Czym jest ondansetron i kiedy może dojść do przedawkowania?

Ondansetron to substancja czynna wykorzystywana przede wszystkim do zapobiegania i leczenia nudności oraz wymiotów, szczególnie tych wywołanych chemioterapią, radioterapią lub po zabiegach chirurgicznych12. Występuje w różnych postaciach – jako tabletki, syrop, czopki, liofilizat doustny, roztwór do wstrzykiwań i infuzji345. Standardowe dawki są ustalane indywidualnie w zależności od wieku, masy ciała, stanu zdrowia oraz drogi podania67.

O przedawkowaniu mówimy, gdy ilość przyjętego ondansetronu przekracza zalecaną dawkę. Przypadki takie mogą zdarzyć się zarówno po podaniu doustnym, dożylnym, jak i przez czopki czy liofilizat doustny89. U dzieci, za przedawkowanie uważa się zwykle przyjęcie dawki powyżej 4 mg na każdy kilogram masy ciała810.

Objawy przedawkowania ondansetronu

Przedawkowanie ondansetronu może prowadzić do wystąpienia objawów ze strony różnych układów organizmu. W większości przypadków są to objawy podobne do działań niepożądanych obserwowanych przy stosowaniu zalecanych dawek, jednak mogą mieć większe nasilenie89.

Najczęstsze objawy przedawkowania

  • Zaburzenia widzenia – mogą pojawić się przejściowe trudności z widzeniem, rozmycie obrazu lub inne nieprawidłowości89.
  • Ciężkie zaparcia – znaczne utrudnienie wypróżnienia, które może prowadzić do dyskomfortu i bólu brzucha811.
  • Niedociśnienie tętnicze – obniżenie ciśnienia krwi, czasem prowadzące do uczucia osłabienia, zawrotów głowy czy nawet omdleń812.
  • Epizody naczynioruchowe (zależne od czynności nerwu błędnego) – mogą wystąpić objawy takie jak przejściowy blok przedsionkowo-komorowy drugiego stopnia (zaburzenia rytmu serca)89.
  • Wydłużenie odstępu QT w EKG – jest to zmiana widoczna w badaniu elektrokardiograficznym, która może zwiększać ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca. Efekt ten zależy od dawki przyjętego ondansetronu89.
  • Zespół serotoninowy – zwłaszcza u małych dzieci po przypadkowym przedawkowaniu drogą doustną (szczególnie, gdy dawka przekroczy 4 mg/kg masy ciała), mogą pojawić się objawy takie jak niepokój, pobudzenie, drżenie mięśni, gorączka czy szybkie bicie serca810.
Ważne dla rodziców i opiekunów:

  • Dzieci, które przypadkowo przyjęły zbyt dużą ilość ondansetronu, mogą mieć objawy nietypowe – na przykład nagłe pobudzenie, drżenie mięśni, gorączkę czy szybkie bicie serca (zespół serotoninowy).
  • W przypadku zaobserwowania takich objawów należy niezwłocznie zwrócić się o pomoc medyczną.
  • Niektóre objawy mogą pojawić się dopiero po kilku godzinach od przyjęcia leku.
  • Podanie zbyt dużej dawki ondansetronu wymaga szczególnej czujności, zwłaszcza u najmłodszych dzieci.

Ciężkość objawów i ich przebieg

W większości przypadków objawy ustępują całkowicie po odpowiednim leczeniu913. Jednak wydłużenie odstępu QT oraz zaburzenia rytmu serca mogą być niebezpieczne i wymagają monitorowania EKG89.

Postępowanie w przypadku przedawkowania ondansetronu

W razie podejrzenia przedawkowania ondansetronu, kluczowe jest szybkie rozpoznanie sytuacji i wdrożenie odpowiednich działań. Nie ma specyficznego antidotum dla tej substancji89.

