REKLAMA

Ipilimumab oraz podobne immunoterapie (atezolizumab, niwolumab) stosowane są głównie w leczeniu nowotworów. Różnią się wskazaniami, mechanizmem działania i bezpieczeństwem.

Immunoterapia w leczeniu nowotworów – jakie leki porównujemy?

Współczesna immunoterapia onkologiczna opiera się na stosowaniu przeciwciał monoklonalnych, które pomagają układowi odpornościowemu rozpoznawać i zwalczać komórki nowotworowe. W tej grupie znajdują się ipilimumab, atezolizumab oraz niwolumab. Wszystkie należą do nowoczesnych leków przeciwnowotworowych, ale działają na różne cele w układzie odpornościowym i są stosowane w leczeniu różnych nowotworów123.

  • Ipilimumab – przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko białku CTLA-4. Jego zadaniem jest pobudzenie limfocytów T do walki z nowotworem. Stosowany głównie w leczeniu zaawansowanego czerniaka u dorosłych4.
  • Atezolizumab – przeciwciało skierowane przeciwko białku PD-L1. Dzięki temu „odblokowuje” limfocyty T, by mogły niszczyć komórki nowotworowe. Wskazania obejmują m.in. raka płuca, raka urotelialnego, raka piersi i raka wątroby5.
  • Niwolumab – działa na receptor PD-1, również wzmacniając odpowiedź immunologiczną przeciw nowotworowi. Może być stosowany samodzielnie lub w połączeniu z ipilimumabem, np. w leczeniu czerniaka, raka płuca, raka nerki czy raka urotelialnego6.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się ipilimumab, a kiedy inne immunoterapie?

Wszystkie te leki łączy fakt, że są wykorzystywane w leczeniu nowotworów złośliwych, jednak zakres ich zastosowań jest różny.

  • Ipilimumab jest stosowany głównie w terapii zaawansowanego czerniaka (nieoperacyjnego lub z przerzutami) u dorosłych4. Nie zaleca się go u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia7.
  • Atezolizumab posiada znacznie szersze wskazania. Wykorzystywany jest w leczeniu m.in. raka urotelialnego, niedrobnokomórkowego i drobnokomórkowego raka płuca, potrójnie ujemnego raka piersi oraz raka wątrobowokomórkowego. Może być stosowany zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi lekami589.
  • Niwolumab to lek wykorzystywany w leczeniu czerniaka (zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z ipilimumabem), niedrobnokomórkowego raka płuca, raka nerkowokomórkowego, klasycznego chłoniaka Hodgkina, raka głowy i szyi oraz raka urotelialnego. Może być także podawany w skojarzeniu z relatlimabem w leczeniu czerniaka u pacjentów z ekspresją PD-L1 < 1%610.

Warto podkreślić, że wiek pacjenta, ekspresja określonych białek w komórkach nowotworowych oraz wcześniejsze terapie mogą wpływać na wybór konkretnego leku. Nie wszystkie immunoterapie mają zatwierdzone wskazania u dzieci i młodzieży. Większość tych leków stosuje się u osób dorosłych, choć niektóre z nich są dopuszczone dla młodszych pacjentów w wybranych sytuacjach71112.

Ważne: Wybór odpowiedniej immunoterapii zależy od typu nowotworu, wcześniejszego leczenia, wieku pacjenta i obecności określonych białek na komórkach nowotworowych. Nie wszystkie leki można stosować w każdej sytuacji, a zakres wskazań jest bardzo precyzyjnie określony w dokumentacji medycznej. Ponadto nie wszystkie immunoterapie są dostępne dla dzieci i młodzieży712.

Jak działają ipilimumab, atezolizumab i niwolumab?

Wszystkie trzy leki wzmacniają układ odpornościowy do walki z nowotworem, ale różnią się miejscem działania:

  • Ipilimumab blokuje białko CTLA-4, które hamuje aktywność limfocytów T. Dzięki temu zwiększa liczbę aktywnych limfocytów T, które mogą rozpoznawać i niszczyć komórki nowotworowe1.
  • Atezolizumab blokuje białko PD-L1 na powierzchni komórek nowotworowych, zapobiegając hamowaniu aktywności limfocytów T przez nowotwór2.
  • Niwolumab działa na receptor PD-1 na limfocytach T, blokując jego połączenie z PD-L1 i PD-L2, co również skutkuje aktywacją limfocytów T3.

Mechanizmy działania tych leków są zbliżone – mają one na celu „odblokowanie” układu odpornościowego pacjenta. Jednak wybór konkretnego leku zależy od rodzaju nowotworu, innych cech biologicznych guza oraz wcześniejszych terapii. Niektóre leki, jak niwolumab, mogą być stosowane w połączeniu z innymi immunoterapiami (np. ipilimumab lub relatlimab), co pozwala uzyskać lepsze efekty u niektórych pacjentów1314.

Farmakokinetyka, czyli sposób, w jaki organizm przetwarza te leki, także wykazuje pewne różnice – np. czas półtrwania ipilimumabu wynosi około 15 dni, atezolizumabu około 27 dni, a niwolumabu 25 dni. Wszystkie te leki są podawane dożylnie (niektóre także podskórnie) w różnych schematach i dawkach, w zależności od choroby i indywidualnych potrzeb pacjenta151617.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – różnice i podobieństwa

Wszystkie omawiane leki są przeciwwskazane w przypadku uczulenia na substancję czynną lub którykolwiek składnik pomocniczy181920. Poza tym, ich stosowanie wymaga ścisłej kontroli lekarskiej ze względu na możliwość poważnych działań niepożądanych związanych z nadmierną aktywacją układu odpornościowego (tzw. działania niepożądane pochodzenia immunologicznego).

