Jak działa metformina?
Metformina należy do grupy leków nazywanych biguanidami i jest jednym z najważniejszych środków stosowanych w leczeniu cukrzycy typu 2123. Jej działanie polega głównie na obniżaniu poziomu cukru we krwi poprzez:
- zmniejszenie produkcji glukozy w wątrobie13
- zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę, co pomaga w lepszym wykorzystaniu cukru przez mięśnie2
- spowolnienie wchłaniania glukozy z jelit2
Dzięki tym mechanizmom metformina pomaga utrzymać właściwy poziom cukru we krwi i nie powoduje ryzyka gwałtownego spadku cukru (hipoglikemii), jeśli jest stosowana samodzielnie123. Oprócz tego korzystnie wpływa na poziom cholesterolu i może sprzyjać stabilizacji lub nawet niewielkiej utracie masy ciała4.
Wskazania do stosowania metforminy u dorosłych
Metformina jest szeroko stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2, zwłaszcza gdy dieta i aktywność fizyczna nie pozwalają osiągnąć prawidłowego poziomu cukru we krwi567. Wskazania do jej stosowania mogą różnić się w zależności od postaci leku oraz jego połączeń z innymi substancjami czynnymi. Poniżej znajduje się szczegółowy opis najważniejszych wskazań.
- Leczenie cukrzycy typu 2 – metformina jest stosowana samodzielnie (monoterapia) lub razem z innymi lekami doustnymi przeciwcukrzycowymi albo z insuliną, jeśli sama dieta i ćwiczenia nie przynoszą efektów568.
- Stan przedcukrzycowy – metformina jest zalecana w przypadku nieprawidłowej tolerancji glukozy lub nieprawidłowej glikemii na czczo, gdy nie udaje się osiągnąć właściwego poziomu cukru wyłącznie za pomocą diety i aktywności fizycznej579.
- Zespół policystycznych jajników (PCOS) – metformina bywa wykorzystywana także u kobiet z PCOS w celu poprawy gospodarki hormonalnej i metabolicznej, zwłaszcza gdy występują zaburzenia cyklu miesiączkowego lub trudności z zajściem w ciążę5710.
-
Leczenie skojarzone – metformina jest dostępna także w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, co umożliwia leczenie cukrzycy typu 2 u pacjentów, u których monoterapia nie daje zadowalających efektów. Przykłady takich połączeń to:
- metformina z dapagliflozyną (np. Xigduo) – wskazana jako leczenie uzupełniające u dorosłych z cukrzycą typu 2, jeśli sama metformina nie wystarcza11
- metformina z wildagliptyną (np. Vilspox) – stosowana u dorosłych, u których nie udaje się uzyskać odpowiedniej kontroli cukru przy użyciu samej metforminy lub jako część terapii skojarzonej z innymi lekami1213
Wskazania do stosowania metforminy u dzieci i młodzieży
Metformina może być stosowana u dzieci od 10. roku życia oraz u młodzieży, ale tylko w określonych przypadkach. Najczęściej jest to cukrzyca typu 2, potwierdzona przez lekarza689. W tej grupie wiekowej metformina może być używana jako samodzielny lek lub razem z insuliną, jeśli nie udaje się uzyskać kontroli cukru samą dietą i aktywnością fizyczną68.
- Cukrzyca typu 2 – u dzieci powyżej 10 lat i młodzieży metformina jest stosowana jako monoterapia lub w połączeniu z insuliną, jeśli sama dieta i ćwiczenia nie wystarczają68.
- Ograniczenia wiekowe – niektóre preparaty metforminy są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych i nie wolno ich stosować u dzieci. Przykładem są preparaty złożone (np. metformina z dapagliflozyną lub wildagliptyną), które nie mają wskazań pediatrycznych1415.
- Szczególna ostrożność – w przypadku dzieci w wieku od 10 do 12 lat zaleca się szczególną ostrożność, ponieważ doświadczenie kliniczne jest ograniczone1617.
Wskazania w szczególnych grupach pacjentów
Niektóre postacie metforminy oraz jej połączenia z innymi substancjami czynnymi wymagają zachowania szczególnej ostrożności u osób starszych, pacjentów z chorobami nerek, a także u kobiet w ciąży. Wskazania mogą się różnić w zależności od stanu zdrowia oraz funkcjonowania nerek1819.
- Osoby starsze – metformina może być stosowana, ale konieczne jest regularne monitorowanie czynności nerek, ponieważ pogorszenie pracy nerek może przebiegać bezobjawowo18.
- Pacjenci z niewydolnością nerek – metformina jest przeciwwskazana przy GFR poniżej 30 ml/min, a w przypadku pogorszenia czynności nerek należy ją czasowo odstawić1819.
- Kobiety w ciąży – informacje na temat stosowania metforminy w ciąży należy zawsze omówić z lekarzem; nie wszystkie preparaty mają jednoznaczne zalecenia w tym zakresie.
- Preparaty złożone, takie jak metformina z dapagliflozyną lub wildagliptyną, są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych z cukrzycą typu 2 i nie mają wskazań pediatrycznych1415.
- Wskazania do stosowania mogą się różnić w zależności od tego, czy lek jest przyjmowany samodzielnie, czy w połączeniu z innymi substancjami czynnymi1112.
- Niektóre połączenia stosuje się w tzw. terapii skojarzonej, gdy monoterapia nie przynosi efektów1213.
- W razie wątpliwości dotyczących wskazań i wyboru preparatu zawsze należy skonsultować się z lekarzem.
Tabela wskazań metforminy w różnych grupach pacjentów
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Cukrzyca typu 2 (monoterapia) | Tak | Tak | Tak, z ostrożnością (od 10 r.ż.) | Tak, z monitorowaniem | Tak, z ograniczeniem (przeciwwskazana przy GFR < 30 ml/min) |
| Cukrzyca typu 2 (w połączeniu z innymi lekami doustnymi/insuliną) | Tak | Tak | Tak, z ostrożnością | Tak, z monitorowaniem | Tak, z ograniczeniem |
| Stan przedcukrzycowy | Tak | Nie | Nie | Tak, z monitorowaniem | Tak, z ograniczeniem |
| Zespół policystycznych jajników (PCOS) | Tak | Nie | Nie | Tak, z monitorowaniem | Tak, z ograniczeniem |
| Połączenia z innymi substancjami czynnymi (np. dapagliflozyna, wildagliptyna) | Tak | Nie | Nie | Tak, z monitorowaniem | Tak, z ograniczeniem |
Metformina – elastyczność i bezpieczeństwo stosowania
Metformina jest jednym z najlepiej przebadanych leków przeciwcukrzycowych i znajduje zastosowanie zarówno u dorosłych, jak i u dzieci powyżej 10 roku życia w leczeniu cukrzycy typu 269. Jej szerokie możliwości stosowania obejmują monoterapię, leczenie skojarzone z innymi lekami doustnymi lub insuliną, a także leczenie w stanach przedcukrzycowych i w zespole policystycznych jajników u dorosłych kobiet57. Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie preparaty i połączenia leków są odpowiednie dla dzieci i osób z określonymi schorzeniami nerek czy wątroby. Kluczowe znaczenie ma więc dostosowanie leczenia do wieku, stanu zdrowia oraz indywidualnych potrzeb pacjenta1819.


















