Jomeprol – porównanie substancji czynnych

Jomeprol, jopromid i jowersol to nowoczesne środki kontrastowe stosowane w diagnostyce obrazowej. Różnią się wskazaniami, zastosowaniem u dzieci i bezpieczeństwem u kobiet w ciąży.

Porównywane substancje czynne i ich podstawowe cechy

W tej analizie porównujemy trzy substancje czynne wykorzystywane jako środki kontrastowe w diagnostyce obrazowej: jomeprol (Iomeprolum), jopromid oraz jowersol. Wszystkie należą do grupy niejonowych, rozpuszczalnych w wodzie środków kontrastowych zawierających jod. Ich wspólną cechą jest niska osmolarność i wysoka rozpuszczalność w wodzie, co sprawia, że są bezpieczniejsze dla pacjentów niż starsze, jonowe środki kontrastowe¹²³. Substancje te umożliwiają lepsze zobrazowanie naczyń krwionośnych, narządów wewnętrznych oraz dróg moczowych podczas badań rentgenowskich i tomografii komputerowej.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się poszczególne środki kontrastowe?

Chociaż jomeprol, jopromid i jowersol mają wiele wspólnych wskazań, różnią się szczegółowym zastosowaniem w zależności od postaci leku, drogi podania oraz wieku pacjenta:

• Jomeprol jest stosowany w szerokim zakresie badań, w tym urografii dożylnej, angiografii, tomografii komputerowej (CT), flebografii, mielografii oraz innych badaniach jam ciała, zarówno u dorosłych, jak i dzieci⁴.
• Jopromid znajduje zastosowanie w tomografii komputerowej, arteriografii, wenografii, angiografii cyfrowej, urografii dożylnej, cholangiopankreatografii (ERCP), artrografii oraz – jako jeden z nielicznych – w mammografii ze wzmocnieniem kontrastowym u kobiet dorosłych⁵⁶.
• Jowersol jest wykorzystywany w angiografii naczyń mózgowych, wieńcowych, obwodowych, w urografii dożylnej, tomografii komputerowej głowy i ciała oraz flebografii. W przypadku dzieci, jowersol w stężeniu 300 mg/ml może być stosowany w angiografii i urografii, jednak wyższe stężenia (320 i 350 mg/ml) są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych⁷⁸⁹.

Wszystkie trzy środki kontrastowe mogą być stosowane u dorosłych, jednak różnią się możliwościami zastosowania u dzieci i młodzieży, co warto uwzględnić przy wyborze odpowiedniego preparatu⁴⁵⁷.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie omawiane środki kontrastowe działają poprzez pochłanianie promieniowania rentgenowskiego dzięki obecności jodu w cząsteczce. Po podaniu do organizmu, substancje te szybko rozprzestrzeniają się w przestrzeni pozakomórkowej, a następnie są wydalane niemal wyłącznie przez nerki w postaci niezmienionej¹⁰¹¹¹².

Podstawowe różnice pomiędzy tymi środkami dotyczą:

• Czasu półtrwania – jomeprol ma średni czas półtrwania ok. 109 minut po podaniu dożylnym¹⁰, jopromid ok. 2 godziny¹¹, a jowersol od 104 do 113 minut w zależności od dawki¹².
• Stopnia wiązania z białkami – wszystkie trzy środki praktycznie nie wiążą się z białkami osocza, co sprzyja ich szybkiemu wydalaniu przez nerki¹⁰¹¹¹².
• Metabolizmu – nie ulegają przemianom metabolicznym w organizmie¹⁰¹¹¹².

Wszystkie substancje mają podobny mechanizm działania, a różnice w czasie wydalania i rozkładzie są niewielkie i najczęściej nie mają istotnego wpływu na praktyczne zastosowanie u większości pacjentów.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co różni środki kontrastowe?

