Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneLapatynib, afatynib i neratynib to inhibitory kinaz tyrozynowych stosowane w terapii nowotworów, różniące się wskazaniami, profilem bezpieczeństwa i grupami pacjentów.
Porównywane substancje czynne – co je łączy?
Lapatynib, afatynib i neratynib to leki należące do grupy inhibitorów kinaz tyrozynowych, które oddziałują na receptory z rodziny ErbB. Ich głównym zadaniem jest blokowanie sygnałów przekazywanych przez te receptory, co hamuje wzrost komórek nowotworowych. Wszystkie trzy substancje są stosowane w leczeniu różnych typów nowotworów, głównie tych, w których występuje nadaktywność lub mutacja odpowiednich receptorów. Leki te mają formę tabletek podawanych doustnie, a ich działanie polega na celowanym hamowaniu wybranych szlaków wzrostu komórek nowotworowych12.
Wskazania do stosowania – kiedy wybrać dany lek?
Lapatynib wykorzystywany jest głównie w leczeniu zaawansowanego lub przerzutowego raka piersi u dorosłych pacjentek, u których nowotwór wykazuje nadekspresję receptora HER2. Stosuje się go w połączeniu z innymi lekami, np. kapecytabiną, trastuzumabem czy inhibitorami aromatazy. Lek przeznaczony jest wyłącznie dla osób dorosłych i nie jest stosowany u dzieci i młodzieży34.
Afatynib znajduje zastosowanie w leczeniu dorosłych pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca (NDRP) z określonymi mutacjami receptora EGFR lub w przypadku progresji po wcześniejszej chemioterapii w raku płuca o histologii płaskonabłonkowej. Afatynib nie jest przeznaczony do leczenia raka piersi i nie powinien być stosowany u dzieci i młodzieży5.
Neratynib to lek stosowany głównie w leczeniu wczesnego stadium raka piersi z nadekspresją HER2 po zakończonej terapii trastuzumabem. Również ten lek przeznaczony jest wyłącznie dla dorosłych pacjentów5.
- Wskazania wszystkich trzech leków różnią się – lapatynib i neratynib są stosowane w raku piersi, afatynib w raku płuca.
- Każdy z leków wymaga potwierdzenia obecności określonych receptorów lub mutacji w komórkach nowotworowych przed rozpoczęciem leczenia.
- Wszystkie leki podawane są doustnie i przeznaczone wyłącznie dla dorosłych pacjentów.
Mechanizm działania – jak leki wpływają na komórki nowotworowe?
Wszystkie trzy leki hamują aktywność kinaz tyrozynowych, czyli enzymów związanych z receptorami rodziny ErbB. Lapatynib blokuje aktywność EGFR (ErbB1) oraz HER2 (ErbB2), co skutkuje zahamowaniem wzrostu komórek nowotworowych uzależnionych od tych receptorów1. Afatynib działa szerzej – nieodwracalnie blokuje przesyłanie sygnałów przez EGFR, HER2, a także ErbB3 i ErbB4, co pozwala na skuteczne hamowanie wzrostu nowotworów z różnymi zaburzeniami tych receptorów2. Neratynib również hamuje aktywność kilku receptorów z rodziny ErbB, ale jego zastosowanie kliniczne skupia się głównie na HER2.
Różnice w zakresie blokowanych receptorów mogą wpływać na skuteczność leczenia i możliwość wystąpienia oporności na terapię. Afatynib, dzięki nieodwracalnemu wiązaniu, może być skuteczny tam, gdzie lapatynib przestaje działać z powodu rozwoju oporności komórek nowotworowych2.
Farmakokinetyka – co dzieje się z lekiem w organizmie?
- Lapatynib i afatynib są lekami podawanymi doustnie, ale różnią się sposobem wchłaniania i wydalania.
- Lapatynib osiąga maksymalne stężenie we krwi po ok. 4 godzinach, jest intensywnie metabolizowany w wątrobie i wydalany głównie z kałem6.
- Afatynib również osiąga maksymalne stężenie po kilku godzinach, ale jego metabolizm w wątrobie jest mniej istotny, a większość dawki jest wydalana z kałem w postaci niezmienionej7.
- Oba leki silnie wiążą się z białkami osocza, co wpływa na ich krążenie w organizmie.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?
