Czym jest kwas traneksamowy i kiedy jego stosowanie może być przeciwwskazane?

Kwas traneksamowy (Acidum tranexamicum) należy do grupy leków przeciwkrwotocznych, które hamują rozpuszczanie skrzepów krwi poprzez blokowanie działania plazminy – enzymu odpowiedzialnego za rozkład fibryny. Dzięki temu zmniejsza krwawienia, zarówno podczas operacji, jak i w przypadku niektórych schorzeń, takich jak obfite miesiączki czy krwawienia z przewodu pokarmowego12345. Jednak, jak każdy lek, nie jest on odpowiedni dla wszystkich. W określonych przypadkach stosowanie kwasu traneksamowego może być całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), w innych – dopuszczalne tylko po rozważeniu korzyści i ryzyka (przeciwwskazania względne), a czasem wymaga jedynie zachowania szczególnej ostrożności678910.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy kwas traneksamowy jest całkowicie zakazany?

  • Nadwrażliwość na kwas traneksamowy lub inne składniki leku – wystąpienie reakcji alergicznej może prowadzić do ciężkich powikłań, takich jak wstrząs anafilaktyczny678910.
  • Ostra zakrzepica żył lub tętnic (np. zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał serca, udar mózgu) – lek może nasilić powstawanie zakrzepów, co grozi zatorami i zawałami678910.
  • Stany fibrynolityczne wtórne do koagulopatii ze zużycia czynników krzepnięcia (np. rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, DIC), z wyjątkiem ostrych przypadków z dominującą aktywacją układu fibrynolitycznego i ciężkim krwawieniem – zastosowanie leku w takich sytuacjach może pogorszyć przebieg choroby i prowadzić do powikłań zakrzepowych678910.
  • Ciężkie zaburzenia czynności nerek – istnieje ryzyko kumulacji leku, co może prowadzić do działań niepożądanych, w tym drgawek i innych powikłań neurologicznych678910.
  • Drgawki w wywiadzie – lek może zwiększać ryzyko ich wystąpienia, zwłaszcza po zastosowaniu wysokich dawek678910.
  • Podanie dooponowe, dokomorowe, domózgowe (tylko dla roztworów do wstrzykiwań) – istnieje ryzyko obrzęku mózgu i drgawek6810.

Przeciwwskazania względne – kiedy lek można stosować tylko po dokładnej ocenie ryzyka?

W niektórych przypadkach kwas traneksamowy może być użyty jedynie w wyjątkowych sytuacjach i pod ścisłą kontrolą lekarza. Dotyczy to przede wszystkim:

  • Choroby zakrzepowo-zatorowe w wywiadzie lub rodzinne predyspozycje do zakrzepicy – u tych pacjentów lek powinien być stosowany tylko, gdy jest to niezbędne i po konsultacji ze specjalistą111213.
  • Stany fibrynolityczne po koagulopatii ze zużycia czynników krzepnięcia – kwas traneksamowy może być rozważany tylko w przypadkach ostrych, gdy występuje dominująca aktywacja układu fibrynolitycznego z ciężkim krwawieniem i jest dostępne odpowiednie zaplecze laboratoryjne111415.
  • Dziedziczny obrzęk naczynioruchowy – lek należy stosować wyłącznie pod nadzorem doświadczonego lekarza16.
Ważne: Kwas traneksamowy nie jest przeznaczony do podania domięśniowego, dooponowego, dokomorowego ani domózgowego, ponieważ grozi to poważnymi powikłaniami neurologicznymi, w tym drgawkami i obrzękiem mózgu. Zawsze należy przestrzegać właściwej drogi podania oraz zaleceń dotyczących dawkowania, szczególnie u osób z zaburzeniami czynności nerek lub podwyższonym ryzykiem zakrzepicy. W razie jakichkolwiek wątpliwości co do bezpieczeństwa stosowania, niezbędna jest konsultacja ze specjalistą.111718

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności

Są okoliczności, w których stosowanie kwasu traneksamowego jest możliwe, ale wymaga zachowania dodatkowych środków ostrożności i często dostosowania dawki:

  • Łagodne i umiarkowane zaburzenia czynności nerek – konieczne jest zmniejszenie dawki leku, ponieważ jego wydalanie odbywa się głównie przez nerki i może dojść do jego kumulacji w organizmie192016.
  • Pacjenci przyjmujący doustne środki antykoncepcyjne – lek może zwiększać ryzyko zakrzepicy, dlatego powinien być stosowany ostrożnie, a wszelkie niepokojące objawy (np. ból i obrzęk nóg, duszność) należy natychmiast zgłaszać lekarzowi2119121613.
  • Patologiczne zmiany w obrębie siatkówki lub inne choroby oczu – w razie długotrwałego leczenia należy wykonywać regularne badania okulistyczne, a przy pojawieniu się zaburzeń widzenia (osłabienie ostrości, zaburzenia widzenia kolorów) leczenie trzeba przerwać2223242526.
  • Krwiomocz z górnych dróg moczowych – istnieje ryzyko niedrożności cewki moczowej i poważnych powikłań nerkowych, dlatego pacjenci powinni być uważnie monitorowani2227242826.
  • Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami metabolizmu cukrów – niektóre postaci leku (np. tabletki zawierające sacharozę lub skrobię pszeniczną) nie są odpowiednie dla osób z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy czy niedoborem sacharazy-izomaltazy20.
Wskazówka:

