REKLAMA

Na czym polega mechanizm działania metadonu?

Mechanizm działania substancji czynnej to sposób, w jaki wpływa ona na organizm, by osiągnąć swój efekt terapeutyczny12. W przypadku metadonu, zrozumienie tego mechanizmu jest szczególnie ważne, ponieważ substancja ta wykorzystywana jest zarówno do łagodzenia silnego bólu, jak i w leczeniu osób uzależnionych od opioidów3. W farmakologii często używa się pojęć takich jak farmakodynamika i farmakokinetyka. Farmakodynamika opisuje, jak lek działa na organizm – czyli jak wpływa na różne struktury, takie jak receptory nerwowe czy enzymy. Farmakokinetyka natomiast wyjaśnia, co dzieje się z lekiem po jego podaniu – jak jest wchłaniany, rozprowadzany, przetwarzany i wydalany z organizmu. Dzięki temu można przewidzieć, jak szybko i jak długo będzie działał oraz jak często należy go stosować4.

Jak metadon działa w organizmie? (opis działania na poziomie komórek)

Metadon to silny lek z grupy opioidów, który oddziałuje głównie na receptory opioidowe w mózgu i w innych częściach układu nerwowego24. Najważniejszym celem jego działania są tak zwane receptory μ (czytaj: “mi”), które odpowiadają za odczuwanie bólu, a także za wywoływanie uczucia przyjemności czy euforii. Metadon działa podobnie jak morfina, ale jego działanie utrzymuje się dłużej5.

  • Łącząc się z receptorami μ, metadon blokuje odczuwanie bólu i łagodzi objawy odstawienia innych opioidów, takich jak heroina czy morfina2.
  • Działa także na inne receptory opioidowe (κ i δ), ale w mniejszym stopniu4.
  • W zależności od izomeru, metadon może wywoływać różne efekty – na przykład l-izomer odpowiada za działanie przeciwbólowe, a d-izomer za działanie przeciwkaszlowe24.
  • Metadon wpływa także na inne układy, powodując zwężenie źrenic, zahamowanie kaszlu, nudności, wymioty oraz zaparcia4.
  • Działania te są odwracalne przez specjalny lek – nalokson6.
Ważne: Metadon działa dłużej niż większość innych opioidów. Jego działanie przeciwbólowe lub zapobiegające objawom odstawienia może utrzymywać się nawet ponad dobę po podaniu, szczególnie przy regularnym stosowaniu. To sprawia, że nie trzeba go przyjmować bardzo często, co ma znaczenie zarówno w leczeniu bólu, jak i uzależnienia. Jednak długotrwałe stosowanie prowadzi do rozwoju tolerancji i uzależnienia, podobnie jak w przypadku innych leków z tej grupy74.

Co dzieje się z metadonem po podaniu? (droga przez organizm)

Po podaniu doustnym metadon jest szybko wchłaniany z przewodu pokarmowego, a jego działanie zaczyna się zazwyczaj po około 30 minutach89. Najwyższe stężenie we krwi pojawia się po 3-4 godzinach10. Metadon jest jednym z leków, które bardzo dobrze rozpuszczają się w tłuszczach, dzięki czemu łatwo przenika do różnych tkanek organizmu – zwłaszcza do wątroby, płuc, nerek i mięśni11.

  • Około 85% metadonu krążącego we krwi wiąże się z białkami osocza, co wpływa na długie działanie leku8.
  • Metadon przechodzi do śliny, potu, mleka kobiecego oraz krwi pępowinowej11.
  • Metabolizowany jest głównie w wątrobie, a jego rozkład odbywa się z udziałem specjalnych enzymów (głównie CYP3A4, a także CYP2D6 i CYP2B6)812.
  • Metadon jest wydalany zarówno z moczem, jak i z kałem, przy czym jego wydalanie zależy od pH moczu – zakwaszenie moczu zwiększa wydalanie1314.
  • Średni czas, przez jaki metadon utrzymuje się w organizmie, to 12-18 godzin po pojedynczej dawce, ale przy dłuższym stosowaniu okres ten wydłuża się nawet do 25 godzin lub więcej1113.
  • W przypadku osób starszych oraz przy przewlekłych chorobach wątroby, czas utrzymywania się metadonu w organizmie może być jeszcze dłuższy15.

Metadon w badaniach przedklinicznych

W badaniach na zwierzętach metadon wykazywał różne działania niepożądane, zależne od dawki i czasu podawania1617. Stosowanie bardzo dużych dawek prowadziło do toksycznych zmian w układzie nerwowym i wątrobie, a także do zaburzeń rozwoju u potomstwa18.

Parametr Opis
Początek działania ok. 30 minut po podaniu doustnym
Maksymalne stężenie we krwi 3-4 godziny po podaniu
Okres półtrwania (pojedyncza dawka) 12-18 godzin (średnio 15 godzin)
Okres półtrwania (przewlekłe stosowanie) 13-47 godzin (średnio 25 godzin)
Metabolizm Wątroba (enzymy CYP3A4, CYP2D6, CYP2B6)
Wydalanie mocz, kał; zależne od pH moczu
Działanie farmakodynamiczne Agonista receptorów μ, κ i δ; działanie przeciwbólowe, przeciwkaszlowe, tłumienie objawów odstawienia
Informacja dla pacjenta: Metadon wchłania się dobrze po podaniu doustnym, ale na jego działanie mogą wpływać różne czynniki, takie jak wiek, stan wątroby, pH moczu czy inne przyjmowane leki. Przy długotrwałym stosowaniu możliwe jest gromadzenie się substancji w organizmie, dlatego ważne jest regularne kontrolowanie dawkowania oraz obserwowanie ewentualnych działań niepożądanych1115.

Metadon – długotrwałe i skuteczne działanie w leczeniu uzależnień i bólu

Metadon to substancja o dobrze poznanym mechanizmie działania, która dzięki swojemu długiemu czasowi działania i silnemu wpływowi na receptory opioidowe znajduje zastosowanie zarówno w terapii substytucyjnej osób uzależnionych od opioidów, jak i w leczeniu silnego bólu25. Jego farmakodynamika i farmakokinetyka pozwalają na skuteczne i przewidywalne stosowanie, jednak wymagają zachowania ostrożności ze względu na możliwość rozwoju tolerancji, uzależnienia i kumulacji leku w organizmie. Przedkliniczne badania potwierdzają potencjalne ryzyko działań niepożądanych przy długotrwałym stosowaniu, ale także wskazują na bezpieczeństwo stosowania metadonu zgodnie z zaleceniami. Dzięki temu metadon jest ważnym narzędziem w terapii uzależnień oraz w leczeniu bólu przewlekłego.

Pytania i odpowiedzi

Jak szybko działa metadon po podaniu doustnym?

Metadon zaczyna działać około 30 minut po podaniu doustnym, a maksymalne stężenie we krwi osiąga po 3-4 godzinach8.

Jak długo metadon utrzymuje się w organizmie?

Średni czas utrzymywania się metadonu w organizmie po pojedynczej dawce to 12-18 godzin, a przy dłuższym stosowaniu okres ten wydłuża się nawet do 25 godzin11.

Czy metadon może powodować uzależnienie?

Tak, długotrwałe stosowanie metadonu prowadzi do rozwoju tolerancji i uzależnienia, podobnie jak inne opioidy7.

Jak metadon jest wydalany z organizmu?

Metadon i jego metabolity są wydalane z moczem i kałem. Wydalanie z moczem wzrasta przy zakwaszeniu moczu13.

REKLAMA