Czym jest ketamina i kiedy należy zachować ostrożność?

Ketamina to lek wykorzystywany głównie jako środek znieczulający w zabiegach chirurgicznych i diagnostycznych, a także – w postaci esketaminy – w leczeniu opornej depresji u dorosłych12. Należy do grupy leków działających na ośrodkowy układ nerwowy, a jej główne efekty to szybkie znieczulenie, silne znoszenie bólu, unieruchomienie oraz działanie uspokajające1. Ketamina może być podawana dożylnie, domięśniowo lub – w przypadku esketaminy – donosowo34.

Stosowanie ketaminy jest w niektórych przypadkach całkowicie przeciwwskazane, a w innych wymaga szczególnej ostrożności. Przeciwwskazania bezwzględne oznaczają, że lek nie może być używany w żadnym przypadku, natomiast przeciwwskazania względne dopuszczają jego zastosowanie jedynie w wyjątkowych, uzasadnionych sytuacjach, po dokładnej ocenie ryzyka przez lekarza56. Są też sytuacje, gdy konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności, np. przy określonych chorobach przewlekłych, problemach z wątrobą lub nadużywaniu substancji psychoaktywnych78.

Przeciwwskazania bezwzględne do stosowania ketaminy

  • Wiek poniżej 3. miesiąca życia – u noworodków ryzyko powikłań po podaniu ketaminy jest bardzo wysokie, m.in. ze względu na niedojrzałość układów organizmu59.
  • Nadwrażliwość na ketaminę lub którąkolwiek substancję pomocniczą – istnieje ryzyko wystąpienia poważnych reakcji alergicznych, w tym wstrząsu anafilaktycznego56.
  • Stany, w których wzrost ciśnienia tętniczego lub śródczaszkowego jest niebezpieczny – ketamina może powodować gwałtowny wzrost ciśnienia, co grozi udarem, zawałem czy pęknięciem tętniaka56. Przeciwwskazanie to dotyczy m.in. osób z tętniakami, świeżym zawałem serca, krwotokiem śródmózgowym w wywiadzie czy innymi ciężkimi chorobami układu sercowo-naczyniowego.
  • Rzucawka lub zagrożenie rzucawką – ketamina może nasilić napady drgawek i zwiększyć zagrożenie dla życia matki i dziecka59.
  • Ciężka choroba wieńcowa lub inne poważne choroby serca – zwiększone zapotrzebowanie na tlen oraz wzrost ciśnienia mogą doprowadzić do zawału serca lub nasilenia niewydolności serca59.
  • Zdarzenie naczyniowo-mózgowe (udar) w wywiadzie – istnieje ryzyko ponownego udaru lub innych poważnych powikłań naczyniowych59.
  • Zaburzenia psychiczne w wywiadzie oraz rozpoznana lub podejrzewana schizofrenia (nawet kontrolowana) – ketamina może nasilać objawy psychotyczne, powodować halucynacje, omamy i majaczenie58.
Ważne: Ketamina i esketamina są przeciwwskazane u pacjentów z ciężkimi chorobami serca, świeżymi incydentami sercowo-naczyniowymi, tętniakami, krwotokami śródmózgowymi oraz u dzieci poniżej 3. miesiąca życia. W przypadku jakiejkolwiek historii zaburzeń psychicznych, szczególnie schizofrenii lub psychoz, stosowanie tych leków jest wykluczone, nawet jeśli choroba jest dobrze kontrolowana. Każde z tych przeciwwskazań ma na celu zapobieganie groźnym dla życia powikłaniom, takim jak udar, zawał, poważne reakcje psychiczne czy wstrząs596.

Przeciwwskazania względne – kiedy ketaminę można zastosować tylko wyjątkowo?

W pewnych sytuacjach decyzja o zastosowaniu ketaminy powinna być podjęta dopiero po rozważeniu wszystkich korzyści i ryzyka przez lekarza. Do takich przypadków należą:

  • Pacjenci z umiarkowanym nadciśnieniem tętniczym lub łagodnymi zaburzeniami serca – ketamina może pogorszyć stan zdrowia, dlatego wymaga ścisłego monitorowania ciśnienia i czynności serca1011.
  • Osoby z zaburzeniami czynności wątroby – lek jest metabolizowany w wątrobie, a jej niewydolność może prowadzić do przedłużonego działania i większego ryzyka działań niepożądanych1213.
  • Pacjenci z uzależnieniem od substancji psychoaktywnych – istnieje ryzyko rozwoju uzależnienia od ketaminy, dlatego konieczna jest szczególna kontrola podczas leczenia1415.
  • Osoby z niewydolnością nerek, wodonerczem lub nawracającymi infekcjami dróg moczowych – przewlekłe stosowanie ketaminy może prowadzić do zapalenia pęcherza moczowego i innych problemów z układem moczowym1613.
  • Pacjenci z niewydolnością oddechową lub chorobami płuc – ketamina może nasilać odruch kaszlowy, prowadzić do skurczu krtani i innych powikłań oddechowych717.

Zachowaj szczególną ostrożność przy stosowaniu ketaminy

Niektóre grupy pacjentów wymagają szczególnego nadzoru podczas leczenia ketaminą. Lek nie jest u nich przeciwwskazany, ale wymaga indywidualnego dostosowania dawki lub specjalnych środków ostrożności187.

