Fluorek sodu – charakterystyka działań niepożądanych
Fluorek sodu jest substancją czynną szeroko stosowaną przede wszystkim w preparatach do ochrony zębów, takich jak żele i pasty do zębów, a także w diagnostyce obrazowej, gdzie wykorzystywany jest w formie radioaktywnej do wstrzykiwań. W większości przypadków działania niepożądane związane z jego stosowaniem są łagodne i ograniczają się do miejscowych reakcji w obrębie jamy ustnej12. Warto jednak pamiętać, że profil działań niepożądanych może się różnić w zależności od postaci leku, drogi podania, dawki, czasu stosowania, a także indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek, ogólny stan zdrowia czy jednoczesne przyjmowanie innych leków1. Działania niepożądane mogą wystąpić zarówno po miejscowym, jak i ogólnoustrojowym zastosowaniu fluorku sodu, choć nie u każdego pacjenta muszą się pojawić12. Każde leczenie wiąże się z koniecznością rozważenia korzyści i potencjalnych zagrożeń związanych z jego stosowaniem.
Działania niepożądane w zależności od częstości występowania
Działania niepożądane bardzo rzadkie (<1/10 000)
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: złuszczanie błony śluzowej jamy ustnej, powierzchowne nadżerki lub owrzodzenia jamy ustnej (np. rany, pęcherze)1.
- Zaburzenia układu immunologicznego: nadwrażliwość, czyli reakcje alergiczne, mogące objawiać się m.in. obrzękiem śluzówki jamy ustnej12.
- Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: podrażnienie skóry, obrzęk naczynioruchowy3.
- Zaburzenia żołądka i jelit: zapalenie jamy ustnej, wrzodziejące zapalenie dziąseł, obrzęk jamy ustnej, nudności2.
Działania niepożądane rzadkie (≥1/10 000 do <1/1 000)
- Zaburzenia układu oddechowego: u osób z astmą może wystąpić napad astmatyczny po zastosowaniu produktu na dużej powierzchni jamy ustnej3.
- Zaburzenia układu immunologicznego: reakcje nadwrażliwości po miejscowym stosowaniu fluorku sodu w paście do zębów4.
Działania niepożądane o nieznanej częstości
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej (zaczerwienienie, pieczenie, zdrętwienie, obrzęk, stan zapalny, świąd, zmiany odczuwania smaku, uczucie suchości w jamie ustnej, zapalenie dziąseł), nudności lub wymioty, uczucie pieczenia w jamie ustnej14.
Działania niepożądane związane z radioaktywnym fluorkiem sodu (18F) stosowanym do wstrzykiwań
- Do tej pory nie obserwowano poważnych działań niepożądanych związanych bezpośrednio z podaniem sodu fluorku (18F)5.
- Główne ryzyko związane jest z ekspozycją na promieniowanie jonizujące, które może prowadzić do powstania nowotworów złośliwych lub wad wrodzonych, jednak przy stosowaniu dawek diagnostycznych prawdopodobieństwo takich działań jest bardzo niskie567.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde podejrzewane działanie niepożądane po zastosowaniu fluorku sodu powinno być zgłaszane do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL), a także do producenta produktu83456. Takie zgłoszenia pozwalają na stałe monitorowanie bezpieczeństwa leków i ocenę stosunku korzyści do ryzyka ich stosowania.
Tabela – działania niepożądane fluorku sodu według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Żołądek i jelita, jama ustna | – | – | – | – | Złuszczanie błony śluzowej jamy ustnej, nadżerki lub owrzodzenia jamy ustnej, zapalenie jamy ustnej, wrzodziejące zapalenie dziąseł, obrzęk jamy ustnej, nudności | Podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej (pieczenie, zaczerwienienie, zdrętwienie, obrzęk, świąd, zmiany smaku, suchość, zapalenie dziąseł), nudności, wymioty, uczucie pieczenia w jamie ustnej |
| Skóra i tkanka podskórna | – | – | – | – | Podrażnienie skóry, obrzęk naczynioruchowy | – |
| Układ immunologiczny | – | – | – | Reakcje nadwrażliwości (alergiczne) | Nadwrażliwość (alergia) | – |
| Układ oddechowy | – | – | – | Astma (u osób predysponowanych) | – | – |
| Ogólne (radioaktywny fluorek sodu) | – | – | – | – | – | Ryzyko nowotworów złośliwych i wad wrodzonych w wyniku ekspozycji na promieniowanie jonizujące (bardzo niskie przy dawkach diagnostycznych) |
Fluorek sodu – działania niepożądane zależne od postaci leku
Podsumowując, fluorek sodu stosowany w żelach i pastach do zębów może wywoływać głównie miejscowe działania niepożądane, takie jak podrażnienie, pieczenie czy nadżerki w jamie ustnej, a także reakcje alergiczne, zwłaszcza u osób z predyspozycjami1234. W przypadku radioaktywnego fluorku sodu stosowanego do wstrzykiwań, ryzyko poważnych działań niepożądanych jest bardzo niskie i dotyczy przede wszystkim długoterminowego ryzyka związanego z ekspozycją na promieniowanie jonizujące567. Prawidłowe stosowanie produktów z fluorkiem sodu oraz zgłaszanie nietypowych reakcji pozwala na zwiększenie bezpieczeństwa pacjenta.


















