Bezpieczeństwo stosowania jodu 131 (131I) – najważniejsze informacje

Stosowanie jodu 131 (131I) wiąże się z ekspozycją na promieniowanie jonizujące, dlatego wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności, zwłaszcza u kobiet w ciąży, matek karmiących, dzieci oraz osób z zaburzeniami czynności nerek12.

Bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią

Stosowanie jodu 131 (131I) jest przeciwwskazane u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Substancja ta przenika przez łożysko oraz do mleka matki, co może narazić płód lub dziecko na działanie promieniowania jonizującego34. Jeśli konieczne jest zastosowanie tej substancji u kobiet w wieku rozrodczym, należy upewnić się, że nie są one w ciąży, a w razie wątpliwości – rozważyć alternatywne metody diagnostyczne lub lecznicze niewymagające promieniowania56.

Karmienie piersią powinno zostać przerwane przed podaniem jodu 131 (131I) i może być wznowione dopiero, gdy poziom promieniowania w organizmie matki spadnie do wartości bezpiecznych dla dziecka5. Leczenie jodem promieniotwórczym raka tarczycy może także wpłynąć negatywnie na płodność zarówno kobiet, jak i mężczyzn7.

Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn

Nie odnotowano wpływu jodu 131 (131I) na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługi maszyn. Brak jest także danych sugerujących, aby substancja ta powodowała senność, zawroty głowy czy inne objawy mogące wpłynąć na bezpieczeństwo w ruchu drogowym89.

Ważne: Jod 131 (131I) jest radiofarmaceutykiem, którego stosowanie podlega ścisłym regulacjom prawnym. Może być podawany wyłącznie przez wykwalifikowany personel medyczny w specjalistycznych ośrodkach. Po podaniu zaleca się czasowe ograniczenie bliskich kontaktów z innymi osobami, szczególnie z dziećmi i kobietami w ciąży, a także stosowanie antykoncepcji przez co najmniej 4 miesiące. O szczegółowych zaleceniach decyduje lekarz specjalista medycyny nuklearnej10.

Interakcje z alkoholem

Brak szczegółowych informacji dotyczących bezpośrednich interakcji jodu 131 (131I) z alkoholem w dostępnych źródłach. Zaleca się jednak ostrożność, ponieważ spożywanie alkoholu może wpływać na ogólny stan zdrowia pacjenta i potencjalnie zaburzać przebieg leczenia lub diagnostyki radioizotopowej11.

Stosowanie u osób z niewydolnością nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności i indywidualne dostosowanie dawki, ponieważ wydalanie jodu 131 (131I) może być u nich ograniczone. W takich przypadkach ryzyko dłuższego utrzymywania się substancji w organizmie i związanej z tym ekspozycji na promieniowanie wzrasta12. Dodatkowo, u osób z bardzo ciężką niewydolnością nerek, niewielka część jodu może być wydalana drogą żółciową13.

Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby

Jod 131 (131I) jest wydalany głównie przez nerki, a udział wątroby w tym procesie jest znikomy. Jednak w przypadku bardzo zaawansowanej niewydolności nerek, udział dróg żółciowych w wydalaniu może się zwiększyć. Brak jest szczegółowych zaleceń dotyczących konieczności modyfikacji dawki u osób z niewydolnością wątroby, jednak lekarz powinien każdorazowo rozważyć stosowanie substancji w tej grupie pacjentów13.

Stosowanie substancji czynnej u seniorów

U osób starszych należy zachować szczególną ostrożność, zwłaszcza po całkowitym wycięciu tarczycy, gdyż mogą być bardziej narażeni na wystąpienie hiponatremii (obniżenia poziomu sodu we krwi), szczególnie jeśli przyjmują leki moczopędne. Zaleca się regularne kontrolowanie poziomu elektrolitów w tej grupie pacjentów12.

Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności

  • Dzieci i młodzież – stosowanie jodu 131 (131I) w diagnostyce jest przeciwwskazane u dzieci poniżej 10 roku życia, z wyjątkiem przypadków raka tarczycy lub gdy nie są dostępne inne metody diagnostyczne4.
  • Pacjenci z aktywną oftalmopatią tarczycową (szczególnie palący tytoń) – leczenie jodem 131 może nasilić objawy choroby oczu. W tych przypadkach rozważa się podanie sterydów lub wybór innej metody leczenia14.
  • Pacjenci z nietrzymaniem moczu lub mający trudności w przestrzeganiu zaleceń – mogą wymagać szczególnej kontroli podczas leczenia ze względu na ryzyko skażenia środowiska14.
  • Osoby przyjmujące inne leki – wiele leków może wpływać na wychwyt i działanie jodu 131 (131I), dlatego lekarz powinien ocenić konieczność czasowego odstawienia niektórych preparatów przed podaniem radiofarmaceutyku15.

41415

Informacja dla pacjentów:

  • Po podaniu jodu 131 (131I) mogą wystąpić przejściowe działania niepożądane, takie jak zapalenie gruczołów ślinowych czy podrażnienie jamy ustnej14.
  • Nie wykazano zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory czy białaczkę po zastosowaniu dawek diagnostycznych, jednak u osób leczonych z powodu raka tarczycy ryzyko wtórnych nowotworów może być nieco wyższe14.
  • W przypadku leczenia wysokimi dawkami konieczna może być hospitalizacja i ścisłe przestrzeganie zasad ochrony radiologicznej10.
  • W razie jakichkolwiek wątpliwości lub pojawienia się nietypowych objawów należy niezwłocznie poinformować personel medyczny.

Jod 131 (131I) – podsumowanie bezpieczeństwa stosowania w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Możliwość stosowania Uwagi
Kobiety w ciąży Przeciwwskazane Ryzyko dla płodu, promieniowanie przenika przez łożysko
Karmiące piersią Przeciwwskazane Przenika do mleka matki, konieczność przerwania karmienia
Osoby w podeszłym wieku Zachować ostrożność Ryzyko hiponatremii, szczególnie po wycięciu tarczycy
Pacjenci z zaburzeniami nerek Zachować ostrożność Konieczność dostosowania dawki, wolniejsze wydalanie
Pacjenci z zaburzeniami wątroby Można stosować Brak konieczności modyfikacji dawki, ale wymagana ostrożność przy ciężkiej niewydolności nerek
Dzieci poniżej 10 lat Przeciwwskazane w diagnostyce Wyjątek: rak tarczycy lub brak innych możliwości diagnostycznych
Prowadzenie pojazdów Można prowadzić Brak wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów
Alkohol Zachować ostrożność Brak szczegółowych danych o interakcjach

Pytania i odpowiedzi

Czy jod 131 (131I) można stosować w ciąży?

Nie, jod 131 (131I) jest przeciwwskazany w ciąży, gdyż przenika przez łożysko i może zaszkodzić płodowi.

Czy można karmić piersią po podaniu jodu 131 (131I)?

Nie, karmienie piersią należy przerwać przed podaniem i można wznowić dopiero po spadku poziomu promieniowania do bezpiecznego poziomu.

Czy jod 131 (131I) wpływa na prowadzenie pojazdów?

Nie, nie wykazano wpływu jodu 131 (131I) na zdolność prowadzenia pojazdów.

Czy osoby z niewydolnością nerek mogą stosować jod 131 (131I)?

Tak, ale wymaga to indywidualnego dostosowania dawki i zachowania szczególnej ostrożności.

Jakie leki mogą wpłynąć na skuteczność jodu 131 (131I)?

Leki tyreostatyczne, amiodaron, środki kontrastowe oraz preparaty zawierające jod mogą zmniejszyć skuteczność jodu 131 (131I).