Ibuprofen – przeciwwskazania

Czym jest ibuprofen i kiedy należy zachować ostrożność?

Ibuprofen to substancja czynna należąca do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), wykazująca działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe¹². Stosuje się go w leczeniu bólu o różnym nasileniu, gorączki, a także stanów zapalnych stawów czy mięśni³. Dostępny jest w wielu postaciach, m.in. jako tabletki, czopki, zawiesiny doustne, żele do stosowania miejscowego oraz w postaci dożylnej⁴⁵.

W niektórych przypadkach ibuprofen jest przeciwwskazany całkowicie (tzw. przeciwwskazania bezwzględne), w innych – można go stosować wyłącznie po ocenie ryzyka przez lekarza (przeciwwskazania względne). Są też sytuacje, w których lek nie jest formalnie przeciwwskazany, ale wymaga zachowania szczególnej ostrożności, np. u osób starszych, z chorobami przewlekłymi lub przyjmujących określone leki⁶⁷.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować ibuprofenu?

• Nadwrażliwość na ibuprofen lub inne składniki leku – reakcje alergiczne mogą objawiać się wysypką, dusznością, obrzękiem naczynioruchowym czy nawet wstrząsem anafilaktycznym⁸⁹¹⁰.
• Nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy lub inne NLPZ – szczególnie jeśli w przeszłości wystąpiły skurcz oskrzeli, astma, nieżyt nosa, pokrzywka lub inne reakcje alergiczne po ich przyjęciu⁸¹¹.
• Czynna lub nawracająca choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy, perforacja lub krwawienie z przewodu pokarmowego – stosowanie ibuprofenu w tych przypadkach może prowadzić do nasilenia krwawienia, perforacji lub nawet zgonu⁸¹⁰.
• Ciężka niewydolność wątroby, nerek lub serca (IV klasa wg NYHA) – ibuprofen może dodatkowo pogorszyć stan narządów i zwiększyć ryzyko powikłań⁸¹².
• Aktywne lub przebyte objawy alergii po ibuprofenie, kwasie acetylosalicylowym lub innych NLPZ – np. skurcz oskrzeli, astma, nieżyt błony śluzowej nosa, pokrzywka⁸¹³.
• Skaza krwotoczna lub zaburzenia krzepnięcia krwi – ibuprofen może wydłużać czas krwawienia, co może być niebezpieczne⁸¹⁰.
• Jednoczesne stosowanie innych NLPZ, w tym inhibitorów COX-2 – wzrasta ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego i nerek⁸¹⁴.
• Trzeci (ostatni) trymestr ciąży – ibuprofen może zaszkodzić płodowi, wywołać przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego i inne powikłania⁸⁹.
• Niektóre przypadki u dzieci – np. w niektórych postaciach leku nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej określonej masy ciała lub wieku (np. poniżej 6 kg lub 3 miesięcy w przypadku czopków, poniżej 7 kg w przypadku niektórych tabletek)¹⁵.
• Ostre, zagrażające życiu zakażenia – w przypadku podawania dożylnego lub noworodków, np. przy podejrzeniu martwiczego zapalenia jelit, zakażeniu zagrażającym życiu, znacznym zaburzeniu czynności nerek czy obecności krwawienia¹⁶.
• Nadwrażliwość na substancje pomocnicze (np. laktozę, sacharozę, maltitol, alkohol benzylowy, benzoesan sodu, niektóre olejki zapachowe) – dotyczy to szczególnie osób z rzadkimi dziedzicznymi nietolerancjami¹⁷¹⁸.
• Niektóre leki złożone – przeciwwskazania mogą wynikać także z obecności innych substancji czynnych, np. pseudoefedryny (w lekach złożonych na zatoki), gdzie lista przeciwwskazań jest szersza (np. ciężkie nadciśnienie, nadczynność tarczycy, jaskra z wąskim kątem, ciężka choroba serca, zatrzymanie moczu)¹⁹.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosować ibuprofen tylko po ocenie lekarza?