  • Osoby z zaburzeniami czynności wątroby – może być konieczne zmniejszenie dawki, ponieważ metabolizm ketaminy w wątrobie jest wolniejszy, co wydłuża czas działania leku1213.
  • Pacjenci z nadczynnością tarczycy lub przyjmujący hormony tarczycy – istnieje zwiększone ryzyko nadciśnienia i zaburzeń rytmu serca78.
  • Osoby z drgawkami lub padaczką – ketamina może nasilić występowanie napadów7.
  • Pacjenci z jaskrą lub zwiększonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym – lek może powodować wzrost ciśnienia w oku128.
  • Pacjenci z urazami głowy, zmianami śródczaszkowymi, wodogłowiem – istnieje ryzyko wzrostu ciśnienia śródczaszkowego78.
  • Pacjenci z marskością wątroby lub innymi przewlekłymi chorobami wątroby12.
  • Osoby starsze – mogą być bardziej wrażliwe na działania niepożądane ketaminy, w tym zaburzenia psychiczne i upadki78.
  • Osoby z porfirią – ketamina może wywołać napad tej choroby7.
Uwaga:

  • Stosowanie ketaminy wymaga szczególnego nadzoru u osób z zaburzeniami wątroby, serca, nerek oraz u pacjentów w podeszłym wieku.
  • Pacjenci przewlekle stosujący ketaminę są narażeni na ryzyko uszkodzenia wątroby, zapalenia pęcherza moczowego, a także uzależnienia.
  • W przypadku występowania chorób przewlekłych lekarz może zdecydować o modyfikacji dawki lub odstąpieniu od leczenia.
  • Ketamina może powodować przemijające zaburzenia psychiczne, zwłaszcza u osób z historią chorób psychicznych lub uzależnień.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania do stosowania ketaminy

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Wiek poniżej 3. miesiąca życia Przeciwwskazane
Nadwrażliwość na ketaminę lub substancje pomocnicze Przeciwwskazane
Stany, w których wzrost ciśnienia tętniczego lub śródczaszkowego jest niebezpieczny (tętniaki, świeży zawał, krwotok śródmózgowy) Przeciwwskazane
Rzucawka lub zagrożenie rzucawką Przeciwwskazane
Ciężka choroba wieńcowa lub inne poważne choroby serca Przeciwwskazane
Zdarzenie naczyniowo-mózgowe (udar) w wywiadzie Przeciwwskazane
Zaburzenia psychiczne w wywiadzie, rozpoznana lub podejrzewana schizofrenia Przeciwwskazane
Umiarkowane nadciśnienie tętnicze, łagodne zaburzenia serca Należy zachować ostrożność
Zaburzenia czynności wątroby Należy zachować ostrożność
Uzależnienie od substancji psychoaktywnych Należy zachować ostrożność
Niewydolność nerek, przewlekłe choroby układu moczowego Należy zachować ostrożność
Niewydolność oddechowa, choroby płuc Należy zachować ostrożność
Drgawki, padaczka Należy zachować ostrożność
Jaskra, zwiększone ciśnienie w oku Należy zachować ostrożność
Urazy głowy, wodogłowie, zmiany śródczaszkowe Należy zachować ostrożność
Porfiria Należy zachować ostrożność

Ketamina – bezpieczeństwo stosowania w praktyce

Ketamina i jej pochodne, takie jak esketamina, to leki o szerokim zastosowaniu, jednak ze względu na ryzyko poważnych powikłań i uzależnienia, ich użycie zawsze wymaga indywidualnej oceny. W praktyce klinicznej decyzja o zastosowaniu ketaminy podejmowana jest przez lekarza na podstawie dokładnego wywiadu, oceny ryzyka i bieżącego stanu zdrowia pacjenta188. Najważniejsze jest wykluczenie przeciwwskazań bezwzględnych, ścisłe monitorowanie pacjentów z przeciwwskazaniami względnymi oraz zachowanie szczególnej ostrożności w grupach ryzyka.

Pacjenci przewlekle stosujący ketaminę powinni być pod stałą kontrolą lekarską ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych, takich jak uszkodzenie wątroby, zapalenie pęcherza moczowego czy zaburzenia psychiczne161413.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy ketamina jest bezwzględnie przeciwwskazana?

Ketamina jest przeciwwskazana m.in. u dzieci poniżej 3. miesiąca życia, osób z ciężkimi chorobami serca, świeżymi incydentami sercowo-naczyniowymi, tętniakami, krwotokami śródmózgowymi oraz u pacjentów z rozpoznaną schizofrenią lub innymi poważnymi zaburzeniami psychicznymi123.

Czy osoby z nadciśnieniem mogą przyjmować ketaminę?

Ketamina może podnosić ciśnienie tętnicze, dlatego u osób z nadciśnieniem jej stosowanie wymaga szczególnej ostrożności, a w ciężkich przypadkach jest przeciwwskazane12.

Jakie choroby wątroby są przeciwwskazaniem do stosowania ketaminy?

Ciężkie zaburzenia czynności wątroby oraz marskość są przeciwwskazaniami względnymi – ketamina powinna być wtedy stosowana tylko pod ścisłą kontrolą lekarza i zwykle w mniejszych dawkach12.

Czy ketamina może być stosowana u osób z zaburzeniami psychicznymi?

Nie, ketamina jest przeciwwskazana u osób z rozpoznaną lub podejrzewaną schizofrenią oraz innymi poważnymi zaburzeniami psychicznymi, ponieważ może nasilać objawy psychotyczne12.

Czy przewlekłe stosowanie ketaminy jest bezpieczne?

Długotrwałe stosowanie ketaminy może prowadzić do uszkodzenia wątroby, pęcherza moczowego, nerek oraz uzależnienia, dlatego wymaga regularnej kontroli lekarskiej12.