  • Do najczęstszych powikłań należą: zapalenie jelit, biegunka, zapalenie wątroby, wysypka, świąd, zaburzenia hormonalne (np. niedoczynność tarczycy, niewydolność nadnerczy), zapalenie płuc, a także poważne zaburzenia neurologiczne21222324.
  • W przypadku ciężkich działań niepożądanych, leczenie należy przerwać, a czasami wdrożyć leczenie immunosupresyjne (np. wysokie dawki kortykosteroidów)25262728.
  • Wszystkie te leki wymagają ostrożności u osób z chorobami autoimmunologicznymi, po przeszczepach narządów oraz u pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek29302331.

Istnieją jednak różnice: ipilimumab nie jest zalecany do stosowania z niektórymi innymi lekami przeciwnowotworowymi, a atezolizumab i niwolumab mają szerzej udokumentowane zastosowanie w różnych typach nowotworów i mogą być łączone z innymi terapiami. Należy pamiętać, że działania niepożądane mogą pojawić się nawet po zakończeniu leczenia, dlatego ważna jest długoterminowa obserwacja pacjenta212232.

Ważne: Działania niepożądane immunoterapii mogą dotyczyć różnych narządów – od przewodu pokarmowego, przez wątrobę, skórę, układ hormonalny, po układ nerwowy czy mięśniowy. W razie niepokojących objawów (np. biegunka, bóle brzucha, wysypka, duszność, osłabienie, nietypowe zmiany nastroju) należy niezwłocznie poinformować lekarza prowadzącego212324.

Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentów – porównanie

Stosowanie immunoterapii wymaga zachowania ostrożności u szczególnych grup pacjentów. Porównując ipilimumab, atezolizumab i niwolumab, można zauważyć następujące różnice i podobieństwa:

  • Dzieci i młodzież – ipilimumab nie jest zalecany u pacjentów poniżej 18. roku życia, natomiast atezolizumab i niwolumab mogą być stosowane w wybranych wskazaniach u młodzieży, zależnie od typu nowotworu i wieku71112.
  • Kobiety w ciąży i karmiące piersią – nie zaleca się stosowania tych leków w ciąży, chyba że korzyść kliniczna przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu. Podobnie ostrożność jest zalecana podczas karmienia piersią, choć immunoglobuliny przenikają do mleka w niewielkich ilościach33343536.
  • Kierowcy – leki te mogą wywołać zmęczenie, dlatego należy zachować ostrożność przy prowadzeniu pojazdów do czasu upewnienia się, że lek nie wpływa negatywnie na sprawność373839.
  • Pacjenci z zaburzeniami nerek i wątroby – nie ma konieczności zmiany dawkowania u osób z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, ale należy zachować ostrożność w przypadku ciężkich zaburzeń, szczególnie przy ipilimumabie404112.

W przypadku zaawansowanych chorób autoimmunologicznych, przeszczepów narządów lub innych ciężkich schorzeń immunoterapia może być przeciwwskazana lub wymagać bardzo ścisłego nadzoru medycznego293023.

Podsumowanie – różnice i podobieństwa immunoterapii w leczeniu nowotworów

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Ipilimumab Zaawansowany czerniak Nie zaleca się poniżej 18 lat7 Nie zaleca się, chyba że korzyść przewyższa ryzyko33 Zachować ostrożność przy zmęczeniu37
Atezolizumab Rak płuca, rak urotelialny, rak piersi, rak wątroby Nie zaleca się poniżej 18 lat, wyjątki zależne od wskazania11 Nie zaleca się, chyba że korzyść przewyższa ryzyko34 Zachować ostrożność przy zmęczeniu38
Niwolumab Czerniak, rak płuca, rak nerki, chłoniak Hodgkina, rak głowy i szyi, rak urotelialny Możliwe u młodzieży w wybranych przypadkach12 Nie zaleca się, chyba że korzyść przewyższa ryzyko35 Zachować ostrożność przy zmęczeniu39

Immunoterapia – wiele opcji, ale zawsze indywidualna decyzja

Wybór między ipilimumabem, atezolizumabem, niwolumabem (lub ich połączeniami) zależy od rodzaju nowotworu, stanu zdrowia pacjenta, wieku, wcześniejszych terapii oraz cech biologicznych guza. Wszystkie te leki są skutecznymi narzędziami w leczeniu nowotworów, ale różnią się pod względem zastosowania, bezpieczeństwa i działań niepożądanych. Kluczowe jest ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarza oraz regularna kontrola podczas i po zakończeniu terapii.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się ipilimumab od niwolumabu i atezolizumabu?

Ipilimumab blokuje białko CTLA-4, niwolumab działa na PD-1, a atezolizumab na PD-L1. Różnią się wskazaniami i zastosowaniem w różnych nowotworach123.

Czy ipilimumab można stosować u dzieci?

Nie. Ipilimumab nie jest zalecany do stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia4.

Jakie są najczęstsze działania niepożądane immunoterapii?

Najczęściej występują: biegunka, zapalenie jelit, zapalenie wątroby, wysypka, świąd, zaburzenia hormonalne, zapalenie płuc567.

Czy immunoterapia jest bezpieczna w ciąży?

Nie zaleca się stosowania tych leków w ciąży, chyba że korzyść kliniczna przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu8910.

Czy immunoterapię można stosować u osób z chorobami autoimmunologicznymi?

Stosowanie wymaga ostrożności i indywidualnej oceny – może zwiększać ryzyko zaostrzenia choroby111213.

REKLAMA