Bezpieczeństwo stosowania szczepionek u dzieci
Stosowanie leków i szczepionek u dzieci wymaga wyjątkowej ostrożności, ponieważ organizm dziecka różni się od organizmu dorosłego pod względem metabolizmu, wchłaniania oraz wydalania substancji czynnych1. Dzieci nie są po prostu „mniejszymi dorosłymi” – ich układ odpornościowy, nerwowy i inne narządy rozwijają się, co wpływa na reakcję na leki oraz szczepionki. Dlatego też każda decyzja o podaniu szczepionki powinna być poprzedzona dokładnym wywiadem lekarskim oraz badaniem dziecka1.
Zakres stosowania szczepionki przeciw błonicy i tężcowi u dzieci
Szczepionka przeciw błonicy i tężcowi (Vaccinum diphtheriae et tetani adsorbatum) jest przeznaczona do czynnego uodparniania dzieci przeciwko tym chorobom zgodnie z krajowym Programem Szczepień Ochronnych2.
- Jest stosowana u dzieci, które mają przeciwwskazania do szczepienia przeciw krztuścowi (czyli nie mogą przyjąć szczepionki DTP, zawierającej także komponent krztuścową)2.
- Podawana jest także jako szczepienie przypominające u dzieci, które otrzymały wcześniej pełny cykl szczepienia podstawowego (DTP lub DT)2.
Szczepionka jest dostępna w postaci zawiesiny do wstrzykiwań. Każda dawka zawiera odpowiednią ilość toksoidu błoniczego i tężcowego, adsorbowanych na wodorotlenku glinu3.
Dawkowanie szczepionki przeciw błonicy i tężcowi u dzieci
Dawkowanie szczepionki dostosowane jest do wieku dziecka oraz historii wcześniejszych szczepień. Podstawowe szczepienie i dawki przypominające ustalane są zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych2. W przypadku dzieci, które nie mogą otrzymać szczepionki z komponentem krztuścowym, stosuje się szczepionkę zawierającą jedynie toksoid błoniczy i tężcowy.
- Szczepionka przeznaczona jest dla dzieci, które nie mogą otrzymać szczepionki przeciw krztuścowi lub wymagają dawki przypominającej po pełnym cyklu szczepienia podstawowego2.
- Jedna dawka szczepionki to 0,5 ml, zawierająca co najmniej 30 j.m. toksoidu błoniczego i 40 j.m. toksoidu tężcowego3.
- Nie podaje się szczepionki donaczyniowo – należy upewnić się, że igła nie została wprowadzona do naczynia krwionośnego4.
Po podaniu szczepionki dziecko powinno pozostać przez około 30 minut pod obserwacją lekarską, by możliwie szybko wykryć i leczyć ewentualne reakcje alergiczne4.
Bezpieczeństwo stosowania szczepionki u dzieci – przeciwwskazania i środki ostrożności
Niektóre sytuacje mogą stanowić przeciwwskazanie do podania szczepionki przeciw błonicy i tężcowi. Należą do nich:
- Nadwrażliwość na składniki szczepionki lub substancje pomocnicze5.
- Ostre stany chorobowe z gorączką (łagodne infekcje nie stanowią przeciwwskazania)5.
- Choroby przewlekłe w fazie zaostrzenia – szczepienie powinno być odroczone do czasu ustąpienia zaostrzenia5.
- Trombocytopenia lub zaburzenia neurologiczne po wcześniejszym podaniu szczepionek zawierających antygeny tężcowe lub błonicze5.
Jeśli dziecko nie może otrzymać jednego ze składników (toksoidu błoniczego lub tężcowego), możliwe jest zastosowanie szczepionki zawierającej tylko jeden z tych składników. W każdym przypadku decyzję o szczepieniu należy podjąć, rozważając potencjalne korzyści i ryzyko5.
U dzieci leczonych lekami immunosupresyjnymi lub z zaburzeniami odporności, odpowiedź na szczepionkę może być słabsza – w takich sytuacjach zaleca się odroczenie szczepienia do zakończenia leczenia oraz oznaczenie poziomu przeciwciał po szczepieniu1.
W przypadku bardzo niedojrzałych wcześniaków (urodzonych ≤28. tygodnia ciąży), istnieje ryzyko bezdechu, dlatego konieczna jest obserwacja przez 48–72 godziny po szczepieniu1.
- Szczepionka może zawierać tiomersal (związek rtęciowy) jako środek konserwujący, który w rzadkich przypadkach może powodować reakcje alergiczne4.
- Każda seria szczepionki podlega rygorystycznym badaniom bezpieczeństwa przed dopuszczeniem do obrotu6.
- Przed szczepieniem należy upewnić się, czy dziecko nie miało niepożądanych reakcji po wcześniejszych szczepieniach oraz czy nie występują znane alergie4.
- Szczepionka nie powinna być podawana donaczyniowo, a po podaniu dziecko musi być obserwowane przez 30 minut4.
Podsumowanie – Szczepionka przeciw błonicy i tężcowi u dzieci: bezpieczeństwo i zasady stosowania
Szczepionka przeciw błonicy i tężcowi jest ważnym elementem profilaktyki chorób zakaźnych u dzieci. Jej stosowanie jest bezpieczne, jeśli przestrzegane są zalecenia dotyczące przeciwwskazań, dawkowania oraz obserwacji po podaniu. Poniżej przedstawiono tabelę podsumowującą możliwość stosowania szczepionki w różnych grupach wiekowych.
| Grupa wiekowa | Możliwość stosowania | Dawkowanie |
|---|---|---|
| Niemowlęta (0–1 rok) | Możliwe, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych i w szczególnych przypadkach (np. przeciwwskazania do krztuśca) | Jedna dawka 0,5 ml, zgodnie z zaleceniami |
| Dzieci (1–12 lat) | Możliwe, szczepienie podstawowe lub przypominające | Jedna dawka 0,5 ml, zgodnie z harmonogramem |
| Młodzież (≥12 lat) | Możliwe, jako dawka przypominająca | Jedna dawka 0,5 ml, zgodnie z harmonogramem |


















