Lidokaina – dawki standardowe i przedawkowanie
Lidokaina jest dostępna w wielu postaciach, m.in. w roztworach do wstrzykiwań o stężeniach 1% (10 mg/ml) oraz 2% (20 mg/ml), żelach, kremach, aerozolach i plastrach. Typowa dawka terapeutyczna zależy od postaci leku, miejsca i sposobu podania oraz masy ciała pacjenta. Na przykład w roztworach do wstrzykiwań stosuje się dawki dostosowane indywidualnie, nie przekraczając zazwyczaj maksymalnej dawki do 3 mg/kg masy ciała lub 200 mg u dorosłych pacjentów przy pojedynczym podaniu12.
Przedawkowanie lidokainy następuje, gdy do organizmu dostanie się dawka przekraczająca bezpieczny zakres lub gdy lek zostanie podany nieprawidłowo, np. bezpośrednio do naczynia krwionośnego. Wtedy stężenie lidokainy w krwiobiegu rośnie, co może prowadzić do objawów toksycznych. Przedawkowanie może być:
- względne – gdy lek zostanie podany do naczyń krwionośnych lub w okolice o dużym unaczynieniu, co zwiększa wchłanianie,
- bezwzględne – gdy dawka całkowita przekracza dopuszczalną wartość.
Każde przedawkowanie jest niebezpieczne i wymaga natychmiastowej reakcji345.
Objawy przedawkowania lidokainy
Objawy przedawkowania lidokainy najczęściej dotyczą ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i układu sercowo-naczyniowego. Zatrucie przebiega dwufazowo:
- Faza pobudzenia OUN – pojawiają się mrowienie w okolicy ust, drętwienie języka i warg, metaliczny smak w ustach, zawroty głowy, szumy uszne, zaburzenia widzenia, niespójność mowy, pobudzenie ruchowe, drżenia mięśni, a następnie drgawki uogólnione.
- Faza depresji OUN – może dojść do utraty przytomności, śpiączki, zatrzymania oddechu.
Równocześnie mogą wystąpić objawy ze strony układu krążenia, takie jak:
- tachykardia lub bradykardia,
- wzrost lub spadek ciśnienia tętniczego,
- zaburzenia rytmu serca (blok przedsionkowo-komorowy, migotanie przedsionków, częstoskurcz komorowy),
- zatrzymanie akcji serca.
Objawy te są poważne i mogą stanowić zagrożenie życia. Ich nasilenie zależy od dawki i drogi podania lidokainy, a także od stanu pacjenta678.
Postępowanie w przypadku przedawkowania lidokainy
W przypadku podejrzenia przedawkowania lidokainy należy natychmiast przerwać podawanie leku i zapewnić pacjentowi bezpieczeństwo. Najważniejsze kroki to:
- zapewnienie drożności dróg oddechowych,
- podawanie tlenu – jeśli pacjent nie oddycha prawidłowo, stosuje się wentylację wspomaganą lub kontrolowaną,
- kontrola czynności serca i ciśnienia krwi,
- w przypadku drgawek – podanie leków przeciwdrgawkowych, takich jak diazepam lub tiopental,
- w razie utraty przytomności i ciężkich zaburzeń oddychania – intubacja dotchawicza i sztuczne oddychanie,
- w razie hipotensji – podanie leków obkurczających naczynia, np. efedryny,
- w przypadku bradykardii – podanie atropiny dożylnie,
- w razie zatrzymania akcji serca – natychmiastowe rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej i defibrylacji, jeśli jest wskazana.
Dializa nie jest skuteczną metodą usuwania lidokainy z organizmu w przypadku przedawkowania91011.
Przedawkowanie lidokainy w różnych postaciach i połączeniach
Objawy przedawkowania lidokainy mogą się różnić w zależności od formy leku i drogi podania:
- Roztwory do wstrzykiwań – szybkie podanie dużej dawki, zwłaszcza dożylnie lub przypadkowe podanie donaczyniowe, powoduje gwałtowne objawy toksyczności ośrodkowej i sercowej35.
- Maści, żele i kremy – wchłanianie jest wolniejsze, ale przy stosowaniu dużych ilości lub na uszkodzoną skórę może dojść do zatrucia. W przypadku żeli stosowanych w jamie ustnej należy liczyć dawkę na masę ciała, zwłaszcza u dzieci121.
- Preparaty łączone – np. z noradrenaliną (obkurczającą naczynia) mogą powodować dodatkowe objawy ze strony układu krążenia, takie jak tachykardia i wzrost ciśnienia13.
- Preparaty z prylokainą – mogą powodować methemoglobinemię, czyli zaburzenie transportu tlenu przez krew, wymagającą specjalistycznego leczenia błękitem metylenowym1415.
- Aerozole i plastry – wchłanianie jest powolne, ale przedawkowanie może prowadzić do podobnych objawów toksycznych, szczególnie przy stosowaniu na dużych powierzchniach lub u dzieci1615.
Podsumowanie – Lidokaina jako skuteczny, ale potencjalnie toksyczny lek
Lidokaina jest skutecznym środkiem miejscowo znieczulającym o szerokim zastosowaniu medycznym. Jednak przedawkowanie, zwłaszcza przy nieprawidłowym stosowaniu lub podaniu zbyt dużej dawki, może prowadzić do poważnych, zagrażających życiu objawów toksycznych dotyczących przede wszystkim układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Objawy te rozwijają się zwykle dwufazowo – początkowo pojawiają się symptomy pobudzenia, a następnie depresji ośrodkowego układu nerwowego i układu krążenia. W przypadku podejrzenia przedawkowania konieczne jest natychmiastowe przerwanie podawania leku i wdrożenie leczenia wspomagającego, które obejmuje m.in. podawanie tlenu, leków przeciwdrgawkowych oraz monitorowanie funkcji życiowych. Nie istnieje specyficzne antidotum na zatrucie lidokainą, a dializa jest nieskuteczna w usuwaniu leku z organizmu. Dlatego tak ważne jest stosowanie lidokainy zgodnie z zaleceniami i ostrożność w dawkowaniu, zwłaszcza u dzieci i osób o obniżonej masie ciała.3452.


















