Czym jest pleryksafor i kiedy należy zachować ostrożność?
Pleryksafor należy do grupy leków immunostymulujących i działa poprzez mobilizację komórek macierzystych z krwi obwodowej. W praktyce najczęściej stosuje się go razem z czynnikiem wzrostu kolonii granulocytów (G-CSF) u pacjentów z chłoniakiem lub szpiczakiem mnogim, aby ułatwić pobranie komórek macierzystych przed przeszczepieniem1. Pleryksafor może być również używany u dzieci i młodzieży w określonych przypadkach1.
W pewnych sytuacjach lek ten nie powinien być stosowany w ogóle (przeciwwskazania bezwzględne), natomiast w innych przypadkach konieczna jest szczególna ostrożność, a decyzja o podaniu leku powinna być podejmowana indywidualnie2. W tej grupie znajdują się m.in. pacjenci z określonymi chorobami nowotworowymi lub osoby, u których występują pewne powikłania związane z leczeniem.
Przeciwwskazania bezwzględne do stosowania pleryksaforu
- Nadwrażliwość na pleryksafor lub którykolwiek ze składników pomocniczych – podanie leku osobom uczulonym może prowadzić do poważnych reakcji alergicznych, w tym zagrażającego życiu wstrząsu anafilaktycznego2.
Przeciwwskazania względne – kiedy stosowanie wymaga dokładnej oceny
- Białaczka (ostra białaczka szpikowa, białaczka plazmatyczna oraz inne rodzaje białaczek) – pleryksafor nie powinien być stosowany do mobilizacji komórek macierzystych ani do pobierania szpiku kostnego u osób z białaczką. Stosowanie leku może spowodować przedostanie się komórek białaczkowych do krwi i produktu aferezy, co wiąże się z ryzykiem przeniesienia komórek nowotworowych podczas przeszczepu34.
- Ryzyko reakcji alergicznych – u osób, u których wcześniej występowały ciężkie reakcje uczuleniowe, należy zachować szczególną ostrożność, gdyż po pleryksaforze mogą wystąpić reakcje anafilaktyczne i inne reakcje ogólnoustrojowe, takie jak pokrzywka, obrzęk czy duszność5.
Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności podczas stosowania pleryksaforu
- Mobilizacja komórek nowotworowych u pacjentów z chłoniakiem lub szpiczakiem mnogim – podczas leczenia może dojść do pobrania komórek nowotworowych razem z komórkami macierzystymi, jednak nie stwierdzono, aby pleryksafor w połączeniu z G-CSF zwiększał liczbę tych komórek bardziej niż sam G-CSF. Niemniej jednak, należy monitorować pacjentów pod tym kątem3.
- Hiperleukocytoza – stosowanie pleryksaforu powoduje wzrost liczby leukocytów we krwi. W przypadku pacjentów z bardzo wysoką liczbą neutrofili (powyżej 50 x 109/l) decyzja o leczeniu powinna być oparta na ocenie wszystkich czynników klinicznych4.
- Małopłytkowość – podczas leczenia i aferezy może dojść do obniżenia liczby płytek krwi, dlatego konieczne jest regularne monitorowanie tego parametru4.
- Reakcje wazowagalne i omdlenia – po podaniu leku mogą wystąpić omdlenia i niedociśnienie ortostatyczne, co wymaga zachowania ostrożności, szczególnie u osób podatnych na takie reakcje5.
- Wpływ na śledzionę – zgłaszano przypadki powiększenia, a nawet pęknięcia śledziony, zwłaszcza przy współistniejącym bólu w lewym nadbrzuszu lub okolicy barku. W takich sytuacjach zaleca się wykonanie badania śledziony6.
Dawkowanie w szczególnych przypadkach
W przypadku wystąpienia powyższych stanów lekarz może zdecydować o zmianie dawki lub o rezygnacji z leczenia pleryksaforem. Nie ma jednak jednoznacznych zaleceń dotyczących modyfikacji dawki w każdym z tych przypadków – decyzja zawsze powinna być podejmowana indywidualnie4.
- Pleryksafor może wywoływać poważne reakcje alergiczne – wszelkie niepokojące objawy należy zgłaszać od razu.
- W trakcie leczenia konieczne jest monitorowanie liczby białych krwinek oraz płytek krwi.
- U pacjentów z bólami w lewym nadbrzuszu lub okolicy barku należy wykonać badanie śledziony ze względu na ryzyko jej powiększenia lub pęknięcia.
- Stosowanie pleryksaforu u dzieci i młodzieży jest możliwe tylko w wybranych sytuacjach i po dokładnej ocenie przez lekarza.
Podsumowanie przeciwwskazań i środków ostrożności dla pleryksaforu
Pleryksafor jest nowoczesną i skuteczną substancją stosowaną w mobilizacji komórek macierzystych, jednak jego stosowanie nie jest możliwe u każdego pacjenta. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na lek lub jego składniki. Szczególnej ostrożności wymaga leczenie pacjentów z białaczką, a także osób narażonych na reakcje alergiczne, zaburzenia hematologiczne czy powikłania ze strony śledziony. Przed podjęciem decyzji o leczeniu pleryksaforem konieczna jest zawsze dokładna ocena stanu zdrowia pacjenta oraz monitorowanie jego parametrów podczas terapii23456.
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na pleryksafor lub składniki pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Białaczka (wszystkie typy) | Przeciwwskazane |
| Ciężkie reakcje alergiczne w wywiadzie | Należy zachować ostrożność |
| Mobilizacja komórek nowotworowych u pacjentów z chłoniakiem/szpiczakiem | Należy zachować ostrożność |
| Hiperleukocytoza | Należy zachować ostrożność |
| Małopłytkowość | Należy zachować ostrożność |
| Reakcje wazowagalne i omdlenia | Należy zachować ostrożność |
| Powiększenie/pęknięcie śledziony | Należy zachować ostrożność |


