  • Leczenie objawowe i podtrzymujące – w praktyce oznacza to łagodzenie objawów (np. nawadnianie, podawanie leków na obniżone ciśnienie, leczenie zaparć) oraz monitorowanie stanu pacjenta89.
  • Monitorowanie EKG – szczególnie ważne jest obserwowanie czynności serca, ponieważ przedawkowanie może prowadzić do wydłużenia odstępu QT i zaburzeń rytmu89.
  • Konsultacja z ośrodkiem toksykologicznym – w trudnych przypadkach warto skorzystać z porad specjalistów od zatruć, jeśli są dostępni1410.
  • Nie stosować ipekakuany – lek ten nie jest zalecany do wywoływania wymiotów, ponieważ ondansetron sam w sobie hamuje odruch wymiotny i podanie ipekakuany jest nieskuteczne1410.

Tabela podsumowująca objawy, postępowanie i konieczność hospitalizacji

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne: przejściowe zaburzenia widzenia, lekkie zaparcia Obserwacja, leczenie objawowe, kontrola stanu zdrowia Nie zawsze, zależy od nasilenia objawów
Umiarkowane: silne zaparcia, niedociśnienie, krótkotrwałe zaburzenia rytmu serca Monitorowanie EKG, leczenie objawowe, ewentualnie płyny dożylne Często wskazana hospitalizacja, zwłaszcza u dzieci i osób z chorobami serca
Ciężkie: wydłużenie odstępu QT, zespół serotoninowy, utrzymujące się zaburzenia rytmu serca Pilna hospitalizacja, monitorowanie EKG, leczenie podtrzymujące, konsultacja toksykologiczna Tak, niezbędna hospitalizacja i stała obserwacja
Najważniejsze zasady w przypadku podejrzenia przedawkowania ondansetronu:

  • Nie zwlekaj z poszukiwaniem pomocy medycznej, jeśli wystąpią niepokojące objawy po przyjęciu leku.
  • Nie próbuj wywoływać wymiotów na własną rękę – może to być nieskuteczne i nawet niebezpieczne.
  • W przypadku dzieci każda dawka przekraczająca 4 mg na kilogram masy ciała powinna być traktowana jako potencjalnie niebezpieczna.
  • Hospitalizacja jest wskazana, jeśli pojawią się zaburzenia rytmu serca, trudne do opanowania objawy lub objawy zespołu serotoninowego.

Ondansetron – bezpieczeństwo i zagrożenia przy przedawkowaniu

Ondansetron jest lekiem skutecznym i bezpiecznym, jeśli jest stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza. Jednak przekroczenie dawki, zwłaszcza u dzieci, może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zaburzenia rytmu serca czy zespół serotoninowy810. W przypadku podejrzenia przedawkowania najważniejsze jest szybkie działanie i zapewnienie opieki medycznej. Nie ma odtrutki na ondansetron, dlatego leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów i monitorowaniu stanu zdrowia89.

Wszystkie postaci leku (doustne, dożylne, doodbytnicze) mogą powodować podobne objawy w razie przedawkowania, jednak ryzyko poważnych powikłań rośnie wraz z ilością przyjętej substancji i obecnością dodatkowych chorób. W przypadku dzieci należy zachować szczególną ostrożność i zawsze przestrzegać zaleceń dawkowania.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są objawy przedawkowania ondansetronu?

Najczęstsze objawy to zaburzenia widzenia, ciężkie zaparcia, niedociśnienie tętnicze, epizody naczynioruchowe i wydłużenie odstępu QT w EKG. U dzieci może pojawić się zespół serotoninowy.12

Czy istnieje antidotum na przedawkowanie ondansetronu?

Nie ma specyficznego antidotum. Leczenie polega na łagodzeniu objawów i wspomaganiu organizmu.34

Co zrobić, gdy dziecko przyjmie zbyt dużą dawkę ondansetronu?

Należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, szczególnie jeśli pojawią się objawy takie jak drżenie mięśni, gorączka czy pobudzenie.56

Czy po przedawkowaniu ondansetronu trzeba być hospitalizowanym?

Hospitalizacja jest zalecana w przypadku wystąpienia poważnych objawów, takich jak zaburzenia rytmu serca lub zespół serotoninowy.78