REKLAMA

Jak wygląda dawkowanie sulfametoksazolu?

Sulfametoksazol stosowany jest najczęściej w połączeniu z trimetoprimem, tworząc tzw. kotrimoksazol. Lek ten dostępny jest w kilku postaciach: tabletek, zawiesiny doustnej oraz koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji dożylnej. Schematy dawkowania są ściśle uzależnione od postaci leku, wieku pacjenta, masy ciała, a także czynności nerek i wątroby12345.

Standardowe dawkowanie dla dorosłych

  • Tabletki: Najczęściej stosowana dawka to 960 mg kotrimoksazolu (co odpowiada 800 mg sulfametoksazolu i 160 mg trimetoprimu) dwa razy na dobę. Tabletki są dostępne w dawkach 120 mg, 480 mg i 960 mg, co pozwala na dostosowanie dawki do zaleceń lekarza345.
  • Zawiesina doustna: Standardowa dawka dla dorosłych to 20 ml zawiesiny co 12 godzin (co odpowiada 800 mg sulfametoksazolu i 160 mg trimetoprimu na dawkę)2.
  • Infuzja dożylna: Zazwyczaj stosuje się 2 ampułki (10 ml koncentratu, co odpowiada 800 mg sulfametoksazolu i 160 mg trimetoprimu) co 12 godzin1.

Częstotliwość podawania i czas trwania leczenia

  • Lek zazwyczaj podaje się co 12 godzin (dwa razy na dobę)32.
  • Czas leczenia zależy od rodzaju zakażenia, ale w większości przypadków wynosi co najmniej 5 dni. W zakażeniach dróg moczowych leczenie trwa zwykle 10-14 dni, a w zaostrzeniu przewlekłego zapalenia oskrzeli – 14 dni34.
  • W przypadku zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii leczenie trwa 21 dni678.
Ważne dla pacjenta:

  • Dawkowanie leku z sulfametoksazolem zawsze powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb – bierze się pod uwagę wiek, masę ciała, a także sprawność nerek i wątroby.
  • Nie wolno samodzielnie zmieniać dawki ani przerywać leczenia, nawet jeśli objawy ustąpią przed zakończeniem zaleconej kuracji.
  • W przypadku pominięcia dawki, należy przyjąć ją jak najszybciej, ale nie należy stosować podwójnej dawki.
  • Przed rozpoczęciem leczenia zawsze należy poinformować lekarza o innych przyjmowanych lekach i chorobach przewlekłych.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Dzieci poniżej 6 tygodnia życia: Przeciwwskazane – nie wolno stosować leku z sulfametoksazolem w tej grupie wiekowej2345.
  • Dzieci od 6 tygodni do 5 miesięcy: Zawiesina doustna – 2,5 ml co 12 godzin2.
  • Dzieci od 6 miesięcy do 5 lat: Zawiesina doustna – 5 ml co 12 godzin2.
  • Dzieci od 6 do 12 lat: Zawiesina doustna – 10 ml co 12 godzin lub tabletki – 480 mg kotrimoksazolu co 12 godzin2678.
  • Dzieci powyżej 12 lat: stosuje się dawki jak u dorosłych2.

Pacjenci w podeszłym wieku

U osób starszych, jeśli czynność nerek jest prawidłowa, stosuje się standardowe dawki jak u dorosłych. Jednak ta grupa jest bardziej narażona na działania niepożądane, zwłaszcza przy współistniejących chorobach, dlatego zalecana jest szczególna ostrożność i częstsza kontrola badań laboratoryjnych, szczególnie w przypadku długotrwałego leczenia91011.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • Klirens kreatyniny powyżej 30 ml/min: stosuje się zwykłą dawkę1213141516.
  • Klirens kreatyniny od 15 do 30 ml/min: dawkę należy zmniejszyć o połowę1213141516.
  • Klirens kreatyniny poniżej 15 ml/min: nie zaleca się stosowania leku1213141516.
  • Pacjenci poddawani hemodializie: początkowo podaje się dawkę nasycającą, a następnie połowę dawki po każdej hemodializie121314.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Nie ma wystarczających danych dotyczących dawkowania u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby. W przypadku ciężkiego uszkodzenia wątroby stosowanie sulfametoksazolu jest przeciwwskazane1718192016.

Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią

Stosowanie sulfametoksazolu jest przeciwwskazane w końcowym okresie ciąży oraz podczas karmienia piersią20. W pozostałych przypadkach decyzję o ewentualnym zastosowaniu podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę potencjalne korzyści i ryzyko21.

