Czym jest estriol i kiedy może być przeciwwskazany?

Estriol (łac. Estriolum) to naturalny żeński hormon płciowy, należący do grupy estrogenów. Jest stosowany głównie w leczeniu objawów związanych z niedoborem estrogenów, takich jak suchość pochwy, świąd czy zmiany zanikowe pochwy u kobiet po menopauzie. Może być podawany w różnych postaciach, m.in. w globulkach, kremach dopochwowych oraz tabletkach doustnych12. Działanie estriolu polega na łagodzeniu objawów niedoboru estrogenów i przywracaniu prawidłowej funkcji nabłonka pochwy3.

W pewnych przypadkach estriol jest przeciwwskazany bezwzględnie, co oznacza, że nie wolno go stosować w żadnych okolicznościach. Istnieją także sytuacje, w których można go używać tylko po dokładnej ocenie ryzyka i korzyści przez lekarza – mówimy wtedy o przeciwwskazaniach względnych. Wreszcie, są sytuacje, które wymagają szczególnej ostrożności – lek nie jest formalnie zakazany, ale stosowanie go powinno odbywać się pod ścisłą kontrolą specjalisty4.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować estriolu?

  • Rak piersi (obecny, w przeszłości lub podejrzenie): stosowanie estriolu może zwiększać ryzyko wznowy lub pogorszenia choroby nowotworowej56.
  • Nowotwory estrogenozależne (obecne lub podejrzewane, np. rak endometrium): hormon może stymulować rozwój takich nowotworów56.
  • Niezdiagnozowane krwawienie z dróg rodnych: krwawienie może być objawem poważnych chorób, które należy wykluczyć przed rozpoczęciem terapii56.
  • Nieleczona hiperplazja endometrium: podawanie estriolu może pogłębiać to schorzenie, prowadząc do poważnych powikłań56.
  • Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (obecna lub przebyta, np. zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna): estrogeny mogą zwiększać ryzyko zakrzepów56.
  • Zaburzenia krzepnięcia (np. niedobór białka C, S, antytrombiny): u tych osób wzrasta ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych56.
  • Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe tętnic (np. zawał serca, dławica piersiowa, udar): mogą się nasilać podczas stosowania estriolu56.
  • Ostra choroba wątroby lub jej przebycie (do czasu powrotu parametrów do normy): estriol jest metabolizowany w wątrobie, a zaburzenia jej pracy mogą prowadzić do poważnych powikłań56.
  • Nadwrażliwość na estriol lub składniki pomocnicze: może powodować reakcje alergiczne, w tym ciężkie56.
  • Porfiria: stosowanie estriolu może wywołać zaostrzenie tej rzadkiej choroby metabolicznej56.
  • Rzadkie dziedziczne schorzenia związane z nietolerancją laktozy, niedoborem laktazy typu Lapp, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy (dotyczy tabletek doustnych): substancje pomocnicze mogą być niebezpieczne dla tych pacjentek7.
Ważne: Przeciwwskazania do stosowania estriolu są bardzo podobne dla różnych postaci leku (globulki, krem, tabletki), ale niektóre przeciwwskazania, takie jak nietolerancja niektórych cukrów, dotyczą wyłącznie tabletek doustnych. Jeśli występuje którykolwiek z wymienionych stanów, stosowanie estriolu jest całkowicie zakazane, ponieważ może prowadzić do poważnych, a nawet zagrażających życiu powikłań. W przypadku leków złożonych (np. z dodatkiem bakterii kwasu mlekowego) przeciwwskazania wynikają głównie z obecności estriolu, ale mogą pojawić się dodatkowe ograniczenia ze względu na inne składniki8.

Przeciwwskazania względne – kiedy ostrożność jest szczególnie ważna?

Istnieją sytuacje, w których stosowanie estriolu jest możliwe tylko po dokładnej ocenie ryzyka przez lekarza. Dotyczy to zwłaszcza kobiet z czynnikami ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych lub nowotworów estrogenozależnych, a także tych, które przewlekle stosują leki przeciwzakrzepowe910.

  • Obecność mięśniaków macicy lub endometriozy – istnieje ryzyko nasilenia objawów lub nawrotu choroby1112.
  • Obciążony wywiad rodzinny w kierunku raka piersi lub innych nowotworów estrogenozależnych – ryzyko może być większe u tych kobiet1113.
  • Czynniki ryzyka zakrzepowo-zatorowego, takie jak otyłość, długotrwałe unieruchomienie, przebyte zabiegi chirurgiczne, toczeń rumieniowaty układowy – ryzyko zakrzepów może wzrosnąć1415.
  • Choroby wątroby, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, kamica żółciowa, migrena, padaczka, astma, otoskleroza – mogą wymagać częstszych kontroli i indywidualnego dostosowania terapii1113.
  • Przewlekłe stosowanie leków przeciwzakrzepowych – konieczna jest indywidualna ocena korzyści i ryzyka910.

