Melatonina – przeciwwskazania

Czym jest melatonina i kiedy jej stosowanie może być przeciwwskazane?

Melatonina (Melatoninum) to hormon naturalnie produkowany w organizmie człowieka, który reguluje rytm dobowy snu i czuwania¹²³. W medycynie stosuje się ją jako środek pomocniczy w leczeniu zaburzeń snu, szczególnie tych związanych ze zmianą stref czasowych, pracą zmianową czy u osób z zaburzeniami okołodobowego rytmu snu⁴⁵. Choć dla wielu osób melatonina jest bezpieczna, jej przyjmowanie może być przeciwwskazane w określonych przypadkach. Przeciwwskazania mogą być bezwzględne (gdy nie wolno jej stosować w żadnym wypadku), względne (kiedy stosowanie wymaga bardzo ostrożnej decyzji lekarza) lub mogą dotyczyć konieczności zachowania szczególnej ostrożności (nie jest przeciwwskazana, ale wymaga kontroli i czujności)⁶⁷. Warto pamiętać, że przeciwwskazania mogą różnić się w zależności od postaci leku, drogi podania, dawki oraz obecności innych substancji czynnych w preparacie.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować melatoniny?

• Nadwrażliwość (alergia) na melatoninę lub jakąkolwiek substancję pomocniczą w leku – podanie melatoniny osobie uczulonej może prowadzić do poważnych reakcji alergicznych, w tym do wstrząsu anafilaktycznego^6789101112.
• Ciąża i okres karmienia piersią – melatonina nie powinna być stosowana przez kobiety w ciąży oraz karmiące piersią, ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa dla matki i dziecka⁶⁷⁹¹³.
• Spożycie alkoholu – nie należy przyjmować melatoniny po spożyciu alkoholu, ponieważ może to nasilać działania niepożądane i zaburzać jej skuteczność⁶⁷⁹.
• Dzieci i młodzież (niektóre preparaty) – część leków z melatoniną jest przeciwwskazana u osób poniżej 18. roku życia, zwłaszcza gdy zawierają dodatkowe substancje czynne lub są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych⁷¹³.
• Choroby wątroby i nerek – niektóre postacie leków z melatoniną są przeciwwskazane u osób z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, ponieważ metabolizm melatoniny odbywa się głównie w wątrobie, a jej wydalanie przez nerki⁹⁷¹³.
• Depresja – osoby z depresją nie powinny stosować niektórych preparatów z melatoniną, gdyż może to pogorszyć przebieg choroby⁹⁷¹³.
• Zaburzenia metaboliczne związane z nietolerancją laktozy, galaktozy lub glukozy – dotyczy to preparatów zawierających laktozę. Osoby z nietolerancją tych cukrów nie powinny stosować wybranych leków z melatoniną¹⁴¹⁵¹⁶.
• Dziedziczna nietolerancja fruktozy (przy lekach z sorbitolem) – osoby z tym schorzeniem nie mogą stosować preparatów z melatoniną zawierających sorbitol, ponieważ może to prowadzić do poważnych powikłań metabolicznych¹⁷.
• Choroba Parkinsona leczona L-dopą (przy lekach z witaminą B6) – niektóre leki złożone z melatoniną i pirydoksyną nie mogą być stosowane u osób leczonych L-dopą bez inhibitora dekarboksylazy, ponieważ witamina B6 może zmniejszać skuteczność leczenia choroby Parkinsona⁹¹³.

Przeciwwskazania względne – kiedy melatonina może być stosowana tylko w wyjątkowych sytuacjach?

Niektóre sytuacje nie wykluczają całkowicie stosowania melatoniny, ale wymagają szczególnej ostrożności oraz indywidualnej oceny korzyści i ryzyka przez lekarza. Do najważniejszych przeciwwskazań względnych należą:

• Choroby autoimmunologiczne – w przypadku wielu preparatów brak jest wystarczających danych na temat bezpieczeństwa stosowania melatoniny u osób z chorobami autoimmunologicznymi, dlatego jej stosowanie nie jest zalecane^14181516.
• Padaczka – melatonina może wpływać na częstość napadów padaczkowych, dlatego jej stosowanie wymaga ostrożności i nadzoru specjalisty¹⁸¹⁹¹⁷.
• Zaburzenia hormonalne – u osób z zaburzeniami hormonalnymi melatonina powinna być stosowana z rozwagą, gdyż może wpływać na gospodarkę hormonalną¹⁹¹⁷.
• Leczenie lekami przeciwzakrzepowymi – melatonina może wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi, zwiększając ryzyko krwawień¹⁹¹⁷.
• Cukrzyca i upośledzona tolerancja glukozy – melatonina przyjmowana w okolicach posiłków może zaburzać kontrolę poziomu cukru we krwi, dlatego osoby z cukrzycą lub znacznym upośledzeniem tolerancji glukozy powinny stosować ją z dużą ostrożnością, najlepiej z dala od posiłków²⁰²¹.
• Choroby sercowo-naczyniowe (przy niektórych preparatach) – istnieją ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania melatoniny u pacjentów z chorobami serca przyjmujących leki na nadciśnienie²².

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu melatoniny?

Istnieją sytuacje, w których melatonina nie jest przeciwwskazana, ale jej stosowanie wymaga wzmożonej uwagi oraz monitorowania przez lekarza. Dotyczy to zwłaszcza:

• Pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby – ze względu na brak danych o bezpieczeństwie i ryzyko kumulacji leku²³²⁴.
• Pacjentów z zaburzeniami czynności nerek – szczególnie gdy występuje niewydolność nerek lub ich choroby przewlekłe²³²⁴.
• Osób z depresją – melatonina może pogłębiać objawy depresyjne lub wchodzić w interakcje z lekami stosowanymi w leczeniu depresji²³²⁴.
• Osób z zaburzeniami czynności układu immunologicznego – może mieć wpływ na odporność organizmu²³¹⁷.
• Osób z padaczką – ze względu na możliwe zmiany w częstości napadów¹⁹¹⁸.
• Pacjentów leczonych lekami przeciwzakrzepowymi – z uwagi na ryzyko interakcji¹⁹¹⁷.

W tych przypadkach lekarz może zalecić indywidualne dostosowanie dawki melatoniny lub zwiększyć nadzór nad pacjentem podczas leczenia. Niektóre leki z melatoniną zawierają dodatkowe składniki (np. witaminę B6, sorbitol, laktozę), które również mogą wymagać uwzględnienia przy podejmowaniu decyzji o rozpoczęciu terapii¹⁷.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania do stosowania melatoniny

Melatonina – bezpieczeństwo stosowania w praktyce

Melatonina jest cenionym środkiem wspomagającym zasypianie i regulację rytmu dobowego, jednak nie dla każdego jest odpowiednia. Przeciwwskazania mogą wynikać zarówno z samej substancji czynnej, jak i z obecności innych składników w preparacie. Najczęściej melatonina jest przeciwwskazana u osób z alergią na jej składniki, kobiet w ciąży, osób po spożyciu alkoholu oraz w przypadku poważnych chorób wątroby, nerek lub depresji. Dodatkowo, niektóre leki z melatoniną nie są przeznaczone dla dzieci i młodzieży. W wielu sytuacjach, takich jak choroby autoimmunologiczne, padaczka, cukrzyca czy leczenie przeciwzakrzepowe, melatoninę można stosować wyłącznie z dużą ostrożnością i pod ścisłym nadzorem specjalisty. Zawsze należy zapoznać się z ulotką i indywidualnie ocenić ryzyko oraz potencjalne korzyści.