Nadtlenek benzoilu, adapalen i kwas azelainowy to skuteczne substancje stosowane miejscowo w leczeniu trądziku. Każda z nich różni się mechanizmem działania, zakresem wskazań i bezpieczeństwem u różnych grup pacjentów.
Podstawowe cechy porównywanych substancji czynnych
Nadtlenek benzoilu, adapalen oraz kwas azelainowy to substancje, które należą do leków stosowanych miejscowo w leczeniu trądziku pospolitego. Wszystkie działają bezpośrednio na skórę, a ich celem jest zmniejszenie liczby wykwitów trądzikowych oraz poprawa wyglądu skóry123. Nadtlenek benzoilu wykazuje głównie działanie przeciwbakteryjne i złuszczające, adapalen jest pochodną retynoidu o silnym działaniu przeciwzapalnym i regulującym rogowacenie naskórka, natomiast kwas azelainowy łączy działanie przeciwbakteryjne z hamowaniem nadmiernego rogowacenia i rozjaśnianiem przebarwień456. Wszystkie te substancje dostępne są w postaci żeli lub kremów do stosowania miejscowego na skórę.
Wskazania i zastosowanie – kiedy stosować poszczególne substancje?
Każda z tych substancji znajduje zastosowanie głównie w leczeniu trądziku pospolitego, ale zakres wskazań może się nieco różnić w zależności od substancji i postaci leku.
- Nadtlenek benzoilu stosowany jest w leczeniu różnych postaci trądziku, szczególnie przy obecności zmian zapalnych, takich jak grudki i krosty. Może być używany samodzielnie lub w połączeniu z innymi substancjami, np. adapalenem czy antybiotykami172.
- Adapalen wykorzystywany jest w leczeniu łagodnych i umiarkowanych postaci trądziku, zwłaszcza z dominacją zaskórników oraz zmian grudkowo-krostkowych. Występuje jako samodzielny lek lub w połączeniu z nadtlenkiem benzoilu82.
- Kwas azelainowy znajduje zastosowanie w leczeniu trądziku, szczególnie grudkowo-krostkowego, a także w redukcji przebarwień skóry, takich jak melasma. Jest zalecany zwłaszcza u osób z tendencją do przebarwień pozapalnych3.
Wskazania te mogą się różnić w zależności od postaci leku i jego stężenia. Warto podkreślić, że w przypadku połączenia adapalenu z nadtlenkiem benzoilu uzyskuje się silniejsze działanie przeciwtrądzikowe niż przy stosowaniu tych substancji osobno9.
Grupy wiekowe i zakres stosowania
Wszystkie trzy substancje są przeznaczone głównie dla młodzieży i dorosłych. Nadtlenek benzoilu oraz połączenie adapalenu z nadtlenkiem benzoilu mogą być stosowane już od 9. roku życia, co czyni je odpowiednimi dla młodszych pacjentów z trądzikiem2. Adapalen w monoterapii oraz kwas azelainowy są najczęściej rekomendowane od 12. roku życia1011. U osób starszych nie ma szczególnych przeciwwskazań do stosowania tych substancji, choć w tej grupie wiekowej trądzik występuje rzadziej.
Mechanizm działania i różnice w farmakokinetyce
Nadtlenek benzoilu działa głównie poprzez niszczenie bakterii odpowiedzialnych za powstawanie trądziku (Cutibacterium acnes) oraz złuszczanie martwych komórek naskórka. Zmniejsza także ilość wydzielanego łoju412. Po zastosowaniu na skórę, przekształca się w kwas benzoesowy, który jest szybko wydalany z organizmu13.
Adapalen to pochodna retynoidu, która reguluje procesy różnicowania komórek naskórka i ogranicza powstawanie zaskórników. Działa silnie przeciwzapalnie i hamuje reakcje, które prowadzą do powstawania grudek i krostek514. Wchłanianie adapalenu przez skórę jest minimalne, a ogólnoustrojowa ekspozycja na lek bardzo niska1516.
Kwas azelainowy wykazuje podwójne działanie: hamuje namnażanie bakterii oraz przeciwdziała nadmiernemu rogowaceniu naskórka, co pomaga ograniczyć powstawanie zaskórników i grudek. Dodatkowo rozjaśnia przebarwienia i wpływa na wyrównanie kolorytu skóry6. Po nałożeniu na skórę, wchłania się w niewielkim stopniu i jest wydalany głównie z moczem17.
Podsumowując, nadtlenek benzoilu i kwas azelainowy mają wyraźne działanie przeciwbakteryjne, natomiast adapalen reguluje procesy w naskórku i silnie działa przeciwzapalnie. Połączenie adapalenu z nadtlenkiem benzoilu pozwala na kompleksowe oddziaływanie na wszystkie główne przyczyny trądziku14.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Wszystkie omawiane substancje mają pewne przeciwwskazania do stosowania. Wspólne dla nich jest nieużywanie w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub składniki pomocnicze preparatu181920.
