Czym jest ketamina i kiedy należy zachować ostrożność?
Ketamina to lek wykorzystywany głównie jako środek znieczulający w zabiegach chirurgicznych i diagnostycznych, a także – w postaci esketaminy – w leczeniu opornej depresji u dorosłych12. Należy do grupy leków działających na ośrodkowy układ nerwowy, a jej główne efekty to szybkie znieczulenie, silne znoszenie bólu, unieruchomienie oraz działanie uspokajające1. Ketamina może być podawana dożylnie, domięśniowo lub – w przypadku esketaminy – donosowo34.
Stosowanie ketaminy jest w niektórych przypadkach całkowicie przeciwwskazane, a w innych wymaga szczególnej ostrożności. Przeciwwskazania bezwzględne oznaczają, że lek nie może być używany w żadnym przypadku, natomiast przeciwwskazania względne dopuszczają jego zastosowanie jedynie w wyjątkowych, uzasadnionych sytuacjach, po dokładnej ocenie ryzyka przez lekarza56. Są też sytuacje, gdy konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności, np. przy określonych chorobach przewlekłych, problemach z wątrobą lub nadużywaniu substancji psychoaktywnych78.
Przeciwwskazania bezwzględne do stosowania ketaminy
- Wiek poniżej 3. miesiąca życia – u noworodków ryzyko powikłań po podaniu ketaminy jest bardzo wysokie, m.in. ze względu na niedojrzałość układów organizmu59.
- Nadwrażliwość na ketaminę lub którąkolwiek substancję pomocniczą – istnieje ryzyko wystąpienia poważnych reakcji alergicznych, w tym wstrząsu anafilaktycznego56.
- Stany, w których wzrost ciśnienia tętniczego lub śródczaszkowego jest niebezpieczny – ketamina może powodować gwałtowny wzrost ciśnienia, co grozi udarem, zawałem czy pęknięciem tętniaka56. Przeciwwskazanie to dotyczy m.in. osób z tętniakami, świeżym zawałem serca, krwotokiem śródmózgowym w wywiadzie czy innymi ciężkimi chorobami układu sercowo-naczyniowego.
- Rzucawka lub zagrożenie rzucawką – ketamina może nasilić napady drgawek i zwiększyć zagrożenie dla życia matki i dziecka59.
- Ciężka choroba wieńcowa lub inne poważne choroby serca – zwiększone zapotrzebowanie na tlen oraz wzrost ciśnienia mogą doprowadzić do zawału serca lub nasilenia niewydolności serca59.
- Zdarzenie naczyniowo-mózgowe (udar) w wywiadzie – istnieje ryzyko ponownego udaru lub innych poważnych powikłań naczyniowych59.
- Zaburzenia psychiczne w wywiadzie oraz rozpoznana lub podejrzewana schizofrenia (nawet kontrolowana) – ketamina może nasilać objawy psychotyczne, powodować halucynacje, omamy i majaczenie58.
Przeciwwskazania względne – kiedy ketaminę można zastosować tylko wyjątkowo?
W pewnych sytuacjach decyzja o zastosowaniu ketaminy powinna być podjęta dopiero po rozważeniu wszystkich korzyści i ryzyka przez lekarza. Do takich przypadków należą:
- Pacjenci z umiarkowanym nadciśnieniem tętniczym lub łagodnymi zaburzeniami serca – ketamina może pogorszyć stan zdrowia, dlatego wymaga ścisłego monitorowania ciśnienia i czynności serca1011.
- Osoby z zaburzeniami czynności wątroby – lek jest metabolizowany w wątrobie, a jej niewydolność może prowadzić do przedłużonego działania i większego ryzyka działań niepożądanych1213.
- Pacjenci z uzależnieniem od substancji psychoaktywnych – istnieje ryzyko rozwoju uzależnienia od ketaminy, dlatego konieczna jest szczególna kontrola podczas leczenia1415.
- Osoby z niewydolnością nerek, wodonerczem lub nawracającymi infekcjami dróg moczowych – przewlekłe stosowanie ketaminy może prowadzić do zapalenia pęcherza moczowego i innych problemów z układem moczowym1613.
- Pacjenci z niewydolnością oddechową lub chorobami płuc – ketamina może nasilać odruch kaszlowy, prowadzić do skurczu krtani i innych powikłań oddechowych717.
