Jak działa irynotekan?
Irynotekan to lek z grupy cytostatyków, czyli substancji hamujących wzrost komórek nowotworowych12345. Jego działanie polega na blokowaniu enzymu topoizomeraza I, który jest niezbędny do podziału komórek, zwłaszcza szybko dzielących się komórek nowotworowych. Dzięki temu irynotekan zatrzymuje namnażanie się komórek raka i prowadzi do ich obumierania. Lek ten stosuje się głównie w formie dożylnej infuzji, a mechanizm działania jest bardzo zbliżony w różnych dostępnych postaciach preparatu, choć ich wskazania mogą się różnić w zależności od składu i drogi podania6.
Wskazania do stosowania irynotekanu u dorosłych
Irynotekan jest stosowany przede wszystkim w leczeniu zaawansowanego raka jelita grubego i odbytnicy, a w niektórych przypadkach także w leczeniu raka trzustki. Zakres wskazań zależy od postaci leku oraz możliwości łączenia z innymi substancjami czynnymi. Poniżej przedstawiamy szczegółowe informacje na temat głównych zastosowań irynotekanu u dorosłych pacjentów.
Irynotekan w leczeniu raka jelita grubego i odbytnicy
W przypadku większości preparatów zawierających irynotekan (koncentraty i roztwory do infuzji), lek ten jest wskazany do stosowania u pacjentów z zaawansowanym lub przerzutowym rakiem jelita grubego oraz odbytnicy w następujących sytuacjach:
- Leczenie skojarzone z 5-fluorouracylem i kwasem folinowym: U pacjentów, którzy wcześniej nie byli leczeni chemioterapią z powodu zaawansowanej postaci choroby nowotworowej78910.
- Monoterapia: U pacjentów, u których wcześniejsze leczenie 5-fluorouracylem zakończyło się niepowodzeniem78910.
- Leczenie skojarzone z cetuksymabem: U pacjentów z rozsianym rakiem jelita grubego i odbytnicy, którego komórki mają ekspresję receptora EGFR i nie mają mutacji genu RAS, którzy nie byli wcześniej leczeni z powodu choroby przerzutowej lub po niepowodzeniu leczenia cytotoksycznego z zastosowaniem irynotekanu78910.
- Leczenie skojarzone z 5-fluorouracylem, kwasem folinowym i bewacyzumabem: Jako leczenie pierwszego rzutu u pacjentów z rozsianą postacią raka jelita grubego i odbytnicy11121314.
- Leczenie skojarzone z kapecytabiną, z bewacyzumabem lub bez: Również jako leczenie pierwszego rzutu u pacjentów z rozsianą postacią raka jelita grubego i odbytnicy11121314.
Irynotekan liposomalny (ONIVYDE pegylated liposomal) – wskazania
Irynotekan w postaci liposomalnej, czyli zamknięty w specjalnych pęcherzykach lipidowych, ma inne wskazania niż klasyczne formy leku i nie powinien być stosowany zamiennie z nimi. Jest on stosowany:
- W skojarzeniu z oksaliplatyną, 5-fluorouracylem i leukoworyną: W leczeniu pierwszego rzutu dorosłych pacjentów z przerzutowym gruczolakorakiem trzustki15.
- W połączeniu z 5-fluorouracylem i leukoworyną: U dorosłych pacjentów z przerzutowym gruczolakorakiem trzustki, u których nastąpiła progresja choroby po terapii opartej na gemcytabinie15.
Wskazania do stosowania u dzieci i młodzieży
W dostępnych charakterystykach produktów leczniczych nie ma zarejestrowanych wskazań do stosowania irynotekanu u dzieci i młodzieży w leczeniu raka jelita grubego, odbytnicy ani trzustki. Europejska Agencja Leków wyraźnie uchyliła obowiązek prowadzenia badań dla populacji pediatrycznej w tych wskazaniach16. Oznacza to, że leki te przeznaczone są wyłącznie dla dorosłych pacjentów.
Irynotekan – wskazania w specjalnych grupach pacjentów
Wskazania do stosowania irynotekanu dotyczą głównie dorosłych, ale w niektórych przypadkach należy zachować szczególną ostrożność lub modyfikować dawkowanie. Oto kilka ważnych kwestii:
- Osoby starsze: U pacjentów w podeszłym wieku konieczne jest indywidualne ustalanie dawki z uwagi na częstsze zaburzenia czynności organizmu, zwłaszcza wątroby17181920.
- Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek: Irynotekan nie jest zalecany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, a w razie wystąpienia objawów uszkodzenia nerek leczenie należy przerwać17212223.
- Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Nie należy stosować irynotekanu w okresie ciąży i karmienia piersią242526.
Tabela wskazań – irynotekan
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Leczenie zaawansowanego raka jelita grubego i odbytnicy (monoterapia lub w skojarzeniu z 5-FU/FA) | Tak | Nie | Nie | Tak, z modyfikacją | Nie |
| Leczenie w połączeniu z cetuksymabem (rak jelita grubego/odbytnicy, EGFR+, RAS wild-type) | Tak | Nie | Nie | Tak, z modyfikacją | Nie |
| Leczenie w połączeniu z bewacyzumabem lub kapecytabiną (rak jelita grubego/odbytnicy) | Tak | Nie | Nie | Tak, z modyfikacją | Nie |
| Liposomalny irynotekan (ONIVYDE) – leczenie raka trzustki z przerzutami | Tak | Nie | Nie | Tak, z modyfikacją | Nie |
- Irynotekan nie jest lekiem pierwszego wyboru w każdym przypadku – o włączeniu do terapii decyduje lekarz na podstawie aktualnych wytycznych oraz indywidualnej sytuacji pacjenta27282930.
- Wskazania do stosowania różnią się w zależności od postaci preparatu oraz od tego, z jakimi innymi lekami jest stosowany.
- Stosowanie irynotekanu wymaga regularnej kontroli stanu zdrowia, zwłaszcza funkcji wątroby, nerek oraz parametrów krwi.
- Nie wolno samodzielnie zmieniać schematu leczenia ani przerywać terapii bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Irynotekan – skuteczność i znaczenie w leczeniu nowotworów
Liczne badania kliniczne potwierdzają skuteczność irynotekanu w wydłużaniu życia i poprawie kontroli choroby u pacjentów z zaawansowanymi nowotworami jelita grubego oraz, w przypadku postaci liposomalnej, także u chorych na przerzutowego raka trzustki3132333435. Szczególnie dobre efekty osiąga się przy stosowaniu go w połączeniu z innymi lekami cytostatycznymi oraz przeciwciałami monoklonalnymi, co przekłada się na wyższą skuteczność i lepsze wyniki leczenia u wielu pacjentów.
Irynotekan – szerokie możliwości terapeutyczne w nowotworach przewodu pokarmowego
Irynotekan jest kluczową substancją w leczeniu zaawansowanych nowotworów jelita grubego i odbytnicy oraz, w postaci liposomalnej, także raka trzustki. Dzięki możliwości stosowania zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z innymi lekami, irynotekan stanowi istotne narzędzie w walce z nowotworami przewodu pokarmowego. Każdorazowo o zastosowaniu tego leku decyduje lekarz, uwzględniając indywidualną sytuację pacjenta oraz aktualne wytyczne terapeutyczne715.


















