Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneGadoksetynian disodowy, gadobutrol i gadopentetanian dimegluminy to środki kontrastowe do MRI, różniące się wskazaniami, bezpieczeństwem u dzieci i eliminacją z organizmu.
Porównywane substancje czynne – podobieństwa i przynależność do grupy leków
Gadoksetynian disodowy, gadobutrol oraz gadopentetanian dimegluminy to substancje czynne należące do grupy paramagnetycznych środków kontrastowych stosowanych w diagnostyce obrazowej, przede wszystkim w rezonansie magnetycznym (MRI)123. Ich wspólną cechą jest zawartość gadolinu – pierwiastka o właściwościach magnetycznych, który po podaniu do organizmu poprawia jakość uzyskiwanych obrazów medycznych. Wszystkie te substancje są dostępne w postaci roztworów do wstrzykiwań i przeznaczone do podawania dożylnego456.
- Wspomagają diagnostykę MRI, poprawiając widoczność zmian w organizmie789.
- Są stosowane wyłącznie w celach diagnostycznych i podawane dożylnie101112.
- Ich mechanizm działania polega na zwiększeniu kontrastowości tkanek podczas badania MRI123.
Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się daną substancję?
Choć wszystkie trzy substancje są stosowane jako środki kontrastowe do MRI, różnią się zakresem wskazań:
- Gadoksetynian disodowy jest przeznaczony głównie do obrazowania zmian ogniskowych w wątrobie i jest szczególnie przydatny, gdy wymagane jest obrazowanie w tzw. fazie opóźnionej, pozwalając na lepsze różnicowanie zmian w tkance wątroby7.
- Gadobutrol ma bardzo szerokie wskazania – może być stosowany do obrazowania głowy, rdzenia kręgowego, całego ciała (w tym wątroby, nerek, piersi, narządów miednicy), a także w angiografii rezonansu magnetycznego. Jest dopuszczony do użycia zarówno u dorosłych, jak i dzieci, w tym noworodków8.
- Gadopentetanian dimegluminy również stosuje się do MRI głowy, rdzenia kręgowego oraz całego ciała, ze szczególnym uwzględnieniem diagnostyki nowotworów, zmian naczyniowych i oceny czynności nerek913.
Pod względem grup wiekowych, gadobutrol wyróżnia się możliwością stosowania u dzieci już od pierwszych dni życia, podczas gdy gadopentetanian dimegluminy jest przeciwwskazany u noworodków do 4. tygodnia życia, a gadoksetynian disodowy nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności u dzieci poniżej 18 lat141516.
Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – podobieństwa i różnice
Wszystkie omawiane środki kontrastowe zawierają gadolin i działają poprzez skrócenie czasu relaksacji tkanek w badaniu MRI, co poprawia kontrast obrazu123. Jednak istnieją pewne różnice w sposobie, w jaki są dystrybuowane i eliminowane z organizmu:
- Gadoksetynian disodowy wyróżnia się dwufazowym mechanizmem działania – najpierw dystrybuuje się w przestrzeni zewnątrzkomórkowej, a następnie jest selektywnie wychwytywany przez komórki wątroby (hepatocyty) i wydzielany do żółci. Dzięki temu pozwala na uzyskanie wyraźnych obrazów wątroby i dróg żółciowych1718.
- Gadobutrol oraz gadopentetanian dimegluminy są głównie wydalane przez nerki i nie wykazują selektywnego wychwytu przez wątrobę1920. Ich dystrybucja odbywa się głównie w przestrzeni zewnątrzkomórkowej, a usuwane są z organizmu w postaci niezmienionej wraz z moczem.
- Gadobutrol charakteryzuje się wysoką stabilnością kompleksu gadolinu oraz bardzo dobrą rozpuszczalnością w wodzie21.
Właściwości farmakokinetyczne (takie jak czas eliminacji, sposób wydalania) mogą wpływać na bezpieczeństwo stosowania u pacjentów z chorobami nerek lub wątroby221920.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?
