Metoprolol – działania niepożądane: ogólna charakterystyka
Metoprolol, należący do grupy beta-blokerów, jest lekiem szeroko stosowanym w leczeniu nadciśnienia tętniczego, chorób serca oraz zaburzeń rytmu serca. Działania niepożądane metoprololu występują u około 10% pacjentów i zazwyczaj mają łagodny, przemijający charakter123. Ich częstość i nasilenie mogą zależeć od dawki, postaci leku (tabletki, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, roztwór do wstrzykiwań), drogi podania, a także indywidualnych predyspozycji pacjenta, takich jak wiek, stan zdrowia czy współistniejące choroby45. Działania niepożądane mogą być inne u pacjentów z chorobami naczyń obwodowych, cukrzycą, astmą czy w przypadku stosowania dużych dawek leku16. Należy pamiętać, że nie każdy pacjent doświadczy tych działań, a korzyści z leczenia zwykle przewyższają ryzyko ich wystąpienia5.
Najczęstsze działania niepożądane
Bardzo często (≥1/10)
Często (≥1/100 do <1/10)
- Zawroty głowy i bóle głowy89.
- Bradykardia (spowolnienie akcji serca)98.
- Kołatanie serca9.
- Uczucie zimna w dłoniach i stopach8.
- Bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka lub zaparcia87.
Działania niepożądane o umiarkowanej częstości
Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
- Parestezje (uczucie mrowienia lub drętwienia)9.
- Zwiększenie masy ciała10.
- Depresja, senność lub bezsenność, koszmarne sny10.
- Zaostrzenie objawów niewydolności serca11.
- Blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia (zaburzenie przewodzenia impulsów w sercu)11.
- Ból w klatce piersiowej12.
- Obrzęki (np. nóg, kostek)12.
- Duszność podczas wysiłku13.
- Skurcze mięśni7.
- Wysypka skórna (pokrzywka, zmiany łuszczycopodobne)13.
- Zwiększona potliwość13.
Rzadkie i bardzo rzadkie działania niepożądane
Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
- Małopłytkowość (zmniejszenie liczby płytek krwi)10.
- Zaostrzenie utajonej cukrzycy10.
- Osłabienie pamięci, splątanie, omamy, zmiany osobowości10.
- Martwica skóry u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami krążenia obwodowego14.
- Zespół Raynauda (napadowe zblednięcie i sinienie palców rąk lub stóp)14.
- Nasilenie chromania przestankowego (ból nóg podczas chodzenia związany z niedokrwieniem)14.
- Wypadanie włosów14.
- Zaostrzenie łuszczycy, nadwrażliwość na światło14.
- Impotencja, zaburzenia libido10.
- Zapalenie wątroby14.
Bardzo rzadko (<1/10 000)
- Leukopenia (zmniejszenie liczby białych krwinek)15.
- Stwardnienie prącia (choroba Peyroniego)16.
- Bóle stawów, zapalenie stawów, osłabienie mięśni17.
- Zwłóknienie zaotrzewnowe (nie ustalono ostatecznie związku ze stosowaniem metoprololu)17.
Częstość nieznana
- Stan splątania18.
- Zwiększenie stężenia triglicerydów, zmniejszenie cholesterolu HDL18.
Różnice w działaniach niepożądanych w zależności od postaci i drogi podania
Działania niepożądane metoprololu są podobne niezależnie od postaci leku (tabletki, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, roztwór do wstrzykiwań), choć ich nasilenie może być większe przy wyższych dawkach lub podaniu dożylnym16. U pacjentów z chorobami naczyń obwodowych, cukrzycą lub astmą, niektóre działania niepożądane (np. zaburzenia krążenia, zaostrzenie cukrzycy, skurcz oskrzeli) mogą występować częściej lub mieć cięższy przebieg13. W przypadku roztworu do wstrzykiwań istnieje ryzyko gwałtownego obniżenia ciśnienia tętniczego, a także nasilenia działań niepożądanych sercowo-naczyniowych, takich jak bradykardia czy zaburzenia przewodzenia819.
- Niektóre działania niepożądane mogą być przejściowe i ustępować samoistnie w trakcie dalszego leczenia.
- W przypadku pojawienia się nowych lub nasilających się objawów warto poinformować o nich lekarza, szczególnie jeśli dotyczą serca, oddychania lub skóry.
- U osób z chorobami przewlekłymi (np. cukrzyca, choroby naczyń, astma) działania niepożądane mogą mieć inny przebieg niż u osób zdrowych.
- Stosowanie metoprololu u dzieci, osób starszych oraz w połączeniu z innymi lekami wymaga szczególnej ostrożności.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde podejrzenie wystąpienia działania niepożądanego po zastosowaniu metoprololu powinno być zgłoszone odpowiednim instytucjom – Urzędowi Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio producentowi leku202122. Zgłaszanie takich przypadków pozwala na ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa stosowania leku i lepszą ochronę pacjentów.
Tabela – działania niepożądane metoprololu według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ krwiotwórczy | małopłytkowość | leukopenia | ||||
| Układ nerwowy i psychiczny | zmęczenie | zawroty głowy, ból głowy | parestezje, senność/bezsenność, depresja, zaburzenia koncentracji, koszmary senne | splątanie, nerwowość, omamy, zmiany osobowości, niepokój | zapominanie/osłabienie pamięci | stan splątania |
| Serce i naczynia | bradykardia, kołatanie serca, uczucie zimna w kończynach, spadki ciśnienia | blok serca I°, zaostrzenie niewydolności serca, ból w klatce piersiowej, obrzęki | zespół Raynauda, martwica skóry, pogorszenie chromania przestankowego | |||
| Układ oddechowy | dusznosć wysiłkowa | skurcz oskrzeli | zapalenie błony śluzowej nosa | |||
| Układ pokarmowy | nudności, ból brzucha, biegunka, zaparcie, wymioty | suchość błon śluzowych, zaburzenia smaku | zwłóknienie zaotrzewnowe | |||
| Wątroba | nieprawidłowe wyniki badań, zapalenie wątroby | |||||
| Skóra i tkanka podskórna | wysypka, zwiększona potliwość | wypadanie włosów | reakcje nadwrażliwości na światło, zaostrzenie łuszczycy | |||
| Mięśnie i stawy | kurcze mięśni | bóle stawów, osłabienie mięśni, zapalenie stawów | ||||
| Układ rozrodczy i piersi | impotencja, zaburzenia libido, stwardnienie prącia | |||||
| Oczy, uszy | zaburzenia widzenia, suchość/podrażnienie oczu, zapalenie spojówek | szumy uszne, zaburzenia słuchu | ||||
| Inne/diagnostyka | zwiększenie masy ciała | zwiększenie triglicerydów, obniżenie cholesterolu HDL |
Metoprolol – bezpieczeństwo stosowania i świadome monitorowanie objawów
Metoprolol jest lekiem, którego działania niepożądane występują stosunkowo rzadko, a większość z nich ma łagodny i przemijający charakter. Jednak u niektórych pacjentów mogą pojawić się poważniejsze objawy, zwłaszcza przy wyższych dawkach, dłuższym stosowaniu lub w przypadku współistniejących chorób. Kluczowe jest regularne monitorowanie stanu zdrowia podczas terapii oraz zgłaszanie wszystkich niepokojących objawów lekarzowi lub farmaceucie. Współpraca z personelem medycznym pozwala na szybkie wykrycie i odpowiednią reakcję na działania niepożądane, co zwiększa bezpieczeństwo i skuteczność leczenia metoprololem.


















