Czym jest ondansetron i kiedy może dojść do przedawkowania?
Ondansetron to substancja czynna wykorzystywana przede wszystkim do zapobiegania i leczenia nudności oraz wymiotów, szczególnie tych wywołanych chemioterapią, radioterapią lub po zabiegach chirurgicznych12. Występuje w różnych postaciach – jako tabletki, syrop, czopki, liofilizat doustny, roztwór do wstrzykiwań i infuzji345. Standardowe dawki są ustalane indywidualnie w zależności od wieku, masy ciała, stanu zdrowia oraz drogi podania67.
O przedawkowaniu mówimy, gdy ilość przyjętego ondansetronu przekracza zalecaną dawkę. Przypadki takie mogą zdarzyć się zarówno po podaniu doustnym, dożylnym, jak i przez czopki czy liofilizat doustny89. U dzieci, za przedawkowanie uważa się zwykle przyjęcie dawki powyżej 4 mg na każdy kilogram masy ciała810.
Objawy przedawkowania ondansetronu
Przedawkowanie ondansetronu może prowadzić do wystąpienia objawów ze strony różnych układów organizmu. W większości przypadków są to objawy podobne do działań niepożądanych obserwowanych przy stosowaniu zalecanych dawek, jednak mogą mieć większe nasilenie89.
Najczęstsze objawy przedawkowania
- Zaburzenia widzenia – mogą pojawić się przejściowe trudności z widzeniem, rozmycie obrazu lub inne nieprawidłowości89.
- Ciężkie zaparcia – znaczne utrudnienie wypróżnienia, które może prowadzić do dyskomfortu i bólu brzucha811.
- Niedociśnienie tętnicze – obniżenie ciśnienia krwi, czasem prowadzące do uczucia osłabienia, zawrotów głowy czy nawet omdleń812.
- Epizody naczynioruchowe (zależne od czynności nerwu błędnego) – mogą wystąpić objawy takie jak przejściowy blok przedsionkowo-komorowy drugiego stopnia (zaburzenia rytmu serca)89.
- Wydłużenie odstępu QT w EKG – jest to zmiana widoczna w badaniu elektrokardiograficznym, która może zwiększać ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca. Efekt ten zależy od dawki przyjętego ondansetronu89.
- Zespół serotoninowy – zwłaszcza u małych dzieci po przypadkowym przedawkowaniu drogą doustną (szczególnie, gdy dawka przekroczy 4 mg/kg masy ciała), mogą pojawić się objawy takie jak niepokój, pobudzenie, drżenie mięśni, gorączka czy szybkie bicie serca810.
- Dzieci, które przypadkowo przyjęły zbyt dużą ilość ondansetronu, mogą mieć objawy nietypowe – na przykład nagłe pobudzenie, drżenie mięśni, gorączkę czy szybkie bicie serca (zespół serotoninowy).
- W przypadku zaobserwowania takich objawów należy niezwłocznie zwrócić się o pomoc medyczną.
- Niektóre objawy mogą pojawić się dopiero po kilku godzinach od przyjęcia leku.
- Podanie zbyt dużej dawki ondansetronu wymaga szczególnej czujności, zwłaszcza u najmłodszych dzieci.
Ciężkość objawów i ich przebieg
W większości przypadków objawy ustępują całkowicie po odpowiednim leczeniu913. Jednak wydłużenie odstępu QT oraz zaburzenia rytmu serca mogą być niebezpieczne i wymagają monitorowania EKG89.
Postępowanie w przypadku przedawkowania ondansetronu
W razie podejrzenia przedawkowania ondansetronu, kluczowe jest szybkie rozpoznanie sytuacji i wdrożenie odpowiednich działań. Nie ma specyficznego antidotum dla tej substancji89.
- Leczenie objawowe i podtrzymujące – w praktyce oznacza to łagodzenie objawów (np. nawadnianie, podawanie leków na obniżone ciśnienie, leczenie zaparć) oraz monitorowanie stanu pacjenta89.
- Monitorowanie EKG – szczególnie ważne jest obserwowanie czynności serca, ponieważ przedawkowanie może prowadzić do wydłużenia odstępu QT i zaburzeń rytmu89.
- Konsultacja z ośrodkiem toksykologicznym – w trudnych przypadkach warto skorzystać z porad specjalistów od zatruć, jeśli są dostępni1410.
- Nie stosować ipekakuany – lek ten nie jest zalecany do wywoływania wymiotów, ponieważ ondansetron sam w sobie hamuje odruch wymiotny i podanie ipekakuany jest nieskuteczne1410.
Tabela podsumowująca objawy, postępowanie i konieczność hospitalizacji
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne: przejściowe zaburzenia widzenia, lekkie zaparcia | Obserwacja, leczenie objawowe, kontrola stanu zdrowia | Nie zawsze, zależy od nasilenia objawów |
| Umiarkowane: silne zaparcia, niedociśnienie, krótkotrwałe zaburzenia rytmu serca | Monitorowanie EKG, leczenie objawowe, ewentualnie płyny dożylne | Często wskazana hospitalizacja, zwłaszcza u dzieci i osób z chorobami serca |
| Ciężkie: wydłużenie odstępu QT, zespół serotoninowy, utrzymujące się zaburzenia rytmu serca | Pilna hospitalizacja, monitorowanie EKG, leczenie podtrzymujące, konsultacja toksykologiczna | Tak, niezbędna hospitalizacja i stała obserwacja |
- Nie zwlekaj z poszukiwaniem pomocy medycznej, jeśli wystąpią niepokojące objawy po przyjęciu leku.
- Nie próbuj wywoływać wymiotów na własną rękę – może to być nieskuteczne i nawet niebezpieczne.
- W przypadku dzieci każda dawka przekraczająca 4 mg na kilogram masy ciała powinna być traktowana jako potencjalnie niebezpieczna.
- Hospitalizacja jest wskazana, jeśli pojawią się zaburzenia rytmu serca, trudne do opanowania objawy lub objawy zespołu serotoninowego.
Ondansetron – bezpieczeństwo i zagrożenia przy przedawkowaniu
Ondansetron jest lekiem skutecznym i bezpiecznym, jeśli jest stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza. Jednak przekroczenie dawki, zwłaszcza u dzieci, może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zaburzenia rytmu serca czy zespół serotoninowy810. W przypadku podejrzenia przedawkowania najważniejsze jest szybkie działanie i zapewnienie opieki medycznej. Nie ma odtrutki na ondansetron, dlatego leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów i monitorowaniu stanu zdrowia89.
Wszystkie postaci leku (doustne, dożylne, doodbytnicze) mogą powodować podobne objawy w razie przedawkowania, jednak ryzyko poważnych powikłań rośnie wraz z ilością przyjętej substancji i obecnością dodatkowych chorób. W przypadku dzieci należy zachować szczególną ostrożność i zawsze przestrzegać zaleceń dawkowania.


















