Metoprolol – działania niepożądane: ogólna charakterystyka

Metoprolol, należący do grupy beta-blokerów, jest lekiem szeroko stosowanym w leczeniu nadciśnienia tętniczego, chorób serca oraz zaburzeń rytmu serca. Działania niepożądane metoprololu występują u około 10% pacjentów i zazwyczaj mają łagodny, przemijający charakter123. Ich częstość i nasilenie mogą zależeć od dawki, postaci leku (tabletki, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, roztwór do wstrzykiwań), drogi podania, a także indywidualnych predyspozycji pacjenta, takich jak wiek, stan zdrowia czy współistniejące choroby45. Działania niepożądane mogą być inne u pacjentów z chorobami naczyń obwodowych, cukrzycą, astmą czy w przypadku stosowania dużych dawek leku16. Należy pamiętać, że nie każdy pacjent doświadczy tych działań, a korzyści z leczenia zwykle przewyższają ryzyko ich wystąpienia5.

Najczęstsze działania niepożądane

Bardzo często (≥1/10)

  • Uczucie zmęczenia – najczęściej zgłaszany objaw, który zwykle ustępuje podczas dalszego leczenia71.

Często (≥1/100 do <1/10)

  • Zawroty głowy i bóle głowy89.
  • Bradykardia (spowolnienie akcji serca)98.
  • Kołatanie serca9.
  • Uczucie zimna w dłoniach i stopach8.
  • Bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka lub zaparcia87.
Ważne: W przypadku wystąpienia nagłych, silnych objawów, takich jak duszność, silny ból w klatce piersiowej, utrata przytomności czy objawy reakcji alergicznej (wysypka, świąd, obrzęk twarzy), należy natychmiast zwrócić się o pomoc medyczną. Działania niepożądane metoprololu, choć zwykle łagodne, mogą w rzadkich przypadkach wymagać szybkiej interwencji, zwłaszcza u osób z chorobami serca lub naczyń.

Działania niepożądane o umiarkowanej częstości

Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)

  • Parestezje (uczucie mrowienia lub drętwienia)9.
  • Zwiększenie masy ciała10.
  • Depresja, senność lub bezsenność, koszmarne sny10.
  • Zaostrzenie objawów niewydolności serca11.
  • Blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia (zaburzenie przewodzenia impulsów w sercu)11.
  • Ból w klatce piersiowej12.
  • Obrzęki (np. nóg, kostek)12.
  • Duszność podczas wysiłku13.
  • Skurcze mięśni7.
  • Wysypka skórna (pokrzywka, zmiany łuszczycopodobne)13.
  • Zwiększona potliwość13.

Rzadkie i bardzo rzadkie działania niepożądane

Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)

  • Małopłytkowość (zmniejszenie liczby płytek krwi)10.
  • Zaostrzenie utajonej cukrzycy10.
  • Osłabienie pamięci, splątanie, omamy, zmiany osobowości10.
  • Martwica skóry u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami krążenia obwodowego14.
  • Zespół Raynauda (napadowe zblednięcie i sinienie palców rąk lub stóp)14.
  • Nasilenie chromania przestankowego (ból nóg podczas chodzenia związany z niedokrwieniem)14.
  • Wypadanie włosów14.
  • Zaostrzenie łuszczycy, nadwrażliwość na światło14.
  • Impotencja, zaburzenia libido10.
  • Zapalenie wątroby14.

Bardzo rzadko (<1/10 000)

  • Leukopenia (zmniejszenie liczby białych krwinek)15.
  • Stwardnienie prącia (choroba Peyroniego)16.
  • Bóle stawów, zapalenie stawów, osłabienie mięśni17.
  • Zwłóknienie zaotrzewnowe (nie ustalono ostatecznie związku ze stosowaniem metoprololu)17.

Częstość nieznana

  • Stan splątania18.
  • Zwiększenie stężenia triglicerydów, zmniejszenie cholesterolu HDL18.

Różnice w działaniach niepożądanych w zależności od postaci i drogi podania

Działania niepożądane metoprololu są podobne niezależnie od postaci leku (tabletki, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, roztwór do wstrzykiwań), choć ich nasilenie może być większe przy wyższych dawkach lub podaniu dożylnym16. U pacjentów z chorobami naczyń obwodowych, cukrzycą lub astmą, niektóre działania niepożądane (np. zaburzenia krążenia, zaostrzenie cukrzycy, skurcz oskrzeli) mogą występować częściej lub mieć cięższy przebieg13. W przypadku roztworu do wstrzykiwań istnieje ryzyko gwałtownego obniżenia ciśnienia tętniczego, a także nasilenia działań niepożądanych sercowo-naczyniowych, takich jak bradykardia czy zaburzenia przewodzenia819.

