Dawkowanie metforminy – podstawowe informacje
Metformina jest lekiem stosowanym głównie w leczeniu cukrzycy typu 2, ale wykorzystuje się ją również w stanach przedcukrzycowych oraz w zespole policystycznych jajników (PCOS). Najczęściej występuje w formie tabletek do stosowania doustnego – zarówno o standardowym, jak i przedłużonym uwalnianiu. Dawkę metforminy zawsze dobiera się indywidualnie, biorąc pod uwagę potrzeby pacjenta oraz wyniki badań laboratoryjnych123.
Standardowa dawka i częstotliwość podawania
- Początkowa dawka u dorosłych zwykle wynosi od 500 mg do 850 mg, przyjmowana 2 lub 3 razy na dobę podczas lub po posiłku123.
- W przypadku tabletek o przedłużonym uwalnianiu (np. Glucophage XR), leczenie rozpoczyna się od 500 mg raz na dobę podczas wieczornego posiłku, a dawkę zwiększa się stopniowo co 10-15 dni, aż do uzyskania odpowiedniej kontroli cukru we krwi4.
- Maksymalna zalecana dawka standardowej metforminy to 3000 mg na dobę, podzielona na 2-3 porcje1235.
- Dawkę dostosowuje się na podstawie wyników pomiarów stężenia glukozy we krwi, zwykle po 10–15 dniach od rozpoczęcia leczenia12.
Dostępne postacie i drogi podania
- Tabletki o natychmiastowym uwalnianiu (np. 500 mg, 850 mg, 1000 mg)67.
- Tabletki o przedłużonym uwalnianiu (XR, np. 500 mg, 750 mg)89.
- Preparaty złożone, łączące metforminę z innymi substancjami czynnymi (np. wildagliptyna, dapagliflozyna)1011.
- Wszystkie preparaty metforminy przyjmuje się doustnie, popijając wodą124.
Dawkowanie metforminy w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Metformina może być stosowana u dzieci powyżej 10. roku życia i młodzieży z cukrzycą typu 221314.
- Zalecana dawka początkowa to 500 mg lub 850 mg raz na dobę podczas lub po posiłku213.
- Maksymalna dawka dla dzieci i młodzieży to 2000 mg na dobę, podzielona na 2 lub 3 dawki213.
- Nie zaleca się stosowania metforminy u dzieci poniżej 10 lat2.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Dawkowanie ustala się indywidualnie, w zależności od czynności nerek1215.
- Konieczna jest regularna kontrola funkcji nerek, ponieważ z wiekiem może się ona pogarszać215.
- W przypadku stwierdzenia pogorszenia funkcji nerek lekarz może zmniejszyć dawkę lub zalecić odstawienie leku15.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
- Przed rozpoczęciem leczenia i w trakcie terapii należy regularnie kontrolować wskaźnik przesączania kłębuszkowego (GFR)1615.
- Dawkowanie w zależności od GFR:
- GFR 60–89 ml/min: do 3000 mg na dobę, można rozważyć zmniejszenie dawki przy pogarszającej się funkcji nerek1615.
- GFR 45–59 ml/min: do 2000 mg na dobę, dawka początkowa nie większa niż połowa maksymalnej1615.
- GFR 30–44 ml/min: do 1000 mg na dobę, stosować ostrożnie i pod ścisłą kontrolą lekarza1615.
- GFR < 30 ml/min: metformina jest przeciwwskazana1615.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- Metformina jest przeciwwskazana w przypadku niewydolności wątroby1718.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Stosowanie metforminy w ciąży jest możliwe tylko na wyraźne zalecenie lekarza i pod jego kontrolą17.
- Karmienie piersią – metformina jest przeciwwskazana podczas laktacji1718.
Dawkowanie metforminy w różnych wskazaniach i preparatach złożonych
- Stan przedcukrzycowy: zazwyczaj stosuje się 500 mg lub 850 mg 2 razy na dobę podczas posiłku lub po nim; lekarz ocenia, czy leczenie kontynuować, na podstawie regularnych badań glikemii i czynników ryzyka224.
- Zespół policystycznych jajników (PCOS): najczęściej stosowana dawka to 500 mg 3 razy na dobę lub 850 mg 2 razy na dobę, przyjmowane podczas posiłków124.
- Preparaty złożone (np. metformina z wildagliptyną lub dapagliflozyną): dawkowanie ustala lekarz, zwykle jedna tabletka dwa razy dziennie; całkowita dawka metforminy nie powinna przekraczać maksymalnych dobowych limitów określonych w ChPL2324.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
- Maksymalna dawka dobowa standardowej metforminy wynosi 3000 mg, a w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu – 2000 mg14.
- Przekroczenie maksymalnej dawki może prowadzić do groźnych działań niepożądanych, w tym do kwasicy mleczanowej, która wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej2526.
- W przypadku przyjęcia bardzo dużej ilości metforminy należy niezwłocznie zgłosić się do szpitala, ponieważ konieczna może być hemodializa2526.
Podsumowanie: Metformina – elastyczność dawkowania i bezpieczeństwo terapii
Metformina to lek o szerokim zastosowaniu, dostępny w różnych dawkach i postaciach, co pozwala na indywidualne dopasowanie leczenia do potrzeb każdego pacjenta. Najważniejsze zasady to rozpoczynanie terapii od małych dawek, stopniowe ich zwiększanie oraz regularna kontrola poziomu cukru i czynności nerek. Dawkowanie zmienia się w zależności od wieku, funkcji nerek, innych chorób oraz stosowanych leków. Stosowanie metforminy w sposób zgodny z zaleceniami lekarza i regularne badania pozwalają na skuteczne i bezpieczne leczenie cukrzycy oraz innych wskazań.
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli z prawidłową czynnością nerek | Początkowo 500–850 mg 2-3 razy na dobę, maksymalnie 3000 mg/dobę14 |
| Dzieci (od 10 lat) i młodzież | 500–850 mg raz na dobę, maksymalnie 2000 mg/dobę w 2-3 dawkach2 |
| Osoby starsze | Dawka jak u dorosłych, ale z modyfikacją zależnie od funkcji nerek, regularna kontrola12 |
| Pacjenci z GFR 60–89 ml/min | Do 3000 mg/dobę, można rozważyć zmniejszenie dawki16 |
| Pacjenci z GFR 45–59 ml/min | Do 2000 mg/dobę, dawka początkowa nie większa niż połowa maksymalnej16 |
| Pacjenci z GFR 30–44 ml/min | Do 1000 mg/dobę, stosować ostrożnie16 |
| Pacjenci z GFR < 30 ml/min | Przeciwwskazane16 |
| Pacjenci z niewydolnością wątroby | Przeciwwskazane17 |
| Kobiety w ciąży | Możliwe wyłącznie pod kontrolą lekarza17 |
| Kobiety karmiące piersią | Przeciwwskazane17 |


















