Dlaczego bezpieczeństwo stosowania leków w ciąży i podczas karmienia piersią jest tak ważne?

Okres ciąży i karmienia piersią to czas, w którym każda kobieta powinna zachować szczególną ostrożność przy przyjmowaniu leków. Wynika to z faktu, że wiele substancji czynnych, w tym kwas acetylosalicylowy (Acidum acetylsalicylicum), może przenikać przez łożysko i wpływać na rozwój płodu, a także przedostawać się do mleka matki i oddziaływać na dziecko karmione piersią123. Dlatego decyzję o zastosowaniu jakiegokolwiek leku w tych okresach powinno się podejmować po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Stosowanie kwasu acetylosalicylowego w ciąży

Ryzyko i możliwe skutki dla płodu

Kwas acetylosalicylowy należy do grupy leków, które mogą wpływać na rozwój płodu na różne sposoby, w zależności od dawki i okresu ciąży24. W badaniach wskazano, że stosowanie leków z tej grupy we wczesnej ciąży zwiększa ryzyko poronienia, wad wrodzonych serca i innych narządów, a także wytrzewień wrodzonych. Ryzyko to rośnie wraz z dawką oraz czasem trwania leczenia45. W trzecim trymestrze ciąży kwas acetylosalicylowy może być szczególnie niebezpieczny dla płodu, powodując między innymi przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego w sercu, nadciśnienie płucne, zaburzenia pracy nerek prowadzące do małowodzia, a także wydłużenie czasu krwawienia u matki i noworodka67.

Ważne:

  • Stosowanie kwasu acetylosalicylowego w pierwszym i drugim trymestrze ciąży jest dopuszczalne tylko w sytuacjach bezwzględnej konieczności i pod kontrolą lekarza14.
  • W trzecim trymestrze ciąży lek ten jest przeciwwskazany, niezależnie od dawki68.
  • W przypadku stosowania w pierwszych dwóch trymestrach należy stosować jak najniższą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas4.
  • Kwas acetylosalicylowy bardzo łatwo przenika przez łożysko, co zwiększa ryzyko dla płodu4.

Postacie leku i ich wpływ na bezpieczeństwo w ciąży

Kwas acetylosalicylowy występuje w różnych postaciach i dawkach – od tabletek dojelitowych, przez preparaty musujące, po leki złożone z innymi substancjami czynnymi (np. z witaminą C lub kofeiną). Niezależnie od formy, zasady dotyczące bezpieczeństwa pozostają takie same: lek ten jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży oraz powinien być stosowany z dużą ostrożnością w pozostałych okresach, tylko jeśli korzyść dla matki wyraźnie przewyższa ryzyko dla dziecka92.

Wyjątki i specjalne sytuacje

Niektóre dokumenty źródłowe podkreślają, że bardzo małe dawki (do 100 mg na dobę) mogą być stosowane u kobiet w ciąży jedynie w wyjątkowych przypadkach i pod specjalistycznym nadzorem, np. w położnictwie91011. Jednak wciąż wymaga to indywidualnej oceny przez lekarza.

Stosowanie kwasu acetylosalicylowego podczas karmienia piersią

Kwas acetylosalicylowy i jego metabolity przenikają w niewielkich ilościach do mleka kobiecego112. W przypadku krótkotrwałego stosowania niewielkich dawek przez matkę, nie zaobserwowano działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią1312. Jednak regularne przyjmowanie większych dawek przez matkę może stanowić ryzyko i wówczas zaleca się przerwanie karmienia piersią1314. W niektórych preparatach, zwłaszcza tych złożonych, karmienie piersią jest przeciwwskazane przez cały okres leczenia1516.

Najważniejsze zasady przyjmowania kwasu acetylosalicylowego w okresie laktacji:

  • Krótkotrwałe, jednorazowe stosowanie małych dawek najczęściej nie wymaga przerywania karmienia1113.
  • Regularne stosowanie lub wysokie dawki wymagają zakończenia karmienia piersią przed rozpoczęciem leczenia1314.
  • Niektóre preparaty, szczególnie złożone (np. z kofeiną lub witaminą C), są przeciwwskazane w okresie laktacji niezależnie od dawki1612.

Wpływ kwasu acetylosalicylowego na płodność

Istnieją dowody, że leki hamujące syntezę prostaglandyn, do których należy kwas acetylosalicylowy, mogą czasowo zaburzać płodność u kobiet poprzez wpływ na owulację. Działanie to jest przemijające i ustępuje po zakończeniu terapii1317. W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy dawkach powyżej 500 mg na dobę, ryzyko to może być wyższe14.

Podsumowanie – kwas acetylosalicylowy w ciąży i podczas karmienia piersią

Okres Możliwość stosowania Uwagi
Pierwszy i drugi trymestr ciąży Wyłącznie w razie bezwzględnej konieczności Stosować najniższą skuteczną dawkę przez najkrótszy czas45
Trzeci trymestr ciąży Nie Przeciwwskazany – ryzyko poważnych powikłań dla matki i dziecka86
Karmienie piersią Tak / Nie Krótkotrwałe stosowanie małych dawek zwykle nie wymaga przerwania karmienia, ale przy większych dawkach lub dłuższym stosowaniu należy przerwać karmienie1318

Pytania i odpowiedzi

Czy kwas acetylosalicylowy można stosować w ciąży?

W pierwszym i drugim trymestrze tylko w wyjątkowych sytuacjach, pod kontrolą lekarza. W trzecim trymestrze jest przeciwwskazany.45

Czy można brać kwas acetylosalicylowy podczas karmienia piersią?

Krótkotrwałe stosowanie małych dawek zwykle nie wymaga przerywania karmienia, ale długotrwałe lub w dużych dawkach wymaga odstawienia dziecka od piersi.1210

Jak kwas acetylosalicylowy wpływa na płodność?

Może czasowo zaburzać płodność u kobiet przez wpływ na owulację. Działanie to ustępuje po zakończeniu leczenia.16

Czy wszystkie postacie kwasu acetylosalicylowego są równie bezpieczne w ciąży?

Niezależnie od postaci, lek ten jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze i wymaga ostrożności w pozostałych okresach.8