Zachowaj szczególną ostrożność przy stosowaniu ketaminy
Niektóre grupy pacjentów wymagają szczególnego nadzoru podczas leczenia ketaminą. Lek nie jest u nich przeciwwskazany, ale wymaga indywidualnego dostosowania dawki lub specjalnych środków ostrożności187.
- Osoby z zaburzeniami czynności wątroby – może być konieczne zmniejszenie dawki, ponieważ metabolizm ketaminy w wątrobie jest wolniejszy, co wydłuża czas działania leku1213.
- Pacjenci z nadczynnością tarczycy lub przyjmujący hormony tarczycy – istnieje zwiększone ryzyko nadciśnienia i zaburzeń rytmu serca78.
- Osoby z drgawkami lub padaczką – ketamina może nasilić występowanie napadów7.
- Pacjenci z jaskrą lub zwiększonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym – lek może powodować wzrost ciśnienia w oku128.
- Pacjenci z urazami głowy, zmianami śródczaszkowymi, wodogłowiem – istnieje ryzyko wzrostu ciśnienia śródczaszkowego78.
- Pacjenci z marskością wątroby lub innymi przewlekłymi chorobami wątroby12.
- Osoby starsze – mogą być bardziej wrażliwe na działania niepożądane ketaminy, w tym zaburzenia psychiczne i upadki78.
- Osoby z porfirią – ketamina może wywołać napad tej choroby7.
- Stosowanie ketaminy wymaga szczególnego nadzoru u osób z zaburzeniami wątroby, serca, nerek oraz u pacjentów w podeszłym wieku.
- Pacjenci przewlekle stosujący ketaminę są narażeni na ryzyko uszkodzenia wątroby, zapalenia pęcherza moczowego, a także uzależnienia.
- W przypadku występowania chorób przewlekłych lekarz może zdecydować o modyfikacji dawki lub odstąpieniu od leczenia.
- Ketamina może powodować przemijające zaburzenia psychiczne, zwłaszcza u osób z historią chorób psychicznych lub uzależnień.
Tabela podsumowująca przeciwwskazania do stosowania ketaminy
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Wiek poniżej 3. miesiąca życia | Przeciwwskazane |
| Nadwrażliwość na ketaminę lub substancje pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Stany, w których wzrost ciśnienia tętniczego lub śródczaszkowego jest niebezpieczny (tętniaki, świeży zawał, krwotok śródmózgowy) | Przeciwwskazane |
| Rzucawka lub zagrożenie rzucawką | Przeciwwskazane |
| Ciężka choroba wieńcowa lub inne poważne choroby serca | Przeciwwskazane |
| Zdarzenie naczyniowo-mózgowe (udar) w wywiadzie | Przeciwwskazane |
| Zaburzenia psychiczne w wywiadzie, rozpoznana lub podejrzewana schizofrenia | Przeciwwskazane |
| Umiarkowane nadciśnienie tętnicze, łagodne zaburzenia serca | Należy zachować ostrożność |
| Zaburzenia czynności wątroby | Należy zachować ostrożność |
| Uzależnienie od substancji psychoaktywnych | Należy zachować ostrożność |
| Niewydolność nerek, przewlekłe choroby układu moczowego | Należy zachować ostrożność |
| Niewydolność oddechowa, choroby płuc | Należy zachować ostrożność |
| Drgawki, padaczka | Należy zachować ostrożność |
| Jaskra, zwiększone ciśnienie w oku | Należy zachować ostrożność |
| Urazy głowy, wodogłowie, zmiany śródczaszkowe | Należy zachować ostrożność |
| Porfiria | Należy zachować ostrożność |
Ketamina – bezpieczeństwo stosowania w praktyce
Ketamina i jej pochodne, takie jak esketamina, to leki o szerokim zastosowaniu, jednak ze względu na ryzyko poważnych powikłań i uzależnienia, ich użycie zawsze wymaga indywidualnej oceny. W praktyce klinicznej decyzja o zastosowaniu ketaminy podejmowana jest przez lekarza na podstawie dokładnego wywiadu, oceny ryzyka i bieżącego stanu zdrowia pacjenta188. Najważniejsze jest wykluczenie przeciwwskazań bezwzględnych, ścisłe monitorowanie pacjentów z przeciwwskazaniami względnymi oraz zachowanie szczególnej ostrożności w grupach ryzyka.
Pacjenci przewlekle stosujący ketaminę powinni być pod stałą kontrolą lekarską ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych, takich jak uszkodzenie wątroby, zapalenie pęcherza moczowego czy zaburzenia psychiczne161413.


















