Jak działa nitrogliceryna?
Nitrogliceryna (łac. Glyceroli trinitras) należy do grupy leków nazywanych azotanami organicznymi. Jej główne działanie polega na rozszerzaniu naczyń krwionośnych, co prowadzi do zmniejszenia obciążenia serca i obniżenia zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen123. W praktyce oznacza to, że serce pracuje wydajniej i jest lepiej zaopatrywane w tlen. Działanie to jest wykorzystywane w leczeniu różnych postaci chorób serca, głównie dławicy piersiowej, zarówno w zapobieganiu napadom bólu, jak i w sytuacjach nagłych4. Mechanizm polega na uwalnianiu tlenku azotu, który rozluźnia mięśnie gładkie ścian naczyń i innych narządów, poprawiając przepływ krwi13.
Wskazania do stosowania u dorosłych
Wskazania do stosowania nitrogliceryny różnią się w zależności od postaci leku oraz drogi podania. Poniżej znajduje się szczegółowe zestawienie wskazań w poszczególnych formach:
- Maść do stosowania na skórę: Zapobieganie bólom w dławicy piersiowej, zarówno jako jedyny lek, jak i w połączeniu z innymi lekami przeciwdławicowymi5.
- Tabletki o przedłużonym uwalnianiu: Zapobieganie bólom wieńcowym w stabilnej dławicy piersiowej6.
-
Aerozol podjęzykowy:
- Leczenie ostrych napadów dławicy piersiowej4.
- Zapobieganie napadom dławicy przed spodziewanym wysiłkiem fizycznym4.
- Leczenie wspomagające w nagłych przypadkach niewydolności lewej komory serca4.
-
Roztwór do infuzji (dożylnej):
- Ciężka, niestabilna lub naczynioskurczowa dławica piersiowa7.
- Świeży zawał mięśnia sercowego7.
- Ostra niewydolność lewej komory serca7.
- Przełom nadciśnieniowy z dekompensacją serca7.
- Kontrolowane obniżanie ciśnienia tętniczego7.
-
Połączenie z innymi substancjami czynnymi (np. z pentaerytrytylu tetraazotanem):
- Zapobiegawczo i leczniczo w chorobie niedokrwiennej serca8.
- Zaostrzenie choroby niedokrwiennej serca8.
- Wskazania do stosowania nitrogliceryny mogą się różnić w zależności od postaci leku oraz drogi podania.
- Niektóre postacie, jak aerozol podjęzykowy czy roztwór do infuzji, są przeznaczone do szybkiego działania w sytuacjach nagłych, inne – jak tabletki o przedłużonym uwalnianiu czy maść – do długotrwałego zapobiegania objawom.
- W przypadku połączenia nitrogliceryny z innymi substancjami czynnymi, zakres wskazań może się poszerzać.
- Nitrogliceryna nie jest odpowiednia do każdego rodzaju bólu w klatce piersiowej – niektóre postacie nie są przeznaczone do przerywania ostrego napadu bólu, a tylko do zapobiegania.
Wskazania do stosowania u dzieci
Na podstawie dostępnych danych, nitrogliceryna nie jest zalecana do stosowania u dzieci. W przypadku niektórych postaci i połączeń z innymi substancjami czynnymi (np. pentaerytrytylu tetraazotanem) wyraźnie podkreśla się brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności stosowania u dzieci, a jej stosowanie jest przeciwwskazane w tej grupie wiekowej9.
- Brak wskazań pediatrycznych: Nie zaleca się stosowania nitrogliceryny u dzieci, ponieważ nie określono skuteczności ani bezpieczeństwa jej stosowania w tej grupie9.
- Niektóre postacie dopuszczone wyłącznie u dorosłych: Dotyczy to zwłaszcza tabletek o przedłużonym uwalnianiu, aerozolu podjęzykowego oraz połączeń z innymi substancjami czynnymi69.
Specjalne grupy pacjentów
W niektórych przypadkach należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu nitrogliceryny, zwłaszcza u osób starszych, pacjentów z niewydolnością nerek, wątroby lub u kobiet w ciąży. Oto najważniejsze informacje na ten temat:
- Osoby starsze: Azotany, w tym nitrogliceryna, mogą powodować niedociśnienie ortostatyczne, dlatego dawkowanie powinno być dostosowane indywidualnie10.
- Pacjenci z niewydolnością nerek: Zalecana jest ostrożność oraz ewentualna modyfikacja dawkowania, szczególnie w przypadku dożylnej postaci leku119.
- Kobiety w ciąży: W materiałach źródłowych nie znajdują się jednoznaczne wskazania dotyczące stosowania nitrogliceryny w ciąży. Jeśli taka informacja nie jest dostępna w ulotce, należy unikać jej stosowania lub używać tylko, gdy korzyści przewyższają ryzyko.
Tabela: Wskazania do stosowania nitrogliceryny w różnych grupach pacjentów
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Zapobieganie bólom w dławicy piersiowej (maść, tabletki o przedłużonym uwalnianiu) | Tak | Nie | Nie | Tak, z ostrożnością | Tak, z ostrożnością |
| Leczenie ostrych napadów dławicy piersiowej (aerozol podjęzykowy) | Tak | Nie | Nie | Tak, z ostrożnością | Tak, z ostrożnością |
| Leczenie wspomagające w nagłych przypadkach niewydolności lewej komory serca (aerozol, roztwór do infuzji) | Tak | Nie | Nie | Tak, z ostrożnością | Tak, z ostrożnością |
| Świeży zawał mięśnia sercowego (roztwór do infuzji) | Tak | Nie | Nie | Tak, z ostrożnością | Tak, z modyfikacją |
| Zaostrzenie choroby niedokrwiennej serca (połączenie z pentaerytrytylu tetraazotanem) | Tak | Nie | Nie | Tak, z ostrożnością | Tak, z ostrożnością |
- Wybór postaci leku powinien być dostosowany do sytuacji klinicznej oraz indywidualnych potrzeb pacjenta.
- Niektóre postacie, jak maść czy tabletki o przedłużonym uwalnianiu, służą głównie do długotrwałego zapobiegania bólom wieńcowym, podczas gdy inne (aerozol, infuzja) są stosowane w sytuacjach nagłych.
- U osób starszych oraz pacjentów z chorobami nerek lub wątroby może być konieczne dostosowanie dawkowania i szczególna ostrożność podczas leczenia.
- W przypadku braku efektu po zastosowaniu aerozolu podjęzykowego, należy szybko zasięgnąć pomocy medycznej.
Nitrogliceryna jako skuteczny lek przeciwdławicowy
Nitrogliceryna, stosowana w różnych postaciach i drogach podania, jest jednym z najważniejszych leków w terapii dławicy piersiowej i innych poważnych schorzeń serca u dorosłych547. Jej skuteczność i szybkie działanie w sytuacjach nagłych, a także możliwość przewlekłego stosowania w celu zapobiegania objawom, sprawiają, że jest szeroko wykorzystywana w praktyce klinicznej. Ważne jest jednak, aby stosować ją zgodnie z zaleceniami lekarza, uwzględniając wskazania i przeciwwskazania dla danej postaci leku oraz indywidualne potrzeby pacjenta. W przypadku dzieci, nitrogliceryna nie powinna być stosowana, ze względu na brak danych potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność w tej grupie wiekowej9.


















