Co to jest mometazon i do czego służy?

Mometazon to lek z grupy kortykosteroidów stosowanych miejscowo. Wykazuje silne działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe oraz obkurczające naczynia krwionośne. Jest stosowany w różnych postaciach, takich jak kremy, maści, emulsje na skórę, aerozole do nosa oraz leki wziewne do leczenia astmy. Preparaty zawierające mometazon pomagają łagodzić objawy takich chorób jak łuszczyca, atopowe zapalenie skóry, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa czy przewlekła astma oskrzelowa123.

Przeciwwskazania – kiedy nie stosować mometazonu?

Przeciwwskazania do stosowania mometazonu dzielą się na bezwzględne, czyli takie, które wykluczają stosowanie leku w każdym przypadku, oraz względne, gdzie stosowanie jest możliwe jedynie w wyjątkowych sytuacjach i po dokładnej ocenie lekarza.

Przeciwwskazania bezwzględne (nie stosować w żadnym przypadku)

  • Nadwrażliwość na mometazon lub inne kortykosteroidy oraz na substancje pomocnicze zawarte w preparacie – może powodować reakcje alergiczne45.
  • Trądzik pospolity i różowaty – stosowanie mometazonu może nasilać objawy tych schorzeń46.
  • Zapalenie skóry wokół ust (dermatitis perioralis) – stosowanie kortykosteroidów może pogorszyć stan46.
  • Zanik skóry – mometazon może pogłębić zmiany zanikowe4.
  • Aktywne zakażenia skóry bakteryjne (np. liszajec, ropne zapalenie skóry), wirusowe (np. opryszczka zwykła, półpasiec, ospa wietrzna, brodawki, kłykciny kończyste, mięczak zakaźny), pasożytnicze (np. świerzb) i grzybicze (np. dermatofity, drożdżaki) – stosowanie mometazonu może nasilać infekcję i opóźniać gojenie47.
  • Odczyny poszczepienne – stosowanie leku jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko powikłań4.
  • Gruźlica skóry oraz kiłowe zmiany skórne – mogą się nasilić pod wpływem kortykosteroidów4.
  • Świąd w okolicy odbytu i narządów płciowych oraz pieluszkowe zapalenie skóry – miejscowe stosowanie mometazonu jest przeciwwskazane4.
  • Uszkodzona i pokryta owrzodzeniami skóra – stosowanie mometazonu może pogorszyć stan i opóźnić gojenie4.
  • Nie stosować mometazonu do leczenia okulistycznego, w tym na powieki, ze względu na ryzyko wystąpienia jaskry lub zaćmy8.
  • U dzieci poniżej 2 lat nie zaleca się stosowania mometazonu miejscowo, gdyż bezpieczeństwo i skuteczność nie zostały ustalone9.
  • W przypadku aerozoli do nosa: nie stosować u pacjentów z nieleczonymi zakażeniami błony śluzowej nosa (np. opryszczka pospolita), po niedawnych zabiegach chirurgicznych lub urazach nosa, do czasu zagojenia się ran1011.

Przeciwwskazania względne (stosowanie tylko w wyjątkowych przypadkach)

W niektórych sytuacjach stosowanie mometazonu jest możliwe tylko po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza. Dotyczy to:

  • Pacjentów z czynna lub nieaktywną gruźlicą, zakażeniami grzybiczymi, bakteryjnymi lub wirusowymi – stosowanie może powodować nasilenie infekcji z powodu działania immunosupresyjnego1213.
  • Pacjentów z łuszczycą – miejscowe stosowanie kortykosteroidów, w tym mometazonu, może powodować nawrót choroby, rozwój uogólnionej łuszczycy krostkowej oraz toksyczność miejscową i ogólnoustrojową1415.
  • Pacjentów po odstawieniu ogólnoustrojowych kortykosteroidów – ryzyko niewydolności nadnerczy może utrzymywać się przez kilka miesięcy1617.
  • Pacjentów z jaskrą, zaćmą lub zaburzeniami widzenia – może wystąpić pogorszenie tych schorzeń podczas stosowania mometazonu1819.
Ważne: Mometazon nie powinien być stosowany na uszkodzoną, owrzodzoną skórę oraz w przypadku aktywnych infekcji skóry, ponieważ może to nasilać zakażenia i opóźniać gojenie. Ponadto, nie stosuj leku u dzieci poniżej 2 lat, gdyż bezpieczeństwo w tej grupie nie zostało potwierdzone.