- Nadtlenek benzoilu nie powinien być stosowany na uszkodzoną, bardzo suchą lub podrażnioną skórę oraz w okolicy oczu i ust. Nie zaleca się także stosowania u osób z atopowym zapaleniem skóry18.
- Adapalen jest przeciwwskazany w ciąży i u kobiet planujących ciążę. Nie powinien być stosowany na uszkodzoną, opaloną lub egzematyczną skórę19.
- Kwas azelainowy nie powinien być używany w przypadku nadwrażliwości na tę substancję lub inne składniki leku. W przypadku znacznego podrażnienia skóry, zaleca się ograniczenie stosowania lub przerwę w leczeniu20.
Podczas stosowania wszystkich tych preparatów należy unikać kontaktu z oczami, ustami i błonami śluzowymi. W razie przypadkowego kontaktu należy przemyć te miejsca dużą ilością wody212223.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Stosowanie u dzieci:
– Nadtlenek benzoilu oraz preparaty z adapalenem i nadtlenkiem benzoilu mogą być stosowane u dzieci od 9. roku życia2.
– Adapalen w monoterapii oraz kwas azelainowy są przeznaczone dla osób od 12. roku życia1011.
Stosowanie w ciąży:
– Adapalen oraz połączenia adapalenu z nadtlenkiem benzoilu są przeciwwskazane w ciąży i u kobiet planujących ciążę ze względu na ryzyko dla płodu1924.
– Nadtlenek benzoilu oraz kwas azelainowy mogą być stosowane w ciąży tylko po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka, choć kwas azelainowy nie wykazuje działania teratogennego w dawkach zalecanych u ludzi2526.
Karmienie piersią:
– Adapalen i jego połączenia mogą być stosowane u kobiet karmiących piersią, ale nie należy nakładać preparatu na klatkę piersiową, aby uniknąć kontaktu dziecka z lekiem2728.
– Kwas azelainowy przenika do mleka w niewielkim stopniu i nie powinien stanowić zagrożenia dla dziecka, o ile nie ma kontaktu z leczoną skórą piersi29.
Kierowcy i osoby obsługujące maszyny:
– Wszystkie trzy substancje nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn303132.
Osoby z chorobami nerek lub wątroby:
– Nie przeprowadzono ukierunkowanych badań w tych grupach, ale przy stosowaniu miejscowym ryzyko działania ogólnoustrojowego jest bardzo niskie11.
- Połączenie adapalenu z nadtlenkiem benzoilu wykazuje wyższą skuteczność w redukcji zmian zapalnych i niezapalnych niż stosowanie tych substancji osobno9.
- Kwas azelainowy jest szczególnie przydatny u osób z przebarwieniami, ponieważ nie tylko leczy trądzik, ale także wyrównuje koloryt skóry6.
- W razie wystąpienia podrażnienia skóry po zastosowaniu któregokolwiek z preparatów, należy ograniczyć częstość stosowania lub zrobić przerwę w leczeniu2133.
Tabela porównawcza: Nadtlenek benzoilu, adapalen i kwas azelainowy
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Nadtlenek benzoilu | Trądzik pospolity (zmiany zapalne i niezapalne) | Od 9 lub 12 lat (w zależności od postaci) | Można rozważyć, ale nie w ostatnim miesiącu ciąży | Brak przeciwwskazań |
| Adapalen | Trądzik zaskórnikowy, grudkowo-krostkowy | Od 12 lat | Przeciwwskazany | Brak przeciwwskazań |
| Kwas azelainowy | Trądzik grudkowo-krostkowy, przebarwienia | Od 12 lat | Zachować ostrożność | Brak przeciwwskazań |
Nadtlenek benzoilu, adapalen i kwas azelainowy – podobieństwa i różnice w leczeniu trądziku
Wszystkie trzy substancje czynne są skuteczne w leczeniu trądziku, ale różnią się zakresem działania, wskazaniami i bezpieczeństwem stosowania w określonych grupach pacjentów. Nadtlenek benzoilu jest często wybierany przy zmianach zapalnych, adapalen przy zaskórnikach, a kwas azelainowy u osób z przebarwieniami i wrażliwą skórą. Połączenie adapalenu z nadtlenkiem benzoilu zapewnia kompleksowe działanie, skutecznie redukując zarówno zmiany zapalne, jak i niezapalne. Przy wyborze terapii warto uwzględnić wiek pacjenta, ewentualną ciążę oraz indywidualne potrzeby skóry, aby uzyskać najlepsze efekty leczenia trądziku12391920.


















