Merkaptopuryna a bezpieczeństwo w ciąży
W okresie ciąży każda decyzja o przyjmowaniu leków powinna być poprzedzona konsultacją z lekarzem. Merkaptopuryna jest lekiem cytotoksycznym, który może przenikać przez łożysko i wpływać na rozwijający się płód12. Stosowanie tej substancji w ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze, wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań dla dziecka. W badaniach na zwierzętach wykazano działanie toksyczne na zarodek oraz możliwość obumarcia płodu przy wyższych dawkach1.
U kobiet w ciąży, które były leczone merkaptopuryną, obserwowano zarówno przypadki urodzenia zdrowych dzieci, jak i powikłania takie jak przedwczesny poród, poronienia czy wady rozwojowe. Ryzyko wzrasta szczególnie wtedy, gdy merkaptopuryna była stosowana w połączeniu z innymi lekami cytotoksycznymi12. W pojedynczych przypadkach donoszono o wystąpieniu wad wrodzonych, takich jak zmętnienie rogówki, rozszczep podniebienia czy niedorozwój narządów u dzieci, których matki przyjmowały merkaptopurynę w skojarzeniu z innymi lekami1.
Nowsze badania epidemiologiczne sugerują, że stosowanie merkaptopuryny w ciąży nie zawsze prowadzi do zwiększonego ryzyka powikłań, takich jak poród przedwczesny czy wady wrodzone, ale każde zastosowanie leku powinno być rozważone bardzo indywidualnie3. Zaleca się dokładne monitorowanie noworodków, których matki były narażone na działanie merkaptopuryny podczas ciąży, zwłaszcza pod kątem ewentualnych zaburzeń układu krwiotwórczego i odpornościowego3.
- Merkaptopuryna jest ogólnie przeciwwskazana w ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze41.
- Lek należy stosować wyłącznie wtedy, gdy korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu2.
- Obowiązkowe jest stosowanie skutecznych metod antykoncepcji przez kobiety i mężczyzn podczas terapii oraz przez minimum 3 miesiące po zakończeniu leczenia2.
- W przypadku podejrzenia cholestazy ciążowej (zaburzenia pracy wątroby) w trakcie terapii należy ocenić korzyści i ryzyko zarówno dla matki, jak i płodu3.
- Stosowanie merkaptopuryny w ciąży jest przeciwwskazane, chyba że jest to absolutnie konieczne i uzasadnione korzyściami dla matki.
- Lek może powodować poważne powikłania u płodu, w tym wady rozwojowe, poronienia i przedwczesne porody, zwłaszcza w przypadku terapii skojarzonej z innymi cytostatykami.
- Kobiety w wieku rozrodczym oraz ich partnerzy powinni stosować skuteczną antykoncepcję w trakcie terapii i przez minimum 3 miesiące po jej zakończeniu.
- Wszelkie decyzje dotyczące leczenia w ciąży muszą być podejmowane indywidualnie, z uwzględnieniem potencjalnych korzyści i ryzyka.
Merkaptopuryna podczas karmienia piersią
Podczas karmienia piersią stosowanie merkaptopuryny jest przeciwwskazane. Lek przenika do mleka matki, co potwierdzono w badaniach u kobiet leczonych azatiopryną (prekursorem merkaptopuryny)53. Z tego względu kobiety przyjmujące merkaptopurynę nie powinny karmić piersią, aby uniknąć narażenia dziecka na działanie leku.
- Merkaptopuryna została wykryta w mleku kobiet poddawanych terapii immunosupresyjnej5.
- Podczas leczenia tym lekiem karmienie piersią jest przeciwwskazane3.
- Nie zaleca się wznawiania karmienia piersią aż do całkowitego zakończenia terapii i usunięcia leku z organizmu matki.
Wpływ na płodność
Wpływ merkaptopuryny na płodność u ludzi nie jest w pełni poznany63. Istnieją doniesienia, że leczenie tą substancją w dzieciństwie lub w wieku młodzieńczym nie zawsze prowadzi do zaburzeń płodności. Opisywano przypadki przemijającej oligospermii (zmniejszonej liczby plemników) u mężczyzn, jednak po zakończeniu leczenia liczba plemników powracała do normy i możliwe było ojcostwo zdrowych dzieci67. Zaleca się jednak zachowanie ostrożności i stosowanie skutecznych środków antykoncepcyjnych podczas leczenia zarówno przez kobiety, jak i mężczyzn2.
- Nie należy rozpoczynać leczenia merkaptopuryną w czasie ciąży i laktacji, o ile nie jest to absolutnie konieczne.
- Lek może wpływać nie tylko na płód, ale także na płodność mężczyzn i kobiet, choć ryzyko to nie jest dokładnie określone.
- Podczas terapii oraz przez 3 miesiące po jej zakończeniu należy stosować skuteczną antykoncepcję.
- W razie konieczności leczenia w ciąży lub karmienia piersią decyzję powinien podjąć lekarz po ocenie korzyści i ryzyka.
Tabela: Merkaptopuryna w ciąży i podczas karmienia piersią
| Okres | Możliwość stosowania | Uwagi |
|---|---|---|
| Ciąża | Nie | Przeciwwskazana, chyba że korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu; szczególna ostrożność w pierwszym trymestrze; konieczna antykoncepcja |
| Karmienie piersią | Nie | Przeciwwskazane; lek przenika do mleka matki |
| Płodność | Brak danych | Możliwy przemijający wpływ na płodność; zalecana antykoncepcja podczas leczenia i 3 miesiące po jego zakończeniu |
Merkaptopuryna – ryzyko i ostrożność w okresie ciąży i karmienia piersią
Merkaptopuryna to substancja, której stosowanie w okresie ciąży i karmienia piersią jest obarczone dużym ryzykiem i wymaga szczególnej rozwagi. Lek może powodować poważne powikłania u płodu i noworodka, a także wpływać na płodność. Stosowanie merkaptopuryny w tych szczególnych okresach powinno być ograniczone do sytuacji, gdy inne możliwości leczenia są wyczerpane, a korzyści dla matki zdecydowanie przewyższają potencjalne ryzyko dla dziecka. W każdym przypadku decyzję o rozpoczęciu terapii należy podejmować indywidualnie, w ścisłej współpracy z lekarzem prowadzącym12.


















