Szczepionka przeciw gruźlicy (BCG) liofilizowana – mechanizm działania

Czym jest mechanizm działania szczepionki BCG?

Mechanizm działania substancji czynnej oznacza sposób, w jaki dana substancja wpływa na organizm, by osiągnąć zamierzony efekt leczniczy lub ochronny. W przypadku szczepionki przeciw gruźlicy (BCG) chodzi o to, jak szczepionka pobudza układ odpornościowy do obrony przed bakteriami wywołującymi gruźlicę¹². Rozumienie tego mechanizmu pomaga lepiej zrozumieć, dlaczego szczepienie chroni przed zachorowaniem.

Warto też wyjaśnić dwa pojęcia: farmakodynamika i farmakokinetyka. Farmakodynamika to opis tego, jak substancja działa na organizm, czyli jak wywołuje określone reakcje. Farmakokinetyka natomiast to droga, jaką przebywa substancja w organizmie – jak się wchłania, rozprowadza, jak długo działa i jak jest wydalana.

Jak działa szczepionka BCG?

Szczepionka BCG to preparat zawierający żywe, ale osłabione prątki bakterii Mycobacterium bovis, które nie wywołują choroby, ale pobudzają układ odpornościowy do obrony³⁴. Po podaniu szczepionki śródskórnie, prątki zaczynają się namnażać w miejscu wstrzyknięcia oraz w okolicznych węzłach chłonnych⁵. Organizm rozpoznaje je jako obce i uruchamia odpowiedź odpornościową, głównie typu komórkowego.

• Szczepionka powoduje powstanie tzw. nadwrażliwości typu opóźnionego, nazywanej alergią tuberkulinową⁵.
• W wyniku tej reakcji organizm uczy się rozpoznawać prątki gruźlicy i wytwarza odporność, która pomaga chronić przed zachorowaniem².
• U większości osób po około 6 tygodniach od szczepienia pojawia się dodatni wynik próby tuberkulinowej, co świadczy o odpowiedzi układu odpornościowego².
• Czas trwania odporności nie jest dokładnie znany, ale istnieją dane, że może ona zanikać po około 10 latach².

Podstawą skuteczności szczepionki jest pobudzenie układu odpornościowego do walki z bakteriami wywołującymi gruźlicę. Warto dodać, że mechanizm działania szczepionki BCG nie polega na wytwarzaniu przeciwciał, lecz na wzmacnianiu odporności komórkowej.

W zależności od szczepu bakterii użytego w szczepionce (np. brazylijski Moreau, duński 1331), liczba żywych prątków w jednej dawce może się różnić³⁴. Dla dzieci i dorosłych stosuje się różne dawki, dostosowane do wieku i masy ciała⁴.

Co dzieje się z prątkami BCG w organizmie?

Po podaniu szczepionki prątki BCG pozostają w miejscu wstrzyknięcia i w pobliskich węzłach chłonnych, gdzie mogą się namnażać przez pewien czas⁵. Organizm reaguje na ich obecność, uruchamiając reakcję odpornościową. U większości osób szczepionka nie rozprzestrzenia się na inne części ciała, a bakterie są stopniowo eliminowane przez układ odpornościowy.

W przypadku szczepionek, takich jak BCG, nie opisuje się klasycznej farmakokinetyki, czyli losów leku w organizmie (wchłanianie, metabolizm, wydalanie), ponieważ są to preparaty biologiczne zawierające żywe drobnoustroje⁷. Najważniejsze jest to, że prątki pozostają aktywne tylko w miejscu podania, a ich głównym zadaniem jest pobudzenie odporności.

Odpowiedź immunologiczna po szczepieniu rozwija się w ciągu kilku tygodni, a odporność może utrzymywać się przez kilka lat².

Wyniki badań przedklinicznych

Badania przedkliniczne przeprowadzone na zwierzętach potwierdziły bezpieczeństwo stosowania szczepionki BCG. U świnek morskich i myszy po podaniu dawek odpowiadających dawkom ludzkim nie stwierdzono toksycznego działania⁸. Przeprowadzono także testy na obecność zjadliwych bakterii oraz ocenę reakcji skórnych, które potwierdziły bezpieczeństwo produktu⁸. W przypadku niektórych preparatów nie przeprowadzono dodatkowych badań przedklinicznych⁹.

Podsumowanie: Szczepionka BCG jako narzędzie ochrony przed gruźlicą

Szczepionka przeciw gruźlicy (BCG) liofilizowana działa poprzez pobudzenie układu odpornościowego do rozpoznawania i zwalczania prątków gruźlicy. Mechanizm jej działania polega na wywołaniu odpowiedzi odpornościowej, która chroni przed ciężkimi postaciami gruźlicy, zwłaszcza u dzieci². Szczepionka pozostaje w miejscu podania, gdzie pobudza układ immunologiczny, a jej bezpieczeństwo zostało potwierdzone w badaniach przedklinicznych⁸. Działanie szczepionki nie polega na wytwarzaniu przeciwciał, lecz na wzmacnianiu odporności komórkowej, która odgrywa kluczową rolę w ochronie przed gruźlicą.