Wskazówka:

  • Niektóre działania niepożądane mogą być przejściowe i ustępować samoistnie w trakcie dalszego leczenia.
  • W przypadku pojawienia się nowych lub nasilających się objawów warto poinformować o nich lekarza, szczególnie jeśli dotyczą serca, oddychania lub skóry.
  • U osób z chorobami przewlekłymi (np. cukrzyca, choroby naczyń, astma) działania niepożądane mogą mieć inny przebieg niż u osób zdrowych.
  • Stosowanie metoprololu u dzieci, osób starszych oraz w połączeniu z innymi lekami wymaga szczególnej ostrożności.

Możliwość zgłaszania działań niepożądanych

Każde podejrzenie wystąpienia działania niepożądanego po zastosowaniu metoprololu powinno być zgłoszone odpowiednim instytucjom – Urzędowi Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio producentowi leku202122. Zgłaszanie takich przypadków pozwala na ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa stosowania leku i lepszą ochronę pacjentów.

Tabela – działania niepożądane metoprololu według układów narządowych i częstości

Układ narządowy Bardzo często Często Niezbyt często Rzadko Bardzo rzadko Częstość nieznana
Układ krwiotwórczy małopłytkowość leukopenia
Układ nerwowy i psychiczny zmęczenie zawroty głowy, ból głowy parestezje, senność/bezsenność, depresja, zaburzenia koncentracji, koszmary senne splątanie, nerwowość, omamy, zmiany osobowości, niepokój zapominanie/osłabienie pamięci stan splątania
Serce i naczynia bradykardia, kołatanie serca, uczucie zimna w kończynach, spadki ciśnienia blok serca I°, zaostrzenie niewydolności serca, ból w klatce piersiowej, obrzęki zespół Raynauda, martwica skóry, pogorszenie chromania przestankowego
Układ oddechowy dusznosć wysiłkowa skurcz oskrzeli zapalenie błony śluzowej nosa
Układ pokarmowy nudności, ból brzucha, biegunka, zaparcie, wymioty suchość błon śluzowych, zaburzenia smaku zwłóknienie zaotrzewnowe
Wątroba nieprawidłowe wyniki badań, zapalenie wątroby
Skóra i tkanka podskórna wysypka, zwiększona potliwość wypadanie włosów reakcje nadwrażliwości na światło, zaostrzenie łuszczycy
Mięśnie i stawy kurcze mięśni bóle stawów, osłabienie mięśni, zapalenie stawów
Układ rozrodczy i piersi impotencja, zaburzenia libido, stwardnienie prącia
Oczy, uszy zaburzenia widzenia, suchość/podrażnienie oczu, zapalenie spojówek szumy uszne, zaburzenia słuchu
Inne/diagnostyka zwiększenie masy ciała zwiększenie triglicerydów, obniżenie cholesterolu HDL

10815

Metoprolol – bezpieczeństwo stosowania i świadome monitorowanie objawów

Metoprolol jest lekiem, którego działania niepożądane występują stosunkowo rzadko, a większość z nich ma łagodny i przemijający charakter. Jednak u niektórych pacjentów mogą pojawić się poważniejsze objawy, zwłaszcza przy wyższych dawkach, dłuższym stosowaniu lub w przypadku współistniejących chorób. Kluczowe jest regularne monitorowanie stanu zdrowia podczas terapii oraz zgłaszanie wszystkich niepokojących objawów lekarzowi lub farmaceucie. Współpraca z personelem medycznym pozwala na szybkie wykrycie i odpowiednią reakcję na działania niepożądane, co zwiększa bezpieczeństwo i skuteczność leczenia metoprololem.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze działania niepożądane metoprololu?

Najczęstsze to uczucie zmęczenia, zawroty i bóle głowy, bradykardia oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności i biegunka87.

Czy działania niepożądane metoprololu zależą od dawki?

Tak, ryzyko i nasilenie działań niepożądanych rośnie przy wyższych dawkach metoprololu1.

Czy metoprolol może powodować depresję lub problemy ze snem?

Tak, depresja, bezsenność i koszmary senne są możliwymi działaniami niepożądanymi metoprololu9.

Czy działania niepożądane metoprololu są odwracalne?

Większość działań niepożądanych jest łagodna i przemijająca, ustępuje po odstawieniu lub dostosowaniu dawki leku5.

Jak zgłosić działanie niepożądane po metoprololu?

Działania niepożądane można zgłaszać przez stronę URPL lub bezpośrednio do producenta leku12.