Haloperydol – przeciwwskazania

Czym jest haloperydol i w jakich sytuacjach może być przeciwwskazany?

Haloperydol (Haloperidolum) to lek przeciwpsychotyczny należący do grupy pochodnych butyrofenonu. Stosuje się go głównie w leczeniu schizofrenii, manii, majaczenia, pląsawicy Huntingtona, a także w opanowywaniu tików czy silnych pobudzeń psychoruchowych¹²³. Jego działanie polega przede wszystkim na blokowaniu receptorów dopaminowych w mózgu, co pozwala zmniejszyć nasilenie omamów, urojeń oraz objawów pobudzenia⁴⁵.

Stosowanie haloperydolu, niezależnie od postaci (tabletki, krople, roztwór do wstrzykiwań), może być w niektórych przypadkach całkowicie przeciwwskazane lub dozwolone tylko po dokładnej ocenie ryzyka przez lekarza. Istnieją również sytuacje, w których lek nie jest przeciwwskazany, ale jego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności i dostosowania dawki⁶⁷⁸.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy haloperydolu nie wolno stosować?

• Nadwrażliwość na haloperydol lub inne składniki leku – podanie leku osobom uczulonym może prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych, które są zagrożeniem życia⁶⁹⁷⁸.
• Stan śpiączki – podanie haloperydolu osobie w śpiączce może pogłębić zaburzenia świadomości i zagrażać życiu⁶⁹⁷⁸.
• Depresja ośrodkowego układu nerwowego – lek może nasilić zahamowanie czynności mózgu, co jest szczególnie niebezpieczne⁶⁹⁷⁸.
• Choroba Parkinsona – haloperydol może znacznie pogorszyć objawy tej choroby, takie jak sztywność i drżenie mięśni⁶⁹⁷⁸.
• Otępienie z ciałami Lewy’ego – u tych pacjentów istnieje duże ryzyko ciężkich reakcji niepożądanych, takich jak sztywność mięśni, zaburzenia świadomości i nagłe pogorszenie stanu zdrowia⁶⁹⁷⁸.
• Postępujące porażenie nadjądrowe – lek może prowadzić do nasilenia zaburzeń ruchowych i innych objawów tej choroby⁶⁹⁷⁸.
• Stwierdzone wydłużenie odstępu QTc lub wrodzony zespół wydłużonego QT – zwiększa to ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca, które mogą prowadzić do nagłego zgonu⁶⁹⁷⁸.
• Niedawno przebyty ostry zawał serca – haloperydol może dodatkowo obciążać serce, co jest niebezpieczne w tej sytuacji⁶⁹⁷⁸.
• Niewyrównana niewydolność serca – podanie leku może pogorszyć stan chorego i zwiększyć ryzyko powikłań sercowych⁶⁹⁷⁸.
• Zaburzenia rytmu komorowego lub torsade de pointes w wywiadzie – ryzyko wystąpienia groźnych zaburzeń rytmu serca znacznie wzrasta po podaniu haloperydolu⁶⁹⁷⁸.
• Niewyrównana hipokaliemia (obniżony poziom potasu) – zwiększa to ryzyko zaburzeń rytmu serca, które mogą być groźne dla życia⁶⁹⁷⁸.
• Stosowanie innych leków wydłużających odstęp QT – jednoczesne podanie z haloperydolem może prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca⁶⁹⁷⁸.

Przeciwwskazania względne – kiedy haloperydol można stosować tylko w wyjątkowych sytuacjach?

Są sytuacje, w których zastosowanie haloperydolu jest możliwe, ale wymaga szczególnej ostrożności i indywidualnej oceny przez lekarza. Do takich przypadków należą:

• Osoby z ryzykiem zaburzeń rytmu serca – u pacjentów z chorobami serca, wydłużeniem odstępu QTc w rodzinie, nadużywających alkoholu lub przyjmujących duże dawki leku ryzyko groźnych zaburzeń serca jest większe^10111213.
• Pacjenci z zaburzeniami elektrolitowymi (np. hipokaliemią, hipomagnezemią) – konieczne jest wyrównanie poziomu elektrolitów przed rozpoczęciem leczenia^14151617.
• Pacjenci z czynnikami ryzyka udaru – szczególnie osoby starsze są narażone na zwiększone ryzyko udaru podczas stosowania haloperydolu^18192021.
• Osoby wolno metabolizujące lek (przy udziale CYP2D6) lub przyjmujące inhibitory CYP3A4 – mogą mieć wyższe stężenia leku we krwi, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych²²²³²⁴.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania haloperydolu?

W niektórych sytuacjach haloperydol nie jest przeciwwskazany, ale jego stosowanie wymaga zachowania ostrożności oraz indywidualnego dostosowania dawki. Dotyczy to zwłaszcza:

• Pacjentów z padaczką lub predyspozycją do drgawek – lek może wywołać napady drgawkowe, dlatego należy zachować ostrożność i monitorować stan chorego²⁸²⁹.
• Osób z zaburzeniami czynności wątroby – haloperydol jest metabolizowany w wątrobie, co może wymagać dostosowania dawki i uważnej obserwacji pacjenta³⁰³¹.
• Pacjentów z nadczynnością tarczycy – tyroksyna może nasilać toksyczne działanie leku, więc należy go stosować bardzo ostrożnie i zawsze leczyć nadczynność tarczycy równolegle³⁰³¹.
• Pacjentów z hiperprolaktynemią lub nowotworami prolaktyno-zależnymi – haloperydol może zwiększać poziom prolaktyny i teoretycznie wpływać na przebieg tych chorób³²³³.
• Osób z czynnikami ryzyka zakrzepicy żył – haloperydol może zwiększać ryzyko wystąpienia zakrzepicy, dlatego przed rozpoczęciem leczenia należy rozpoznać wszystkie czynniki ryzyka i wdrożyć odpowiednie działania zapobiegawcze³²³³.
• Pacjentów z cukrzycą lub ryzykiem hipoglikemii – lek może wpływać na poziom cukru we krwi, więc wymagana jest kontrola i ewentualne dostosowanie leczenia³²³³.
• Dzieci i młodzieży – istnieje większe ryzyko wystąpienia objawów neurologicznych, takich jak zaburzenia ruchowe czy senność, a dane dotyczące długoterminowego bezpieczeństwa są ograniczone²³²⁴.
• Osób z nietolerancją laktozy (dotyczy tabletek) lub uczuleniem na parabeny (dotyczy niektórych kropli) – należy unikać tych postaci leku w razie potwierdzonych przeciwwskazań²³²⁴.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Haloperydol – bezpieczeństwo stosowania w praktyce

Haloperydol jest lekiem skutecznym, ale wymagającym zachowania dużej ostrożności przy stosowaniu. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują przede wszystkim poważne choroby neurologiczne, zaburzenia rytmu serca, niektóre choroby metaboliczne i sytuacje, w których podanie leku może pogorszyć stan zdrowia pacjenta lub zagrażać jego życiu⁶⁷⁸. W wielu innych przypadkach, takich jak choroby wątroby, zaburzenia elektrolitowe czy padaczka, decyzja o zastosowaniu haloperydolu powinna być podjęta po dokładnej ocenie ryzyka i korzyści. Warto pamiętać, że odpowiednie monitorowanie stanu zdrowia pacjenta oraz regularne kontrole laboratoryjne mogą znacząco zwiększyć bezpieczeństwo terapii tym lekiem³⁰³¹.