Lidokaina – dawki standardowe i przedawkowanie

Lidokaina jest dostępna w wielu postaciach, m.in. w roztworach do wstrzykiwań o stężeniach 1% (10 mg/ml) oraz 2% (20 mg/ml), żelach, kremach, aerozolach i plastrach. Typowa dawka terapeutyczna zależy od postaci leku, miejsca i sposobu podania oraz masy ciała pacjenta. Na przykład w roztworach do wstrzykiwań stosuje się dawki dostosowane indywidualnie, nie przekraczając zazwyczaj maksymalnej dawki do 3 mg/kg masy ciała lub 200 mg u dorosłych pacjentów przy pojedynczym podaniu12.

Przedawkowanie lidokainy następuje, gdy do organizmu dostanie się dawka przekraczająca bezpieczny zakres lub gdy lek zostanie podany nieprawidłowo, np. bezpośrednio do naczynia krwionośnego. Wtedy stężenie lidokainy w krwiobiegu rośnie, co może prowadzić do objawów toksycznych. Przedawkowanie może być:

  • względne – gdy lek zostanie podany do naczyń krwionośnych lub w okolice o dużym unaczynieniu, co zwiększa wchłanianie,
  • bezwzględne – gdy dawka całkowita przekracza dopuszczalną wartość.

Każde przedawkowanie jest niebezpieczne i wymaga natychmiastowej reakcji345.

Objawy przedawkowania lidokainy

Objawy przedawkowania lidokainy najczęściej dotyczą ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i układu sercowo-naczyniowego. Zatrucie przebiega dwufazowo:

Równocześnie mogą wystąpić objawy ze strony układu krążenia, takie jak:

Objawy te są poważne i mogą stanowić zagrożenie życia. Ich nasilenie zależy od dawki i drogi podania lidokainy, a także od stanu pacjenta678.

Ważne: Przedawkowanie lidokainy może wystąpić nawet przy stosowaniu standardowych dawek, jeśli lek zostanie podany bezpośrednio do naczynia krwionośnego lub w okolicę o dużym unaczynieniu. Objawy zatrucia pojawiają się zwykle w ciągu kilku minut i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.

Postępowanie w przypadku przedawkowania lidokainy

W przypadku podejrzenia przedawkowania lidokainy należy natychmiast przerwać podawanie leku i zapewnić pacjentowi bezpieczeństwo. Najważniejsze kroki to:

Dializa nie jest skuteczną metodą usuwania lidokainy z organizmu w przypadku przedawkowania91011.

Ważne: Leczenie przedawkowania lidokainy opiera się na wsparciu funkcji życiowych i łagodzeniu objawów. Nie istnieje specyficzne antidotum na zatrucie lidokainą, dlatego szybka i odpowiednia pomoc medyczna jest kluczowa dla bezpieczeństwa pacjenta.

Przedawkowanie lidokainy w różnych postaciach i połączeniach

Objawy przedawkowania lidokainy mogą się różnić w zależności od formy leku i drogi podania:

  • Roztwory do wstrzykiwań – szybkie podanie dużej dawki, zwłaszcza dożylnie lub przypadkowe podanie donaczyniowe, powoduje gwałtowne objawy toksyczności ośrodkowej i sercowej35.
  • Maści, żele i kremy – wchłanianie jest wolniejsze, ale przy stosowaniu dużych ilości lub na uszkodzoną skórę może dojść do zatrucia. W przypadku żeli stosowanych w jamie ustnej należy liczyć dawkę na masę ciała, zwłaszcza u dzieci121.
  • Preparaty łączone – np. z noradrenaliną (obkurczającą naczynia) mogą powodować dodatkowe objawy ze strony układu krążenia, takie jak tachykardia i wzrost ciśnienia13.
  • Preparaty z prylokainą – mogą powodować methemoglobinemię, czyli zaburzenie transportu tlenu przez krew, wymagającą specjalistycznego leczenia błękitem metylenowym1415.
  • Aerozole i plastry – wchłanianie jest powolne, ale przedawkowanie może prowadzić do podobnych objawów toksycznych, szczególnie przy stosowaniu na dużych powierzchniach lub u dzieci1615.

Podsumowanie – Lidokaina jako skuteczny, ale potencjalnie toksyczny lek

Lidokaina jest skutecznym środkiem miejscowo znieczulającym o szerokim zastosowaniu medycznym. Jednak przedawkowanie, zwłaszcza przy nieprawidłowym stosowaniu lub podaniu zbyt dużej dawki, może prowadzić do poważnych, zagrażających życiu objawów toksycznych dotyczących przede wszystkim układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Objawy te rozwijają się zwykle dwufazowo – początkowo pojawiają się symptomy pobudzenia, a następnie depresji ośrodkowego układu nerwowego i układu krążenia. W przypadku podejrzenia przedawkowania konieczne jest natychmiastowe przerwanie podawania leku i wdrożenie leczenia wspomagającego, które obejmuje m.in. podawanie tlenu, leków przeciwdrgawkowych oraz monitorowanie funkcji życiowych. Nie istnieje specyficzne antidotum na zatrucie lidokainą, a dializa jest nieskuteczna w usuwaniu leku z organizmu. Dlatego tak ważne jest stosowanie lidokainy zgodnie z zaleceniami i ostrożność w dawkowaniu, zwłaszcza u dzieci i osób o obniżonej masie ciała.3452.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania lidokainy?

Pierwsze objawy to mrowienie i drętwienie wokół ust i języka, metaliczny smak, zawroty głowy, szumy uszne oraz zaburzenia widzenia.

Co zrobić w przypadku podejrzenia przedawkowania lidokainy?

Należy natychmiast przerwać podawanie leku, zapewnić drożność dróg oddechowych, podać tlen, a w razie drgawek zastosować leki przeciwdrgawkowe i monitorować czynności życiowe.

Czy istnieje antidotum na zatrucie lidokainą?

Nie, leczenie jest objawowe i wspomagające; dializa nie usuwa lidokainy skutecznie.

Czy lidokaina w kremach i żelach może powodować przedawkowanie?

Tak, zwłaszcza przy stosowaniu dużych ilości, na uszkodzoną skórę lub u dzieci, dlatego dawkę należy dostosować do masy ciała.