Czym jest pleryksafor i kiedy należy zachować ostrożność?

Pleryksafor należy do grupy leków immunostymulujących i działa poprzez mobilizację komórek macierzystych z krwi obwodowej. W praktyce najczęściej stosuje się go razem z czynnikiem wzrostu kolonii granulocytów (G-CSF) u pacjentów z chłoniakiem lub szpiczakiem mnogim, aby ułatwić pobranie komórek macierzystych przed przeszczepieniem1. Pleryksafor może być również używany u dzieci i młodzieży w określonych przypadkach1.

W pewnych sytuacjach lek ten nie powinien być stosowany w ogóle (przeciwwskazania bezwzględne), natomiast w innych przypadkach konieczna jest szczególna ostrożność, a decyzja o podaniu leku powinna być podejmowana indywidualnie2. W tej grupie znajdują się m.in. pacjenci z określonymi chorobami nowotworowymi lub osoby, u których występują pewne powikłania związane z leczeniem.

Przeciwwskazania bezwzględne do stosowania pleryksaforu

  • Nadwrażliwość na pleryksafor lub którykolwiek ze składników pomocniczych – podanie leku osobom uczulonym może prowadzić do poważnych reakcji alergicznych, w tym zagrażającego życiu wstrząsu anafilaktycznego2.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosowanie wymaga dokładnej oceny

  • Białaczka (ostra białaczka szpikowa, białaczka plazmatyczna oraz inne rodzaje białaczek) – pleryksafor nie powinien być stosowany do mobilizacji komórek macierzystych ani do pobierania szpiku kostnego u osób z białaczką. Stosowanie leku może spowodować przedostanie się komórek białaczkowych do krwi i produktu aferezy, co wiąże się z ryzykiem przeniesienia komórek nowotworowych podczas przeszczepu34.
  • Ryzyko reakcji alergicznych – u osób, u których wcześniej występowały ciężkie reakcje uczuleniowe, należy zachować szczególną ostrożność, gdyż po pleryksaforze mogą wystąpić reakcje anafilaktyczne i inne reakcje ogólnoustrojowe, takie jak pokrzywka, obrzęk czy duszność5.
Ważne: Pleryksafor nie jest przeznaczony dla pacjentów z białaczką – jego stosowanie w tej grupie może prowadzić do niebezpiecznej mobilizacji komórek nowotworowych do krwi, co grozi przeniesieniem choroby podczas przeszczepu. Dodatkowo, osoby z nadwrażliwością na lek lub jego składniki nie mogą go stosować, ponieważ ryzyko wystąpienia poważnych reakcji alergicznych jest zbyt wysokie. Osoby z wcześniejszymi reakcjami uczuleniowymi powinny być monitorowane podczas leczenia245.

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności podczas stosowania pleryksaforu

  • Mobilizacja komórek nowotworowych u pacjentów z chłoniakiem lub szpiczakiem mnogim – podczas leczenia może dojść do pobrania komórek nowotworowych razem z komórkami macierzystymi, jednak nie stwierdzono, aby pleryksafor w połączeniu z G-CSF zwiększał liczbę tych komórek bardziej niż sam G-CSF. Niemniej jednak, należy monitorować pacjentów pod tym kątem3.
  • Hiperleukocytoza – stosowanie pleryksaforu powoduje wzrost liczby leukocytów we krwi. W przypadku pacjentów z bardzo wysoką liczbą neutrofili (powyżej 50 x 109/l) decyzja o leczeniu powinna być oparta na ocenie wszystkich czynników klinicznych4.
  • Małopłytkowość – podczas leczenia i aferezy może dojść do obniżenia liczby płytek krwi, dlatego konieczne jest regularne monitorowanie tego parametru4.
  • Reakcje wazowagalne i omdlenia – po podaniu leku mogą wystąpić omdlenia i niedociśnienie ortostatyczne, co wymaga zachowania ostrożności, szczególnie u osób podatnych na takie reakcje5.
  • Wpływ na śledzionę – zgłaszano przypadki powiększenia, a nawet pęknięcia śledziony, zwłaszcza przy współistniejącym bólu w lewym nadbrzuszu lub okolicy barku. W takich sytuacjach zaleca się wykonanie badania śledziony6.

Dawkowanie w szczególnych przypadkach

W przypadku wystąpienia powyższych stanów lekarz może zdecydować o zmianie dawki lub o rezygnacji z leczenia pleryksaforem. Nie ma jednak jednoznacznych zaleceń dotyczących modyfikacji dawki w każdym z tych przypadków – decyzja zawsze powinna być podejmowana indywidualnie4.

Najważniejsze informacje dla pacjentów:

  • Pleryksafor może wywoływać poważne reakcje alergiczne – wszelkie niepokojące objawy należy zgłaszać od razu.
  • W trakcie leczenia konieczne jest monitorowanie liczby białych krwinek oraz płytek krwi.
  • U pacjentów z bólami w lewym nadbrzuszu lub okolicy barku należy wykonać badanie śledziony ze względu na ryzyko jej powiększenia lub pęknięcia.
  • Stosowanie pleryksaforu u dzieci i młodzieży jest możliwe tylko w wybranych sytuacjach i po dokładnej ocenie przez lekarza.

Podsumowanie przeciwwskazań i środków ostrożności dla pleryksaforu

Pleryksafor jest nowoczesną i skuteczną substancją stosowaną w mobilizacji komórek macierzystych, jednak jego stosowanie nie jest możliwe u każdego pacjenta. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na lek lub jego składniki. Szczególnej ostrożności wymaga leczenie pacjentów z białaczką, a także osób narażonych na reakcje alergiczne, zaburzenia hematologiczne czy powikłania ze strony śledziony. Przed podjęciem decyzji o leczeniu pleryksaforem konieczna jest zawsze dokładna ocena stanu zdrowia pacjenta oraz monitorowanie jego parametrów podczas terapii23456.

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na pleryksafor lub składniki pomocnicze Przeciwwskazane
Białaczka (wszystkie typy) Przeciwwskazane
Ciężkie reakcje alergiczne w wywiadzie Należy zachować ostrożność
Mobilizacja komórek nowotworowych u pacjentów z chłoniakiem/szpiczakiem Należy zachować ostrożność
Hiperleukocytoza Należy zachować ostrożność
Małopłytkowość Należy zachować ostrożność
Reakcje wazowagalne i omdlenia Należy zachować ostrożność
Powiększenie/pęknięcie śledziony Należy zachować ostrożność

Pytania i odpowiedzi

Kiedy pleryksafor jest bezwzględnie przeciwwskazany?

Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na pleryksafor lub składniki pomocnicze1.

Czy pleryksafor można stosować u pacjentów z białaczką?

Nie, pleryksafor jest przeciwwskazany do mobilizacji komórek macierzystych u pacjentów z białaczką2.

Jakie są główne zagrożenia podczas stosowania pleryksaforu?

Możliwe są poważne reakcje alergiczne, zaburzenia krwi (np. małopłytkowość, hiperleukocytoza) oraz powiększenie śledziony345.

Czy pleryksafor może być stosowany u dzieci?

Tak, ale tylko w określonych przypadkach i po dokładnej ocenie przez lekarza6.