Jak działa metformina?

Metformina należy do grupy leków nazywanych biguanidami i jest jednym z najważniejszych środków stosowanych w leczeniu cukrzycy typu 2123. Jej działanie polega głównie na obniżaniu poziomu cukru we krwi poprzez:

Dzięki tym mechanizmom metformina pomaga utrzymać właściwy poziom cukru we krwi i nie powoduje ryzyka gwałtownego spadku cukru (hipoglikemii), jeśli jest stosowana samodzielnie123. Oprócz tego korzystnie wpływa na poziom cholesterolu i może sprzyjać stabilizacji lub nawet niewielkiej utracie masy ciała4.

Wskazania do stosowania metforminy u dorosłych

Metformina jest szeroko stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2, zwłaszcza gdy dieta i aktywność fizyczna nie pozwalają osiągnąć prawidłowego poziomu cukru we krwi567. Wskazania do jej stosowania mogą różnić się w zależności od postaci leku oraz jego połączeń z innymi substancjami czynnymi. Poniżej znajduje się szczegółowy opis najważniejszych wskazań.

  • Leczenie cukrzycy typu 2 – metformina jest stosowana samodzielnie (monoterapia) lub razem z innymi lekami doustnymi przeciwcukrzycowymi albo z insuliną, jeśli sama dieta i ćwiczenia nie przynoszą efektów568.
  • Stan przedcukrzycowy – metformina jest zalecana w przypadku nieprawidłowej tolerancji glukozy lub nieprawidłowej glikemii na czczo, gdy nie udaje się osiągnąć właściwego poziomu cukru wyłącznie za pomocą diety i aktywności fizycznej579.
  • Zespół policystycznych jajników (PCOS) – metformina bywa wykorzystywana także u kobiet z PCOS w celu poprawy gospodarki hormonalnej i metabolicznej, zwłaszcza gdy występują zaburzenia cyklu miesiączkowego lub trudności z zajściem w ciążę5710.
  • Leczenie skojarzone – metformina jest dostępna także w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, co umożliwia leczenie cukrzycy typu 2 u pacjentów, u których monoterapia nie daje zadowalających efektów. Przykłady takich połączeń to:

    • metformina z dapagliflozyną (np. Xigduo) – wskazana jako leczenie uzupełniające u dorosłych z cukrzycą typu 2, jeśli sama metformina nie wystarcza11
    • metformina z wildagliptyną (np. Vilspox) – stosowana u dorosłych, u których nie udaje się uzyskać odpowiedniej kontroli cukru przy użyciu samej metforminy lub jako część terapii skojarzonej z innymi lekami1213

Źródła: 5679111213

Ważne: Wskazania do stosowania metforminy zależą od wieku pacjenta, dawki i postaci leku. W niektórych połączeniach z innymi lekami (np. dapagliflozyna lub wildagliptyna) metformina stosowana jest wyłącznie u dorosłych. U dzieci i młodzieży większość preparatów złożonych nie jest zalecana, a leczenie opiera się na samodzielnej metforminie lub jej połączeniu z insuliną. Przed rozpoczęciem leczenia zawsze należy potwierdzić rozpoznanie i omówić wybór terapii z lekarzem61415.

Wskazania do stosowania metforminy u dzieci i młodzieży

Metformina może być stosowana u dzieci od 10. roku życia oraz u młodzieży, ale tylko w określonych przypadkach. Najczęściej jest to cukrzyca typu 2, potwierdzona przez lekarza689. W tej grupie wiekowej metformina może być używana jako samodzielny lek lub razem z insuliną, jeśli nie udaje się uzyskać kontroli cukru samą dietą i aktywnością fizyczną68.

  • Cukrzyca typu 2 – u dzieci powyżej 10 lat i młodzieży metformina jest stosowana jako monoterapia lub w połączeniu z insuliną, jeśli sama dieta i ćwiczenia nie wystarczają68.
  • Ograniczenia wiekowe – niektóre preparaty metforminy są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych i nie wolno ich stosować u dzieci. Przykładem są preparaty złożone (np. metformina z dapagliflozyną lub wildagliptyną), które nie mają wskazań pediatrycznych1415.
  • Szczególna ostrożność – w przypadku dzieci w wieku od 10 do 12 lat zaleca się szczególną ostrożność, ponieważ doświadczenie kliniczne jest ograniczone1617.