Stosowanie z zachowaniem ostrożności

W niektórych sytuacjach mometazon nie jest przeciwwskazany, ale wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania:

  • Pacjenci stosujący mometazon na dużą powierzchnię skóry lub pod opatrunki okluzyjne powinni być regularnie kontrolowani pod kątem objawów zahamowania czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, ponieważ może dojść do wchłaniania ogólnoustrojowego i niedoboru glikokortykosteroidów po odstawieniu leku2021.
  • Dzieci i młodzież są bardziej podatne na działania ogólnoustrojowe ze względu na większy stosunek powierzchni ciała do masy ciała, co zwiększa ryzyko toksyczności2021.
  • Stosowanie na twarz powinno być krótkotrwałe (maksymalnie 5 dni), aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych20.
  • Nagłe odstawienie mometazonu może wywołać tzw. efekt „z odbicia” z nasileniem objawów zapalenia skóry, dlatego zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki lub stosowanie leczenia przerywanego915.
  • U pacjentów stosujących mometazon donosowo (aerozole do nosa) może dojść do podrażnienia błony śluzowej nosa, krwawień oraz reakcji alergicznych na składniki pomocnicze, takie jak benzalkoniowy chlorek2223.
  • W przypadku stosowania wziewnego mometazonu u pacjentów z astmą należy monitorować objawy, a w razie pogorszenia stanu nie przerywać leczenia nagle24.
Ważne: Mometazon może wpływać na funkcjonowanie nadnerczy, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu lub stosowaniu na duże powierzchnie skóry. Objawy takie jak zmęczenie, bóle mięśni i stawów mogą świadczyć o niedoborze glikokortykosteroidów i wymagają konsultacji lekarskiej.

Podsumowanie przeciwwskazań mometazonu

Mometazon jest skutecznym lekiem przeciwzapalnym stosowanym miejscowo na skórę, błony śluzowe nosa oraz wziewnie w leczeniu astmy. Jednak jego stosowanie jest przeciwwskazane w wielu stanach, zwłaszcza przy aktywnych zakażeniach skóry i błon śluzowych, chorobach takich jak trądzik różowaty, zapalenie skóry wokół ust, świąd okolic odbytu i narządów płciowych oraz u dzieci poniżej 2 lat. Ponadto, stosowanie wymaga ostrożności u pacjentów z infekcjami, u dzieci oraz przy stosowaniu na duże powierzchnie ciała, gdyż może dojść do ogólnoustrojowego wchłaniania i działań niepożądanych, takich jak zahamowanie czynności nadnerczy. Nagłe przerwanie leczenia mometazonem może wywołać efekt „z odbicia”, dlatego terapia powinna być stopniowo wygaszana. Stosowanie aerozoli do nosa wymaga uwagi ze względu na możliwe podrażnienia oraz konieczność unikania stosowania po niedawnych zabiegach chirurgicznych nosa.

Przeciwwskazania mometazonu – tabela podsumowująca

Przeciwwskazanie Typ
Nadwrażliwość na mometazon, inne kortykosteroidy lub substancje pomocnicze Przeciwwskazane
Trądzik pospolity i różowaty Przeciwwskazane
Zapalenie skóry wokół ust (dermatitis perioralis) Przeciwwskazane
Zanik skóry Przeciwwskazane
Aktywne zakażenia skóry bakteryjne, wirusowe, pasożytnicze i grzybicze Przeciwwskazane
Odczyny poszczepienne Przeciwwskazane
Gruźlica skóry, kiłowe zmiany skórne Przeciwwskazane
Świąd okolic odbytu i narządów płciowych Przeciwwskazane
Pieluszkowe zapalenie skóry Przeciwwskazane
Uszkodzona, owrzodzona skóra Przeciwwskazane
Nie stosować u dzieci poniżej 2 lat (dotyczy postaci miejscowych na skórę) Przeciwwskazane
Nieleczone zakażenia błony śluzowej nosa (dotyczy aerozoli do nosa) Przeciwwskazane
Niedawno przebyty zabieg chirurgiczny lub uraz nosa (do czasu wygojenia) Przeciwwskazane
Infekcje, gruźlica, choroby skóry i błon śluzowych (względne) Należy zachować ostrożność
Łuszczyca (względne, wymaga nadzoru) Należy zachować ostrożność
Pacjenci po odstawieniu ogólnoustrojowych kortykosteroidów (względne) Należy zachować ostrożność
Pacjenci z jaskrą, zaćmą, zaburzeniami widzenia (względne) Należy zachować ostrożność
Dzieci i młodzież (większe ryzyko działań ogólnoustrojowych) Należy zachować ostrożność

Pytania i odpowiedzi

Kiedy nie można stosować mometazonu?

Mometazon jest przeciwwskazany przy nadwrażliwości na lek, aktywnych zakażeniach skóry i błon śluzowych, trądziku różowatym i pospolitym, zapaleniu skóry wokół ust, zaniku skóry, pieluszkowym zapaleniu skóry, świądzie okolicy odbytu i narządów płciowych oraz u dzieci poniżej 2 lat.

Czy mometazon można stosować u dzieci?

Mometazon można stosować u dzieci powyżej 2 lat, ale należy zachować ostrożność i stosować najmniejszą skuteczną dawkę. Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 2 lat.

Jakie są przeciwwskazania dla aerozoli do nosa z mometazonem?

Nie stosować u pacjentów z nieleczonymi zakażeniami błony śluzowej nosa, po niedawnych zabiegach chirurgicznych lub urazach nosa do czasu zagojenia ran oraz przy nadwrażliwości na substancje leku.

Czy mometazon może powodować działania ogólnoustrojowe?

Tak, zwłaszcza przy stosowaniu na dużą powierzchnię skóry, pod opatrunki okluzyjne lub wziewnie w dużych dawkach, może dojść do wchłaniania ogólnoustrojowego i zahamowania czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.