Jak działa szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa)?
Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa), znana także jako Vaccinum Variolae (vivum), należy do grupy szczepionek przeciwwirusowych. Zawiera osłabionego wirusa ospy wietrznej, który po podaniu pobudza układ odpornościowy do wytwarzania ochronnych przeciwciał. Dzięki temu organizm jest przygotowany do walki z prawdziwym wirusem, jeśli dojdzie do kontaktu z osobą zakażoną1. Szczepionka pomaga nie tylko zapobiegać zachorowaniu, ale także łagodzi przebieg choroby, jeśli do niej dojdzie2.
Wskazania do stosowania szczepionki przeciw ospie prawdziwej (żywa)
Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) jest stosowana w celu ochrony przed ospą wietrzną, czyli zakaźną chorobą wywoływaną przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Zalecana jest zarówno dzieciom, jak i dorosłym, u których nie wystąpiła wcześniej ospa wietrzna lub nie byli wcześniej szczepieni3.
Wskazania u dorosłych
Dorośli, którzy nie chorowali na ospę wietrzną lub nie byli szczepieni, mogą otrzymać szczepionkę w następujących sytuacjach:
- Rutynowe szczepienia ochronne przeciwko ospie wietrznej, aby zapobiec zachorowaniu i zmniejszyć ryzyko ciężkiego przebiegu choroby3.
- Szczepienie po kontakcie z osobą chorą na ospę wietrzną – podanie szczepionki do 3 dni po kontakcie może zapobiec zachorowaniu lub złagodzić objawy. Istnieją też dane wskazujące, że szczepienie do 5 dni po kontakcie może mieć korzystny wpływ na przebieg choroby3.
- Szczepienie osób narażonych na zakażenie, np. w przypadku wybuchu epidemii lub pracy w środowisku zwiększonego ryzyka3.
- Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) nie jest przeznaczona dla wszystkich – są sytuacje, w których jej podanie jest przeciwwskazane, np. u osób z silnie obniżoną odpornością lub u kobiet w ciąży bez wcześniejszego kontaktu z wirusem4.
- U osób z niektórymi niedoborami odporności szczepienie może być rozważane, jeśli korzyści przeważają nad ryzykiem, ale reakcja na szczepionkę może być słabsza4.
- Po szczepieniu należy przez 6 tygodni unikać bliskiego kontaktu z osobami z grupy wysokiego ryzyka, w tym z kobietami w ciąży i osobami z poważnymi zaburzeniami odporności5.
Wskazania u dzieci
Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) jest przeznaczona do stosowania u dzieci od ukończenia 12. miesiąca życia3. W szczególnych sytuacjach, np. w przypadku epidemii lub dostosowania się do kalendarza szczepień, można ją podać już od 9. miesiąca życia3. Oto najważniejsze wskazania:
- Rutynowe szczepienia ochronne przeciwko ospie wietrznej u dzieci od 12. miesiąca życia, aby zapobiec zachorowaniu i powikłaniom3.
- Szczepienie dzieci, które miały kontakt z osobą chorą na ospę wietrzną – szczepionka podana do 3 dni po kontakcie może zapobiec chorobie lub złagodzić jej przebieg3.
- W przypadku wybuchu epidemii szczepionka może być podana dzieciom od 9. miesiąca życia3.
Nie oceniono skuteczności szczepionki u dzieci poniżej 12. miesiąca życia, dlatego nie jest ona rutynowo stosowana w tej grupie wiekowej1.
Połączenia z innymi szczepionkami
Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) może być podawana w połączeniu ze szczepionkami przeciw odrze, śwince i różyczce (MMR) w postaci jednej iniekcji (MMRV), co jest praktykowane w niektórych kalendarzach szczepień6. Schematy szczepień mogą się różnić w zależności od wieku dziecka i obowiązujących zaleceń.
Szczególne grupy pacjentów
W przypadku pacjentów z osłabioną odpornością szczepienie może być rozważane tylko wtedy, gdy korzyści przeważają nad ryzykiem, a osoby te powinny być ściśle monitorowane po szczepieniu4. Osoby z poważną niewydolnością odporności nie powinny otrzymywać szczepionki. U kobiet w ciąży szczepienie jest przeciwwskazane, jeśli nie przeszły one wcześniej ospy wietrznej lub nie mają potwierdzenia odporności5. Brak jest danych dotyczących odpowiedzi immunologicznej u osób powyżej 65. roku życia7.
Tabela: Zastosowanie szczepionki przeciw ospie prawdziwej (żywa) w różnych grupach
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Profilaktyka ospy wietrznej | Tak | Tak | Tak (od 12. m-ca życia, wyjątkowo od 9. m-ca) | Brak danych — ostrożność | Brak danych |
| Po kontakcie z chorym | Tak (do 3 dni, wyjątkowo do 5 dni) | Tak | Tak | Brak danych — ostrożność | Brak danych |
| Szczepienie w połączeniu z innymi szczepionkami (MMRV) | Nie dotyczy | Tak | Tak | Brak danych | Brak danych |
- Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) jest dobrze tolerowana i skuteczna zarówno u dzieci, jak i dorosłych, zapewniając długotrwałą ochronę przed ospą wietrzną18.
- Stosowanie szczepionki może znacząco ograniczyć liczbę zachorowań i hospitalizacji z powodu ospy wietrznej w całej populacji9.
- W przypadku wystąpienia wysypki po szczepieniu należy zachować ostrożność w kontaktach z osobami z grupy wysokiego ryzyka10.
- Wskazania do szczepienia oraz ewentualne przeciwwskazania powinny być zawsze oceniane indywidualnie przez lekarza na podstawie aktualnych zaleceń i stanu zdrowia pacjenta11.
Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) – skuteczna ochrona dla dzieci i dorosłych
Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa) jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zapobiegania ospie wietrznej i jej powikłaniom zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Dzięki szerokiemu zastosowaniu szczepień, liczba zachorowań oraz ciężkich przypadków choroby znacząco spadła w ostatnich latach. Szczepionka nie tylko chroni osoby zaszczepione, ale także przyczynia się do ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa w populacji129. Warto pamiętać, że skuteczność szczepionki jest bardzo wysoka, zwłaszcza jeśli szczepienie zostanie wykonane zgodnie z zalecanym schematem i we właściwym wieku. Osoby, które mogą być szczególnie narażone na ciężki przebieg ospy wietrznej, powinny skonsultować się z lekarzem w celu omówienia wskazań do szczepienia.


















