Szczepionka przeciw błonicy – porównanie substancji czynnych

Szczepionka przeciw błonicy, szczepionka przeciw błonicy i tężcowi oraz szczepionka przeciw tężcowi chronią przed groźnymi zakażeniami. Różnią się zakresem działania i wskazaniami do stosowania.

Porównywane szczepionki – podstawowe cechy i wspólne właściwości

W tej analizie porównujemy trzy szczepionki: szczepionkę przeciw błonicy (zawierającą toksoid błoniczy), szczepionkę przeciw błonicy i tężcowi (łączącą toksoid błoniczy i tężcowy) oraz szczepionkę przeciw tężcowi (zawierającą toksoid tężcowy)¹²³⁴. Wszystkie należą do grupy szczepionek inaktywowanych, których zadaniem jest wytworzenie odporności organizmu na groźne choroby zakaźne, takie jak błonica i tężec⁵⁶⁷⁸. Ich działanie polega na pobudzeniu układu odpornościowego do produkcji przeciwciał przeciw toksynom bakteryjnym, co daje ochronę przed zachorowaniem. Wszystkie szczepionki są stosowane jako profilaktyka, a nie leczenie już rozwiniętej choroby.

• Każda z tych szczepionek jest podawana w formie wstrzyknięcia podskórnego lub domięśniowego^9101112.
• Podstawę ich działania stanowią oczyszczone, inaktywowane toksoidy bakteryjne, które są bezpieczne dla człowieka, a jednocześnie skutecznie pobudzają odporność⁵⁶⁷⁸.
• Wszystkie szczepionki są stosowane w ramach Programu Szczepień Ochronnych, jednak różnią się zakresem ochrony oraz wskazaniami do użycia^13141516.

Kiedy stosuje się poszczególne szczepionki – wskazania i grupy pacjentów

Szczepionka przeciw błonicy przeznaczona jest głównie dla dzieci, zgodnie z kalendarzem szczepień ochronnych, szczególnie w sytuacjach epidemiologicznych, gdy istnieje ryzyko zachorowania¹³. Szczepionka przeciw błonicy i tężcowi jest stosowana do uodparniania dzieci przeciw obu chorobom, zwłaszcza gdy istnieją przeciwwskazania do szczepienia przeciw krztuścowi¹⁴. Natomiast szczepionka przeciw tężcowi znajduje zastosowanie u dzieci i dorosłych zarówno jako szczepienie podstawowe, jak i przypominające, a także w sytuacjach szczególnych, takich jak zranienia lub zagrożenie zakażeniem tężcem¹⁵¹⁶.

• Szczepionka przeciw błonicy stosowana jest głównie u dzieci, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych¹³.
• Szczepionka przeciw błonicy i tężcowi podawana jest dzieciom, które nie mogą otrzymać szczepionki skojarzonej z krztuścem, a także jako dawka przypominająca¹⁴.
• Szczepionka przeciw tężcowi może być stosowana u dzieci, młodzieży i dorosłych w celu zapobiegania tężcowi oraz jako dawka przypominająca, a także u kobiet w ciąży w określonych przypadkach¹⁵¹⁶.

Warto podkreślić, że szczepionka przeciw tężcowi ma najszersze zastosowanie wiekowe – może być podawana zarówno dzieciom, jak i dorosłym, natomiast szczepionki przeciw błonicy oraz błonicy i tężcowi są przeznaczone głównie dla dzieci^17181920.

Mechanizm działania i farmakokinetyka – podobieństwa i różnice

Wszystkie omawiane szczepionki działają poprzez pobudzenie układu odpornościowego do wytwarzania przeciwciał przeciw odpowiednim toksynom bakteryjnym – błoniczej lub tężcowej⁵⁶⁷⁸. Toksoidy używane w szczepionkach to inaktywowane toksyny bakteryjne, które nie wywołują choroby, ale są rozpoznawane przez układ odpornościowy. Składnik błoniczy chroni przed błonicą, a tężcowy – przed tężcem. W szczepionce skojarzonej obecne są oba te składniki, co umożliwia uzyskanie odporności na dwie choroby jednocześnie⁶.

• Po podaniu szczepionki organizm produkuje swoiste przeciwciała, które zapewniają ochronę przed zakażeniem⁵⁶⁷⁸.
• Wszystkie szczepionki zawierają adiuwant – wodorotlenek glinu, który wzmacnia odpowiedź odpornościową⁵⁶⁷⁸.
• Farmakokinetyka szczepionek nie jest istotna klinicznie, ponieważ działają one poprzez pobudzenie odporności, a nie dzięki obecności leku w krwiobiegu przez dłuższy czas^21222324.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie szczepionek

Wszystkie omawiane szczepionki mają podobne przeciwwskazania: nie należy ich stosować u osób z nadwrażliwością na którykolwiek składnik preparatu oraz w przypadku ostrych chorób przebiegających z gorączką czy zaostrzenia chorób przewlekłych^25262728. Łagodne infekcje nie są przeciwwskazaniem do szczepienia.

• Szczepionka przeciw błonicy i tężcowi oraz szczepionka przeciw tężcowi mają dodatkowe przeciwwskazania, np. zaburzenia neurologiczne po wcześniejszym podaniu szczepionek, trombocytopenię czy podejrzenie infekcji innej niż tężec w okresie inkubacji²⁶²⁸.
• W przypadku wystąpienia przeciwwskazań do jednej szczepionki, można rozważyć zastosowanie preparatu zawierającego wyłącznie toksoid błoniczy lub tężcowy, w zależności od sytuacji²⁶²⁸.
• Wszystkie szczepionki wymagają wcześniejszego wywiadu lekarskiego i zachowania szczególnej ostrożności u osób z alergiami lub po wcześniejszych reakcjach na szczepienia^29303132.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Wszystkie trzy szczepionki różnią się pod względem bezpieczeństwa stosowania w wybranych grupach pacjentów:

• Dzieci: Szczepionka przeciw błonicy i przeciw błonicy z tężcem są stosowane głównie u dzieci, natomiast szczepionka przeciw tężcowi – także u dorosłych^17181920.
• Kobiety w ciąży: Szczepionka przeciw błonicy i szczepionka przeciw błonicy z tężcem nie są przeznaczone do stosowania w ciąży, ponieważ są stosowane tylko u dzieci¹⁷¹⁸. Szczepionka przeciw tężcowi może być stosowana u kobiet w ciąży, zwłaszcza gdy istnieje ryzyko porodu w niehigienicznych warunkach lub zranienia¹⁹²⁰.
• Karmienie piersią: Brak jest wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa szczepionki przeciw tężcowi podczas karmienia piersią¹⁹²⁰.
• Prowadzenie pojazdów: Szczepionki przeciw błonicy i błonicy z tężcem nie mają zastosowania u osób prowadzących pojazdy, ponieważ są podawane dzieciom. Szczepionka przeciw tężcowi nie wpływa lub ma nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów^33343536.
• Osoby z chorobami nerek lub wątroby: W dokumentacji nie wskazano szczególnych przeciwwskazań, ale decyzję o szczepieniu podejmuje lekarz po ocenie ryzyka i korzyści^29303132.

Podsumowanie – różnice i podobieństwa w stosowaniu szczepionek przeciw błonicy i tężcowi