  • W przypadku długotrwałego stosowania kwasu traneksamowego zalecane są regularne badania okulistyczne, by wcześnie wykryć ewentualne zaburzenia widzenia.
  • Pacjenci z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek powinni przyjmować zmniejszone dawki leku, zależnie od stężenia kreatyniny w surowicy.
  • Kobiety przyjmujące doustne środki antykoncepcyjne powinny być świadome zwiększonego ryzyka zakrzepicy podczas terapii.
  • W przypadku pojawienia się krwiomoczu lub zaburzeń widzenia należy natychmiast skonsultować się z lekarzem.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na kwas traneksamowy lub składniki leku Przeciwwskazane
Ostra zakrzepica żył lub tętnic (np. zator płuc, zawał, udar) Przeciwwskazane
Stany fibrynolityczne wtórne do koagulopatii ze zużycia czynników krzepnięcia (z wyjątkiem ostrych krwawień) Przeciwwskazane
Ciężkie zaburzenia czynności nerek Przeciwwskazane
Drgawki w wywiadzie Przeciwwskazane
Podanie dooponowe, dokomorowe, domózgowe (roztwory do wstrzykiwań) Przeciwwskazane
Choroby zakrzepowo-zatorowe w wywiadzie, predyspozycje rodzinne do zakrzepicy Należy zachować ostrożność
Stany fibrynolityczne po koagulopatii ze zużycia czynników krzepnięcia (ostre przypadki z ciężkim krwawieniem) Należy zachować ostrożność
Dziedziczny obrzęk naczynioruchowy Należy zachować ostrożność
Łagodne/umiarkowane zaburzenia czynności nerek Należy zachować ostrożność
Stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych Należy zachować ostrożność
Patologiczne zmiany w obrębie siatkówki, inne choroby oczu Należy zachować ostrożność
Krwiomocz z górnych dróg moczowych Należy zachować ostrożność
Dziedziczne zaburzenia metabolizmu cukrów (dotyczy wybranych postaci leku) Należy zachować ostrożność

Kwas traneksamowy – bezpieczeństwo zależy od indywidualnej oceny

Kwas traneksamowy to skuteczny lek przeciwkrwotoczny, jednak jego stosowanie nie jest odpowiednie dla każdego. Lista przeciwwskazań obejmuje zarówno sytuacje, w których lek jest całkowicie zabroniony, jak i przypadki wymagające szczególnej ostrożności. Szczególnie ważne jest dostosowanie dawki u osób z zaburzeniami czynności nerek, regularne badania okulistyczne przy dłuższym stosowaniu oraz ścisła kontrola u osób z podwyższonym ryzykiem zakrzepicy. Przed rozpoczęciem terapii zawsze należy poinformować lekarza o wszystkich chorobach przewlekłych, przyjmowanych lekach i występujących w rodzinie przypadkach chorób zakrzepowo-zatorowych. Przestrzeganie tych zasad pozwala na bezpieczne i skuteczne wykorzystanie potencjału kwasu traneksamowego w leczeniu krwawień678910.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy kwas traneksamowy jest bezwzględnie przeciwwskazany?

Nie wolno stosować kwasu traneksamowego m.in. przy ostrych zakrzepicach, ciężkich zaburzeniach nerek, drgawkach w wywiadzie, nadwrażliwości na lek oraz w stanach fibrynolitycznych po koagulopatii ze zużycia czynników krzepnięcia (poza ostrymi krwawieniami).

Czy przyjmując tabletki antykoncepcyjne można stosować kwas traneksamowy?

Można, ale z dużą ostrożnością, gdyż zwiększa się ryzyko zakrzepicy. Stosowanie powinno być nadzorowane przez lekarza.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania kwasu traneksamowego u osób z chorobami nerek?

U osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lek jest przeciwwskazany. Przy łagodnych lub umiarkowanych zaburzeniach konieczne jest zmniejszenie dawki.

Czy kwas traneksamowy można stosować przy chorobach oczu?

W przypadku chorób siatkówki lub innych poważnych schorzeń oczu, lek należy stosować ostrożnie i pod kontrolą lekarza, a przy długotrwałym stosowaniu wykonywać regularne badania okulistyczne.