Źródła: 6891415

Wskazania w szczególnych grupach pacjentów

Niektóre postacie metforminy oraz jej połączenia z innymi substancjami czynnymi wymagają zachowania szczególnej ostrożności u osób starszych, pacjentów z chorobami nerek, a także u kobiet w ciąży. Wskazania mogą się różnić w zależności od stanu zdrowia oraz funkcjonowania nerek1819.

  • Osoby starsze – metformina może być stosowana, ale konieczne jest regularne monitorowanie czynności nerek, ponieważ pogorszenie pracy nerek może przebiegać bezobjawowo18.
  • Pacjenci z niewydolnością nerek – metformina jest przeciwwskazana przy GFR poniżej 30 ml/min, a w przypadku pogorszenia czynności nerek należy ją czasowo odstawić1819.
  • Kobiety w ciąży – informacje na temat stosowania metforminy w ciąży należy zawsze omówić z lekarzem; nie wszystkie preparaty mają jednoznaczne zalecenia w tym zakresie.

Źródła: 1819

Uwaga na połączenia metforminy z innymi lekami:

  • Preparaty złożone, takie jak metformina z dapagliflozyną lub wildagliptyną, są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych z cukrzycą typu 2 i nie mają wskazań pediatrycznych1415.
  • Wskazania do stosowania mogą się różnić w zależności od tego, czy lek jest przyjmowany samodzielnie, czy w połączeniu z innymi substancjami czynnymi1112.
  • Niektóre połączenia stosuje się w tzw. terapii skojarzonej, gdy monoterapia nie przynosi efektów1213.
  • W razie wątpliwości dotyczących wskazań i wyboru preparatu zawsze należy skonsultować się z lekarzem.

Tabela wskazań metforminy w różnych grupach pacjentów

Wskazanie Dorośli Dzieci > 12 lat Dzieci < 12 lat Osoby starsze Pacjenci z niewydolnością nerek
Cukrzyca typu 2 (monoterapia) Tak Tak Tak, z ostrożnością (od 10 r.ż.) Tak, z monitorowaniem Tak, z ograniczeniem (przeciwwskazana przy GFR < 30 ml/min)
Cukrzyca typu 2 (w połączeniu z innymi lekami doustnymi/insuliną) Tak Tak Tak, z ostrożnością Tak, z monitorowaniem Tak, z ograniczeniem
Stan przedcukrzycowy Tak Nie Nie Tak, z monitorowaniem Tak, z ograniczeniem
Zespół policystycznych jajników (PCOS) Tak Nie Nie Tak, z monitorowaniem Tak, z ograniczeniem
Połączenia z innymi substancjami czynnymi (np. dapagliflozyna, wildagliptyna) Tak Nie Nie Tak, z monitorowaniem Tak, z ograniczeniem

Metformina – elastyczność i bezpieczeństwo stosowania

Metformina jest jednym z najlepiej przebadanych leków przeciwcukrzycowych i znajduje zastosowanie zarówno u dorosłych, jak i u dzieci powyżej 10 roku życia w leczeniu cukrzycy typu 269. Jej szerokie możliwości stosowania obejmują monoterapię, leczenie skojarzone z innymi lekami doustnymi lub insuliną, a także leczenie w stanach przedcukrzycowych i w zespole policystycznych jajników u dorosłych kobiet57. Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie preparaty i połączenia leków są odpowiednie dla dzieci i osób z określonymi schorzeniami nerek czy wątroby. Kluczowe znaczenie ma więc dostosowanie leczenia do wieku, stanu zdrowia oraz indywidualnych potrzeb pacjenta1819.

Pytania i odpowiedzi

Na co przepisywana jest metformina?

Metformina jest przepisywana głównie na cukrzycę typu 2, stan przedcukrzycowy oraz zespół policystycznych jajników u dorosłych12.

Czy metforminę mogą stosować dzieci?

Tak, metformina może być stosowana u dzieci powyżej 10 lat z cukrzycą typu 2, samodzielnie lub w połączeniu z insuliną34.

Czy metformina jest stosowana w stanie przedcukrzycowym?

Tak, metformina jest stosowana w stanie przedcukrzycowym u dorosłych, gdy dieta i ćwiczenia nie wystarczają56.

Czy metformina w połączeniu z innymi lekami jest dostępna dla dzieci?

Nie, preparaty złożone z metforminą (np. z dapagliflozyną lub wildagliptyną) są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych78.