Zmiany dawkowania w zależności od wskazania

Dawkowanie może być modyfikowane w zależności od rodzaju zakażenia:

  • Zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis jirovecii: Zazwyczaj stosuje się dawki wyższe – do 100 mg/kg masy ciała na dobę sulfametoksazolu, podzielone na 4 dawki co 6 godzin przez 14–21 dni2267815.
  • Zapobieganie zakażeniom Pneumocystis jirovecii: Dorośli i młodzież: 960 mg kotrimoksazolu raz na dobę przez 7 dni; dzieci – dawki ustalane indywidualnie w zależności od powierzchni ciała232425.
  • Leczenie pojedynczą dawką: W niepowikłanym, ostrym zapaleniu dróg moczowych można zastosować jednorazowo 1920–2880 mg kotrimoksazolu232425.
  • Biegunka podróżnych: 960 mg kotrimoksazolu co 12 godzin u dorosłych121314.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Maksymalna dawka dobowa kotrimoksazolu wynosi 1920 mg (odpowiednio 1600 mg sulfametoksazolu i 320 mg trimetoprimu)232425.
  • W przypadku przedawkowania mogą wystąpić nudności, wymioty, zawroty głowy, zaburzenia krwi, żółtaczka oraz zaburzenia czynności nerek2627282930.
  • W razie przedawkowania konieczna jest szybka pomoc medyczna i wdrożenie odpowiedniego leczenia, w tym płukania żołądka, podania płynów i monitorowania parametrów krwi.
Bezpieczeństwo stosowania:

  • W przypadku długotrwałego leczenia lub stosowania wysokich dawek konieczna jest regularna kontrola parametrów krwi i funkcji nerek.
  • U pacjentów z niedoborem kwasu foliowego, w podeszłym wieku lub u osób niedożywionych, mogą wystąpić zmiany w obrazie krwi.
  • W razie pojawienia się wysypki, gorączki, bólu gardła lub żółtaczki należy natychmiast przerwać leczenie i zgłosić się do lekarza.
  • Lek nie jest odpowiedni dla pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, ciężką niewydolnością nerek oraz dla niemowląt poniżej 6 tygodnia życia.

Podsumowanie dawkowania sulfametoksazolu u różnych grup pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli i młodzież powyżej 12 lat 960 mg kotrimoksazolu (800 mg sulfametoksazolu + 160 mg trimetoprimu) co 12 godzin (tabletki lub zawiesina), czas trwania zależny od wskazania32
Dzieci poniżej 6 tygodnia życia Przeciwwskazane2
Dzieci od 6 tygodni do 5 miesięcy 2,5 ml zawiesiny co 12 godzin2
Dzieci od 6 miesięcy do 5 lat 5 ml zawiesiny co 12 godzin2
Dzieci od 6 do 12 lat 10 ml zawiesiny co 12 godzin lub 480 mg kotrimoksazolu co 12 godzin (tabletki)26
Osoby w podeszłym wieku Jak dorośli, ale z ostrożnością i częstszą kontrolą parametrów krwi9
Pacjenci z klirensem kreatyniny 15–30 ml/min Połowa standardowej dawki12
Pacjenci z klirensem kreatyniny <15 ml/min Nie zaleca się stosowania12
Zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis jirovecii Do 100 mg/kg mc./dobę sulfametoksazolu w 4 dawkach co 6 godzin przez 14–21 dni226
Kobiety w ciąży i karmiące piersią Przeciwwskazane w końcowym okresie ciąży i podczas karmienia piersią20

Sulfametoksazol – bezpieczeństwo i skuteczność przy odpowiednim dawkowaniu

Dawkowanie sulfametoksazolu zawsze powinno być indywidualnie dostosowane do wieku, masy ciała i stanu zdrowia pacjenta. Przestrzeganie zaleceń dotyczących podawania leku, zwłaszcza w grupach ryzyka, minimalizuje ryzyko działań niepożądanych i zapewnia skuteczność terapii. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości lub pojawienia się niepokojących objawów w trakcie leczenia, niezbędny jest kontakt z lekarzem prowadzącym91011.

Pytania i odpowiedzi

Jakie jest standardowe dawkowanie sulfametoksazolu dla dorosłych?

Standardowa dawka to 960 mg kotrimoksazolu (800 mg sulfametoksazolu i 160 mg trimetoprimu) co 12 godzin, niezależnie od postaci leku.

Czy dawkowanie sulfametoksazolu trzeba modyfikować przy niewydolności nerek?

Tak, przy klirensie kreatyniny 15-30 ml/min dawkę zmniejsza się o połowę, a przy klirensie poniżej 15 ml/min nie należy stosować leku.

Czy dzieci mogą przyjmować sulfametoksazol?

Tak, ale dawkowanie zależy od wieku i masy ciała. Dzieci poniżej 6 tygodnia życia nie mogą przyjmować tego leku.

Czy sulfametoksazol można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią?

Lek jest przeciwwskazany w końcowym okresie ciąży i podczas karmienia piersią.

Jak długo trwa leczenie sulfametoksazolem?

Czas leczenia zależy od zakażenia – zwykle 5–14 dni, a w zapaleniu płuc wywołanym przez Pneumocystis jirovecii do 21 dni.

REKLAMA