Metyrapon – porównanie substancji czynnych

Metyrapon i osilodrostat należą do leków hamujących produkcję kortyzolu. Porównaj ich zastosowanie, działanie, bezpieczeństwo oraz różnice w terapii zespołu Cushinga.

Metyrapon i osilodrostat – podobieństwa i przynależność do grupy leków

Metyrapon oraz osilodrostat to substancje czynne wykorzystywane przede wszystkim w leczeniu i diagnostyce zaburzeń hormonalnych związanych z nadmiarem kortyzolu w organizmie. Obie należą do leków nazywanych antykortykosteroidami, których głównym zadaniem jest hamowanie produkcji kortyzolu w nadnerczach¹². Dzięki temu są wykorzystywane w terapii zespołu Cushinga, czyli choroby charakteryzującej się nadmiernym wydzielaniem tego hormonu³⁴. Leki te są dostępne w formie doustnej, choć występują w różnych postaciach: metyrapon jako kapsułki miękkie, a osilodrostat jako tabletki powlekane⁵⁶.

Kiedy stosuje się metyrapon i osilodrostat?

Obie substancje wykorzystywane są przede wszystkim u osób dorosłych z endogennym zespołem Cushinga, jednak metyrapon ma także dodatkowe zastosowanie jako środek diagnostyczny w ocenie niedoboru hormonu ACTH i różnicowaniu przyczyn zespołu Cushinga³. Osilodrostat natomiast jest wskazany wyłącznie do leczenia endogennego zespołu Cushinga u dorosłych⁴.

• Metyrapon może być używany zarówno w leczeniu, jak i w testach diagnostycznych, także u dzieci i młodzieży, choć dane na temat skuteczności i bezpieczeństwa u młodszych pacjentów są ograniczone⁷.
• Osilodrostat jest przeznaczony wyłącznie dla osób dorosłych; nie zaleca się jego stosowania u dzieci i młodzieży ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie⁸.

Jak działają metyrapon i osilodrostat?

Obie substancje czynne działają poprzez blokowanie enzymu 11β-hydroksylazy, który jest kluczowy w procesie powstawania kortyzolu w nadnerczach¹². Skutkiem tego jest obniżenie poziomu kortyzolu, co pomaga opanować objawy zespołu Cushinga. Dodatkowo blokada tego enzymu powoduje wzrost stężenia pewnych hormonów pośrednich (prekursorów kortyzolu), co może mieć znaczenie w diagnostyce i monitorowaniu leczenia⁹².

• Metyrapon hamuje produkcję kortyzolu i kortykosteronu, a także może wpływać na syntezę aldosteronu, co prowadzi do łagodnego zwiększenia wydalania sodu z moczem¹⁹.
• Osilodrostat również silnie hamuje ten sam enzym, ale dodatkowo może przyspieszać wytwarzanie innych hormonów nadnerczy, takich jak androgeny². W badaniach wykazano, że skutecznie obniża poziom kortyzolu u dorosłych pacjentów z zespołem Cushinga¹⁰.

Farmakokinetyka – różnice w losach leku w organizmie

Po podaniu doustnym zarówno metyrapon, jak i osilodrostat są szybko wchłaniane, a maksymalne stężenie we krwi osiągają w ciągu około jednej godziny¹¹¹².

• Metyrapon ma stosunkowo krótki czas półtrwania (około 2 godzin), a jego główny aktywny metabolit utrzymuje się dłużej w organizmie¹¹.
• Osilodrostat ma czas półtrwania około 4 godzin i jest wydalany głównie w postaci metabolitów z moczem¹². Jest dobrze rozpuszczalny i szybko przenika do tkanek¹². Jego działanie może być nieco dłuższe dzięki obecności aktywnych metabolitów.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Obie substancje nie powinny być stosowane w przypadku uczulenia na którykolwiek składnik leku¹³¹⁴. Jednak istnieją też istotne różnice:

• Metyrapon jest przeciwwskazany u osób z pierwotnymi zaburzeniami czynności kory nadnerczy, czyli gdy nadnercza nie funkcjonują prawidłowo niezależnie od innych hormonów¹³.
• Osilodrostat nie powinien być stosowany u kobiet w ciąży oraz w okresie karmienia piersią, ponieważ może zaszkodzić dziecku¹⁵¹⁶. U kobiet w wieku rozrodczym zaleca się stosowanie skutecznej antykoncepcji przez cały okres terapii oraz przez co najmniej tydzień po jej zakończeniu¹⁵.

Specjalne środki ostrożności

• Podczas leczenia metyraponem i osilodrostatem należy regularnie monitorować poziom kortyzolu oraz objawy mogące świadczyć o zbyt dużym spadku tego hormonu (hipokortyzolizm), jak zmęczenie, nudności, wymioty czy niskie ciśnienie krwi¹⁷¹⁸.
• Osilodrostat może powodować wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG, co może prowadzić do zaburzeń rytmu serca. Wymaga to kontroli u osób z chorobami serca lub przyjmujących inne leki wpływające na serce¹⁹.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i innych szczególnych grup pacjentów

Metyrapon i osilodrostat różnią się wyraźnie w zakresie bezpieczeństwa stosowania u szczególnych grup pacjentów:

• Dzieci i młodzież: Metyrapon może być stosowany w tej grupie, choć dane są ograniczone i należy zachować ostrożność⁷. Osilodrostat nie jest zalecany osobom poniżej 18. roku życia z powodu braku badań potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność⁸.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Dla obu leków nie ma wystarczających danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania w ciąży i podczas karmienia. Osilodrostat jest przeciwwskazany w tych okresach, a metyrapon powinien być stosowany tylko w wyjątkowych sytuacjach i po dokładnej ocenie ryzyka²⁰¹⁵¹⁶.
• Prowadzenie pojazdów: Obie substancje mogą powodować niewielkie zaburzenia koncentracji, takie jak zmęczenie czy zawroty głowy. Pacjenci powinni być świadomi możliwości wystąpienia tych objawów i zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów²¹²².
• Osoby z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby: Osilodrostat może być stosowany u osób z łagodnymi zaburzeniami tych narządów bez konieczności zmiany dawki. Przy umiarkowanych lub ciężkich zaburzeniach konieczne jest indywidualne dostosowanie dawkowania i częstsza kontrola⁸²³. W przypadku metyraponu brak szczegółowych danych dotyczących dostosowania dawki w tych grupach pacjentów⁷.

Podsumowanie: Porównanie metyraponu i osilodrostatu w leczeniu zespołu Cushinga