Dlaczego bezpieczeństwo stosowania leków w ciąży i podczas karmienia piersią jest tak ważne?
Okres ciąży i karmienia piersią to czas, w którym każda kobieta powinna zachować szczególną ostrożność przy przyjmowaniu leków. Wynika to z faktu, że wiele substancji czynnych, w tym kwas acetylosalicylowy (Acidum acetylsalicylicum), może przenikać przez łożysko i wpływać na rozwój płodu, a także przedostawać się do mleka matki i oddziaływać na dziecko karmione piersią123. Dlatego decyzję o zastosowaniu jakiegokolwiek leku w tych okresach powinno się podejmować po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Stosowanie kwasu acetylosalicylowego w ciąży
Ryzyko i możliwe skutki dla płodu
Kwas acetylosalicylowy należy do grupy leków, które mogą wpływać na rozwój płodu na różne sposoby, w zależności od dawki i okresu ciąży24. W badaniach wskazano, że stosowanie leków z tej grupy we wczesnej ciąży zwiększa ryzyko poronienia, wad wrodzonych serca i innych narządów, a także wytrzewień wrodzonych. Ryzyko to rośnie wraz z dawką oraz czasem trwania leczenia45. W trzecim trymestrze ciąży kwas acetylosalicylowy może być szczególnie niebezpieczny dla płodu, powodując między innymi przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego w sercu, nadciśnienie płucne, zaburzenia pracy nerek prowadzące do małowodzia, a także wydłużenie czasu krwawienia u matki i noworodka67.
- Stosowanie kwasu acetylosalicylowego w pierwszym i drugim trymestrze ciąży jest dopuszczalne tylko w sytuacjach bezwzględnej konieczności i pod kontrolą lekarza14.
- W trzecim trymestrze ciąży lek ten jest przeciwwskazany, niezależnie od dawki68.
- W przypadku stosowania w pierwszych dwóch trymestrach należy stosować jak najniższą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas4.
- Kwas acetylosalicylowy bardzo łatwo przenika przez łożysko, co zwiększa ryzyko dla płodu4.
Postacie leku i ich wpływ na bezpieczeństwo w ciąży
Kwas acetylosalicylowy występuje w różnych postaciach i dawkach – od tabletek dojelitowych, przez preparaty musujące, po leki złożone z innymi substancjami czynnymi (np. z witaminą C lub kofeiną). Niezależnie od formy, zasady dotyczące bezpieczeństwa pozostają takie same: lek ten jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży oraz powinien być stosowany z dużą ostrożnością w pozostałych okresach, tylko jeśli korzyść dla matki wyraźnie przewyższa ryzyko dla dziecka92.
Wyjątki i specjalne sytuacje
Niektóre dokumenty źródłowe podkreślają, że bardzo małe dawki (do 100 mg na dobę) mogą być stosowane u kobiet w ciąży jedynie w wyjątkowych przypadkach i pod specjalistycznym nadzorem, np. w położnictwie91011. Jednak wciąż wymaga to indywidualnej oceny przez lekarza.
Stosowanie kwasu acetylosalicylowego podczas karmienia piersią
Kwas acetylosalicylowy i jego metabolity przenikają w niewielkich ilościach do mleka kobiecego112. W przypadku krótkotrwałego stosowania niewielkich dawek przez matkę, nie zaobserwowano działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią1312. Jednak regularne przyjmowanie większych dawek przez matkę może stanowić ryzyko i wówczas zaleca się przerwanie karmienia piersią1314. W niektórych preparatach, zwłaszcza tych złożonych, karmienie piersią jest przeciwwskazane przez cały okres leczenia1516.
- Krótkotrwałe, jednorazowe stosowanie małych dawek najczęściej nie wymaga przerywania karmienia1113.
- Regularne stosowanie lub wysokie dawki wymagają zakończenia karmienia piersią przed rozpoczęciem leczenia1314.
- Niektóre preparaty, szczególnie złożone (np. z kofeiną lub witaminą C), są przeciwwskazane w okresie laktacji niezależnie od dawki1612.
Wpływ kwasu acetylosalicylowego na płodność
Istnieją dowody, że leki hamujące syntezę prostaglandyn, do których należy kwas acetylosalicylowy, mogą czasowo zaburzać płodność u kobiet poprzez wpływ na owulację. Działanie to jest przemijające i ustępuje po zakończeniu terapii1317. W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy dawkach powyżej 500 mg na dobę, ryzyko to może być wyższe14.
Podsumowanie – kwas acetylosalicylowy w ciąży i podczas karmienia piersią
| Okres | Możliwość stosowania | Uwagi |
|---|---|---|
| Pierwszy i drugi trymestr ciąży | Wyłącznie w razie bezwzględnej konieczności | Stosować najniższą skuteczną dawkę przez najkrótszy czas45 |
| Trzeci trymestr ciąży | Nie | Przeciwwskazany – ryzyko poważnych powikłań dla matki i dziecka86 |
| Karmienie piersią | Tak / Nie | Krótkotrwałe stosowanie małych dawek zwykle nie wymaga przerwania karmienia, ale przy większych dawkach lub dłuższym stosowaniu należy przerwać karmienie1318 |


















