Czym jest kwas traneksamowy i kiedy jego stosowanie może być przeciwwskazane?
Kwas traneksamowy (Acidum tranexamicum) należy do grupy leków przeciwkrwotocznych, które hamują rozpuszczanie skrzepów krwi poprzez blokowanie działania plazminy – enzymu odpowiedzialnego za rozkład fibryny. Dzięki temu zmniejsza krwawienia, zarówno podczas operacji, jak i w przypadku niektórych schorzeń, takich jak obfite miesiączki czy krwawienia z przewodu pokarmowego12345. Jednak, jak każdy lek, nie jest on odpowiedni dla wszystkich. W określonych przypadkach stosowanie kwasu traneksamowego może być całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), w innych – dopuszczalne tylko po rozważeniu korzyści i ryzyka (przeciwwskazania względne), a czasem wymaga jedynie zachowania szczególnej ostrożności678910.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy kwas traneksamowy jest całkowicie zakazany?
- Nadwrażliwość na kwas traneksamowy lub inne składniki leku – wystąpienie reakcji alergicznej może prowadzić do ciężkich powikłań, takich jak wstrząs anafilaktyczny678910.
- Ostra zakrzepica żył lub tętnic (np. zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał serca, udar mózgu) – lek może nasilić powstawanie zakrzepów, co grozi zatorami i zawałami678910.
- Stany fibrynolityczne wtórne do koagulopatii ze zużycia czynników krzepnięcia (np. rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, DIC), z wyjątkiem ostrych przypadków z dominującą aktywacją układu fibrynolitycznego i ciężkim krwawieniem – zastosowanie leku w takich sytuacjach może pogorszyć przebieg choroby i prowadzić do powikłań zakrzepowych678910.
- Ciężkie zaburzenia czynności nerek – istnieje ryzyko kumulacji leku, co może prowadzić do działań niepożądanych, w tym drgawek i innych powikłań neurologicznych678910.
- Drgawki w wywiadzie – lek może zwiększać ryzyko ich wystąpienia, zwłaszcza po zastosowaniu wysokich dawek678910.
- Podanie dooponowe, dokomorowe, domózgowe (tylko dla roztworów do wstrzykiwań) – istnieje ryzyko obrzęku mózgu i drgawek6810.
Przeciwwskazania względne – kiedy lek można stosować tylko po dokładnej ocenie ryzyka?
W niektórych przypadkach kwas traneksamowy może być użyty jedynie w wyjątkowych sytuacjach i pod ścisłą kontrolą lekarza. Dotyczy to przede wszystkim:
- Choroby zakrzepowo-zatorowe w wywiadzie lub rodzinne predyspozycje do zakrzepicy – u tych pacjentów lek powinien być stosowany tylko, gdy jest to niezbędne i po konsultacji ze specjalistą111213.
- Stany fibrynolityczne po koagulopatii ze zużycia czynników krzepnięcia – kwas traneksamowy może być rozważany tylko w przypadkach ostrych, gdy występuje dominująca aktywacja układu fibrynolitycznego z ciężkim krwawieniem i jest dostępne odpowiednie zaplecze laboratoryjne111415.
- Dziedziczny obrzęk naczynioruchowy – lek należy stosować wyłącznie pod nadzorem doświadczonego lekarza16.
Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności
Są okoliczności, w których stosowanie kwasu traneksamowego jest możliwe, ale wymaga zachowania dodatkowych środków ostrożności i często dostosowania dawki:
- Łagodne i umiarkowane zaburzenia czynności nerek – konieczne jest zmniejszenie dawki leku, ponieważ jego wydalanie odbywa się głównie przez nerki i może dojść do jego kumulacji w organizmie192016.
- Pacjenci przyjmujący doustne środki antykoncepcyjne – lek może zwiększać ryzyko zakrzepicy, dlatego powinien być stosowany ostrożnie, a wszelkie niepokojące objawy (np. ból i obrzęk nóg, duszność) należy natychmiast zgłaszać lekarzowi2119121613.