Podstawowym przeciwwskazaniem dla wszystkich omawianych środków kontrastowych jest nadwrażliwość na jod lub daną substancję czynną oraz na jakikolwiek składnik pomocniczy preparatu¹³¹⁴¹⁵. W przypadku jowersolu dodatkowo wymieniana jest ujawniona nadczynność tarczycy, która jest przeciwwskazaniem do jego zastosowania¹⁵¹⁶¹⁷.

Wszystkie środki mogą powodować reakcje alergiczne, w tym ciężkie reakcje skórne oraz reakcje rzekomoanafilaktyczne, dlatego wymagają ścisłego nadzoru po podaniu i dostępu do sprzętu ratunkowego¹⁸¹⁹²⁰. Dodatkowo, jopromid i jowersol mogą wywoływać powikłania neurologiczne, zwłaszcza u pacjentów z chorobami układu nerwowego²¹²². U dzieci szczególnie ważne jest monitorowanie czynności tarczycy po podaniu tych środków, ponieważ mogą one spowodować przejściową lub trwałą niedoczynność tarczycy²³²⁴.

Jomeprol nie ma dodatkowych przeciwwskazań do podania donaczyniowego, natomiast podanie dokanałowe wymaga zachowania szczególnej ostrożności, a powtórzenie mielografii jest przeciwwskazane z uwagi na ryzyko przedawkowania¹³.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo środków kontrastowych u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz osób z zaburzeniami pracy nerek lub wątroby jest bardzo ważnym aspektem przy wyborze odpowiedniego preparatu.

• Dzieci: Jomeprol i jopromid są stosowane u dzieci, jednak dawkowanie musi być dostosowane do masy ciała i wieku dziecka²⁵²⁶. Jowersol w stężeniu 300 mg/ml jest stosowany u dzieci, ale wyższe stężenia nie są zalecane dla tej grupy wiekowej²⁷²⁸²⁹.
• Kobiety w ciąży: Badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego działania jomeprolu, jopromidu ani jowersolu na płód, jednak nie zaleca się rutynowego stosowania tych środków u kobiet w ciąży, chyba że korzyści z badania przewyższają potencjalne ryzyko³⁰³¹³². Jowersol zawiera jod, który może przejściowo zaburzać funkcję tarczycy u płodu, dlatego szczególną ostrożność należy zachować, jeśli środek jest podawany po 14 tygodniu ciąży³²³³³⁴.
• Kobiety karmiące piersią: Wszystkie trzy środki kontrastowe w niewielkim stopniu przenikają do mleka matki. Jomeprol nie wymaga przerwania karmienia piersią³⁰, a ryzyko szkodliwego działania jopromidu i jowersolu na dziecko jest bardzo małe, jednak w przypadku jowersolu można rozważyć czasowe przerwanie karmienia³¹³⁵.
• Osoby z zaburzeniami pracy nerek: Wszystkie środki kontrastowe wydalane są głównie przez nerki, dlatego pacjenci z niewydolnością nerek są narażeni na większe ryzyko powikłań i wymagają zastosowania najmniejszej skutecznej dawki oraz odpowiedniego nawodnienia³⁶³⁷³⁸.
• Osoby z zaburzeniami pracy wątroby: Jomeprol i jopromid nie są metabolizowane w wątrobie, a jowersol wydalany jest głównie przez nerki, dlatego zaburzenia wątroby nie mają istotnego wpływu na ich eliminację¹⁰³⁹¹².
• Kierowcy: Po podaniu jomeprolu nie ma danych o wpływie na prowadzenie pojazdów⁴⁰, jopromid także nie ma udokumentowanego wpływu, natomiast po podaniu jowersolu zaleca się unikanie prowadzenia pojazdów przez co najmniej godzinę po badaniu z powodu ryzyka wystąpienia wczesnych reakcji niepożądanych⁴¹⁴²⁴³.

Podsumowanie – środki kontrastowe w diagnostyce obrazowej: podobieństwa i różnice