Są sytuacje, w których ibuprofen można stosować wyłącznie po starannej ocenie ryzyka i pod kontrolą lekarza. Dotyczy to szczególnie:

• Choroby przewodu pokarmowego w wywiadzie (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna) – ibuprofen może powodować zaostrzenie choroby lub krwawienia⁶²⁰.
• Przebyte krwawienia z przewodu pokarmowego, zwłaszcza po NLPZ – ryzyko ponownego krwawienia jest podwyższone¹³.
• Nadciśnienie tętnicze i/lub łagodna do umiarkowanej niewydolność serca – istnieje ryzyko zatrzymania płynów i obrzęków⁶²⁰.
• Zaburzenia czynności nerek lub wątroby – ibuprofen może pogorszyć funkcję tych narządów⁶²⁰.
• Pacjenci w podeszłym wieku – są bardziej narażeni na działania niepożądane, w tym krwawienia z przewodu pokarmowego i uszkodzenie nerek²⁰¹⁴.
• Astma oskrzelowa i choroby alergiczne – możliwość wywołania skurczu oskrzeli, napadów astmy⁶²¹.
• Jednoczesne stosowanie leków zwiększających ryzyko działań niepożądanych – np. kortykosteroidy, leki przeciwzakrzepowe, leki przeciwpłytkowe (np. kwas acetylosalicylowy), selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny²².
• Pacjenci z czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych (nadciśnienie, cukrzyca, palenie tytoniu, hiperlipidemia) – szczególnie przy konieczności stosowania dużych dawek ibuprofenu²³²⁴.
• Choroby krwi, np. skaza krwotoczna, małopłytkowość – ryzyko wydłużenia czasu krwawienia¹²²⁵.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania ibuprofenu?

W pewnych przypadkach ibuprofen nie jest formalnie przeciwwskazany, jednak jego stosowanie wymaga zwiększonej czujności oraz ewentualnego dostosowania dawki lub częstszego monitorowania stanu zdrowia pacjenta:

• Toczeń rumieniowaty układowy i mieszane choroby tkanki łącznej – zwiększone ryzyko jałowego (aseptycznego) zapalenia opon mózgowych⁶²⁰.
• Odwodnienie (zwłaszcza u dzieci i młodzieży) – ryzyko zaburzenia czynności nerek²⁶.
• Pacjenci bezpośrednio po dużym zabiegu chirurgicznym – zwiększone ryzyko zaburzeń czynności nerek i konieczność monitorowania diurezy²⁰.
• Choroby przewlekłe układu oddechowego, polipy nosa, alergie – większe ryzyko reakcji nadwrażliwości²¹.
• Wrodzone zaburzenia metabolizmu (np. nietolerancja fruktozy, galaktozy, niedobór laktazy) – niektóre postaci leków zawierają substancje pomocnicze, które mogą być szkodliwe w tych chorobach¹⁷.
• Równoczesne stosowanie kilku leków przeciwbólowych – może prowadzić do uszkodzenia nerek (nefropatia analgetyczna)²⁷.
• Przewlekłe stosowanie ibuprofenu – wymaga regularnej kontroli czynności wątroby, nerek i morfologii krwi²⁸.
• Pacjenci z zaburzeniami widzenia po ibuprofenie – należy natychmiast odstawić lek i wykonać badanie okulistyczne²⁹.
• Ospa wietrzna – istnieją doniesienia o ciężkich powikłaniach skórnych, dlatego zaleca się unikanie ibuprofenu w tej chorobie³⁰.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania dla ibuprofenu

Ibuprofen – bezpieczeństwo stosowania i najważniejsze przeciwwskazania

Ibuprofen jest skutecznym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, ale jego stosowanie wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza u osób z chorobami przewodu pokarmowego, nerek, wątroby, serca czy u pacjentów z alergią na NLPZ. Przeciwwskazania mogą się różnić w zależności od postaci leku, wieku pacjenta oraz obecności innych chorób czy przyjmowanych leków. Przed zastosowaniem ibuprofenu warto zawsze sprawdzić, czy nie występują okoliczności wykluczające jego użycie lub wymagające szczególnej ostrożności⁸¹⁰¹².