Stosowanie estriolu z zachowaniem szczególnej ostrożności

Niektóre sytuacje wymagają ścisłego nadzoru medycznego podczas stosowania estriolu, choć nie są one formalnymi przeciwwskazaniami. Przykłady takich przypadków to:

  • Hipertriglicerydemia – u kobiet z podwyższonym poziomem trójglicerydów we krwi, estrogeny mogą prowadzić do zapalenia trzustki16.
  • Niewydolność serca lub nerek – estrogeny mogą powodować zatrzymanie płynów, co może nasilić objawy choroby16.
  • Dziedziczny lub nabyty obrzęk naczynioruchowy – estrogeny mogą nasilać objawy tego schorzenia16.
  • Wiek powyżej 65 lat – u kobiet starszych istnieje ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych, w tym możliwej demencji17.
  • Stosowanie jednocześnie leków na wirusowe zapalenie wątroby typu C – choć ryzyko działań niepożądanych jest niższe niż w przypadku innych estrogenów, należy zachować ostrożność17.
  • Reakcje alergiczne na substancje pomocnicze (np. alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, butylohydroksytoluen, glikol propylenowy) – mogą wystąpić miejscowe podrażnienia lub kontaktowe zapalenie skóry18.
Informacje praktyczne dla pacjentek:

  • Przed rozpoczęciem terapii estriolem konieczne jest zebranie pełnego wywiadu lekarskiego oraz wykonanie odpowiednich badań, w tym badania piersi i narządów miednicy.
  • Podczas leczenia zalecane są regularne wizyty kontrolne, których częstotliwość ustala lekarz w zależności od indywidualnej sytuacji.
  • W przypadku wystąpienia krwawienia z dróg rodnych w trakcie stosowania estriolu należy natychmiast zgłosić się do lekarza.
  • Jeśli pojawią się objawy mogące świadczyć o powikłaniach zakrzepowych (obrzęk kończyny, ból w klatce piersiowej, duszność), należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.
  • W przypadku długotrwałego stosowania estriolu (powyżej roku) lub ponownego wdrożenia terapii, konieczna jest regularna kontrola bezpieczeństwa, w tym ocena endometrium.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Rak piersi (obecny, przeszły lub podejrzenie) Przeciwwskazane
Nowotwory estrogenozależne (np. rak endometrium) Przeciwwskazane
Niezdiagnozowane krwawienie z dróg rodnych Przeciwwskazane
Nieleczona hiperplazja endometrium Przeciwwskazane
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (przebyta lub obecna) Przeciwwskazane
Zaburzenia krzepnięcia Przeciwwskazane
Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe tętnic Przeciwwskazane
Ostra choroba wątroby lub jej przebycie (do czasu powrotu do normy) Przeciwwskazane
Nadwrażliwość na estriol lub substancje pomocnicze Przeciwwskazane
Porfiria Przeciwwskazane
Nietolerancja niektórych cukrów (dotyczy tabletek doustnych) Przeciwwskazane
Mięśniaki macicy, endometrioza Należy zachować ostrożność
Czynniki ryzyka nowotworów estrogenozależnych (wywiad rodzinny) Należy zachować ostrożność
Czynniki ryzyka zakrzepowo-zatorowego Należy zachować ostrożność
Choroby wątroby, nadciśnienie, cukrzyca, kamica żółciowa, migrena, padaczka, astma, otoskleroza Należy zachować ostrożność
Przewlekłe stosowanie leków przeciwzakrzepowych Należy zachować ostrożność
Hipertriglicerydemia Należy zachować ostrożność
Niewydolność serca lub nerek Należy zachować ostrożność
Dziedziczny lub nabyty obrzęk naczynioruchowy Należy zachować ostrożność
Wiek powyżej 65 lat Należy zachować ostrożność
Stosowanie leków na wirusowe zapalenie wątroby typu C Należy zachować ostrożność

Estriol – bezpieczeństwo stosowania u kobiet po menopauzie

Estriol jest skutecznym i szeroko stosowanym hormonem w łagodzeniu objawów niedoboru estrogenów u kobiet po menopauzie. Jednakże jego stosowanie wymaga starannej oceny przeciwwskazań i indywidualnego podejścia do każdej pacjentki. Przeciwwskazania bezwzględne wykluczają możliwość zastosowania estriolu, ponieważ narażają pacjentkę na poważne zagrożenia zdrowotne. Przeciwwskazania względne i sytuacje wymagające ostrożności nie zawsze oznaczają całkowity zakaz, ale wymagają dokładnej kontroli i regularnych badań. Przed rozpoczęciem leczenia zawsze należy omówić z lekarzem wszystkie czynniki ryzyka i regularnie monitorować stan zdrowia podczas terapii estriolem41920.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy estriol jest całkowicie przeciwwskazany?

Estriol jest bezwzględnie przeciwwskazany m.in. przy raku piersi, nowotworach estrogenozależnych, zaburzeniach krzepnięcia, żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej, ostrej chorobie wątroby oraz porfirii12.

Czy wszystkie postacie estriolu mają te same przeciwwskazania?

Większość przeciwwskazań jest wspólna, ale np. nietolerancja niektórych cukrów dotyczy tylko tabletek doustnych3.

Czy można stosować estriol przy chorobie wątroby?

Nie, stosowanie estriolu jest przeciwwskazane przy ostrej chorobie wątroby lub jej przebyciu, dopóki wyniki badań nie wrócą do normy12.

Jakie są objawy wymagające natychmiastowego odstawienia estriolu?

Należy przerwać leczenie w przypadku żółtaczki, wzrostu ciśnienia, bólu głowy o charakterze migrenowym, krwawienia z dróg rodnych lub objawów zakrzepowych4.