- Patologiczne zmiany w obrębie siatkówki lub inne choroby oczu – w razie długotrwałego leczenia należy wykonywać regularne badania okulistyczne, a przy pojawieniu się zaburzeń widzenia (osłabienie ostrości, zaburzenia widzenia kolorów) leczenie trzeba przerwać2223242526.
- Krwiomocz z górnych dróg moczowych – istnieje ryzyko niedrożności cewki moczowej i poważnych powikłań nerkowych, dlatego pacjenci powinni być uważnie monitorowani2227242826.
- Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami metabolizmu cukrów – niektóre postaci leku (np. tabletki zawierające sacharozę lub skrobię pszeniczną) nie są odpowiednie dla osób z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy czy niedoborem sacharazy-izomaltazy20.
- W przypadku długotrwałego stosowania kwasu traneksamowego zalecane są regularne badania okulistyczne, by wcześnie wykryć ewentualne zaburzenia widzenia.
- Pacjenci z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek powinni przyjmować zmniejszone dawki leku, zależnie od stężenia kreatyniny w surowicy.
- Kobiety przyjmujące doustne środki antykoncepcyjne powinny być świadome zwiększonego ryzyka zakrzepicy podczas terapii.
- W przypadku pojawienia się krwiomoczu lub zaburzeń widzenia należy natychmiast skonsultować się z lekarzem.
Tabela podsumowująca przeciwwskazania
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na kwas traneksamowy lub składniki leku | Przeciwwskazane |
| Ostra zakrzepica żył lub tętnic (np. zator płuc, zawał, udar) | Przeciwwskazane |
| Stany fibrynolityczne wtórne do koagulopatii ze zużycia czynników krzepnięcia (z wyjątkiem ostrych krwawień) | Przeciwwskazane |
| Ciężkie zaburzenia czynności nerek | Przeciwwskazane |
| Drgawki w wywiadzie | Przeciwwskazane |
| Podanie dooponowe, dokomorowe, domózgowe (roztwory do wstrzykiwań) | Przeciwwskazane |
| Choroby zakrzepowo-zatorowe w wywiadzie, predyspozycje rodzinne do zakrzepicy | Należy zachować ostrożność |
| Stany fibrynolityczne po koagulopatii ze zużycia czynników krzepnięcia (ostre przypadki z ciężkim krwawieniem) | Należy zachować ostrożność |
| Dziedziczny obrzęk naczynioruchowy | Należy zachować ostrożność |
| Łagodne/umiarkowane zaburzenia czynności nerek | Należy zachować ostrożność |
| Stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych | Należy zachować ostrożność |
| Patologiczne zmiany w obrębie siatkówki, inne choroby oczu | Należy zachować ostrożność |
| Krwiomocz z górnych dróg moczowych | Należy zachować ostrożność |
| Dziedziczne zaburzenia metabolizmu cukrów (dotyczy wybranych postaci leku) | Należy zachować ostrożność |
Kwas traneksamowy – bezpieczeństwo zależy od indywidualnej oceny
Kwas traneksamowy to skuteczny lek przeciwkrwotoczny, jednak jego stosowanie nie jest odpowiednie dla każdego. Lista przeciwwskazań obejmuje zarówno sytuacje, w których lek jest całkowicie zabroniony, jak i przypadki wymagające szczególnej ostrożności. Szczególnie ważne jest dostosowanie dawki u osób z zaburzeniami czynności nerek, regularne badania okulistyczne przy dłuższym stosowaniu oraz ścisła kontrola u osób z podwyższonym ryzykiem zakrzepicy. Przed rozpoczęciem terapii zawsze należy poinformować lekarza o wszystkich chorobach przewlekłych, przyjmowanych lekach i występujących w rodzinie przypadkach chorób zakrzepowo-zatorowych. Przestrzeganie tych zasad pozwala na bezpieczne i skuteczne wykorzystanie potencjału kwasu traneksamowego w leczeniu krwawień678910.


