Wszystkie trzy środki kontrastowe są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub którykolwiek składnik pomocniczy232425. Jednak szczególne różnice dotyczą pacjentów z zaburzeniami czynności nerek:
- Gadoksetynian disodowy oraz gadobutrol mogą być stosowane u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek jedynie wtedy, gdy informacja diagnostyczna jest niezbędna i nie można jej uzyskać w inny sposób. Zaleca się jednak unikanie ich stosowania w tej grupie pacjentów, a jeśli już jest to konieczne, podanie tylko jednej dawki i unikanie powtarzania podania2627.
- Gadopentetanian dimegluminy jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek oraz u noworodków do 4. tygodnia życia25.
Wszystkie środki kontrastowe mogą powodować reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje alergiczne. Ryzyko ich wystąpienia jest większe u osób z alergią w wywiadzie, astmą lub wcześniejszymi reakcjami na środki kontrastowe282930.
Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców i osób z zaburzeniami funkcji narządów
Stosowanie środków kontrastowych u szczególnych grup pacjentów wymaga szczególnej uwagi:
- Dzieci: Gadobutrol jest dopuszczony do stosowania u dzieci w każdym wieku, także u noworodków. Gadopentetanian dimegluminy nie powinien być stosowany u noworodków do 4. tygodnia życia i zaleca się ostrożność u niemowląt do 1. roku życia. Gadoksetynian disodowy nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności u dzieci poniżej 18 lat141516.
- Kobiety w ciąży: Wszystkie środki kontrastowe zawierające gadolin mogą być stosowane w ciąży tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne, ponieważ gadolin przenika przez łożysko i nie ma pewności co do jego bezpieczeństwa dla płodu313233.
- Karmienie piersią: Gadolinium przenika do mleka w bardzo małych ilościach. Nie zaleca się jednak karmienia piersią przez 24 godziny po podaniu środka kontrastowego313233.
- Kierowcy: Gadoksetynian disodowy i gadobutrol nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, a gadopentetanian dimegluminy uznaje się za nieistotny pod tym względem343536.
- Osoby z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby: U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami nerek należy zachować szczególną ostrożność. Gadopentetanian dimegluminy jest przeciwwskazany w tej grupie, a gadobutrol i gadoksetynian disodowy można stosować tylko po starannej ocenie korzyści i ryzyka oraz przy ograniczeniu do jednej dawki262737.
Warto także pamiętać, że u osób starszych wydalanie środków kontrastowych może być wolniejsze z powodu fizjologicznego pogorszenia czynności nerek161415.
Porównanie najważniejszych cech środków kontrastowych do MRI
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Gadoksetynian disodowy | Zmiany ogniskowe w wątrobie, obrazowanie fazy opóźnionej | Brak danych poniżej 18 lat | Nie zaleca się (wyjątkowe sytuacje) | Brak wpływu |
| Gadobutrol | MRI głowy, rdzenia, całego ciała, angiografia | Można stosować w każdym wieku, także u noworodków | Nie zaleca się (wyjątkowe sytuacje) | Brak wpływu lub nieistotny wpływ |
| Gadopentetanian dimegluminy | MRI głowy, rdzenia, całego ciała, nowotwory, zmiany naczyniowe | Przeciwwskazany u noworodków do 4. tygodnia życia; ostrożnie u niemowląt | Nie zaleca się (wyjątkowe sytuacje) | Nieistotny wpływ |
Gadoksetynian disodowy – kiedy wybrać ten środek kontrastowy?
Gadoksetynian disodowy wyróżnia się na tle innych środków kontrastowych do MRI dzięki swojej selektywności wobec wątroby i możliwości obrazowania w fazie opóźnionej, co czyni go szczególnie przydatnym w diagnostyce zmian ogniskowych tego narządu717. Jednak nie jest rekomendowany do stosowania u dzieci, a jego bezpieczeństwo w tej grupie wiekowej nie zostało dostatecznie potwierdzone. W przypadku pacjentów z chorobami nerek, a także kobiet w ciąży, zaleca się ostrożność lub wybór alternatywnych środków kontrastowych. Gadobutrol dzięki szerokim wskazaniom i możliwości stosowania w każdej grupie wiekowej jest często preferowany w diagnostyce ogólnoustrojowej, natomiast gadopentetanian dimegluminy ma szerokie zastosowanie, ale z istotnymi ograniczeniami u najmłodszych pacjentów i osób z ciężką niewydolnością nerek89.