Wszystkie trzy leki są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub którykolwiek składnik pomocniczy89. Każdy z nich wymaga także zachowania szczególnej ostrożności w określonych sytuacjach:
- Lapatynib może powodować zmniejszenie frakcji wyrzutowej serca, wydłużenie odstępu QT w EKG, hepatotoksyczność (uszkodzenie wątroby) i ciężkie reakcje skórne. Wymaga regularnej kontroli czynności serca i wątroby oraz natychmiastowej reakcji na objawy duszności, kaszlu czy gorączki10.
- Afatynib może prowadzić do ciężkiej biegunki, odwodnienia, zaburzeń czynności nerek, wysypek i problemów ze skórą, a także zapalenia rogówki oka. Należy zachować ostrożność u osób z chorobami wątroby, nerek oraz u osób narażonych na silne słońce11.
- Neratynib wymaga podobnych środków ostrożności jak lapatynib, szczególnie jeśli chodzi o zaburzenia czynności wątroby i ryzyko biegunki.
Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów
Stosowanie tych leków u dzieci i młodzieży jest niewskazane – nie określono bezpieczeństwa ani skuteczności w tej grupie wiekowej1213. U osób starszych nie stwierdzono istotnych różnic w skuteczności i bezpieczeństwie, ale u pacjentów w podeszłym wieku zaleca się uważną obserwację podczas leczenia.
- Kobiety w ciąży: żaden z tych leków nie powinien być stosowany w ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Potencjalne ryzyko dla płodu nie jest znane1415.
- Karmienie piersią: nie zaleca się stosowania tych leków podczas karmienia piersią, ponieważ nie wiadomo, czy przenikają one do mleka kobiecego, a u zwierząt obserwowano niekorzystny wpływ na młode1415.
- Osoby z zaburzeniami czynności nerek i wątroby: zarówno lapatynib, jak i afatynib wymagają ostrożności u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby. W przypadku ciężkich zaburzeń funkcji wątroby lub nerek leki te mogą być przeciwwskazane lub wymagać modyfikacji dawki1617.
- Kierowcy i osoby obsługujące maszyny: lapatynib nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów, natomiast afatynib może w niewielkim stopniu wpływać na tę zdolność, głównie przez działania niepożądane ze strony oczu1819.
- U osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby lub nerek konieczna jest szczególna ostrożność – ryzyko poważnych działań niepożądanych wzrasta.
- W przypadku wystąpienia objawów takich jak nagła duszność, kaszel, gorączka, silna biegunka lub zażółcenie skóry należy niezwłocznie poinformować lekarza.
- U osób z chorobami serca, szczególnie z zaburzeniami rytmu lub niewydolnością serca, leczenie lapatynibem i pokrewnymi lekami powinno być prowadzone pod ścisłą kontrolą.
- Każdy z tych leków może wchodzić w interakcje z innymi przyjmowanymi preparatami, dlatego ważne jest poinformowanie lekarza o wszystkich stosowanych lekach i suplementach.
Porównanie w pigułce – najważniejsze różnice i podobieństwa
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Lapatynib | Zaawansowany/przerzutowy rak piersi HER2+, w skojarzeniu z innymi lekami | Nie zaleca się; brak danych o skuteczności i bezpieczeństwie | Nie zaleca się, chyba że bezwzględnie konieczne | Brak wpływu |
| Afatynib | Niedrobnokomórkowy rak płuca z mutacją EGFR lub po chemioterapii | Nie zaleca się; brak danych o skuteczności i bezpieczeństwie | Nie zaleca się, chyba że bezwzględnie konieczne | Niewielki wpływ (możliwe objawy ze strony oczu) |
| Neratynib | Wczesny rak piersi HER2+ po terapii trastuzumabem | Nie zaleca się; brak danych o skuteczności i bezpieczeństwie | Nie zaleca się | Brak danych o wpływie |
Lapatynib, afatynib i neratynib – wybór zależny od potrzeb pacjenta
Lapatynib, afatynib i neratynib to leki, które choć działają w podobny sposób – blokując sygnały sprzyjające rozwojowi nowotworów – różnią się zastosowaniem i profilem bezpieczeństwa. Wybór odpowiedniego leku zależy od rodzaju nowotworu, obecności określonych receptorów lub mutacji, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz innych indywidualnych czynników. Ważne jest, aby leczenie było prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza, który dobierze najskuteczniejszą i najbezpieczniejszą terapię dla danego pacjenta351011.