Czym jest estriol i kiedy może być przeciwwskazany?
Estriol (łac. Estriolum) to naturalny żeński hormon płciowy, należący do grupy estrogenów. Jest stosowany głównie w leczeniu objawów związanych z niedoborem estrogenów, takich jak suchość pochwy, świąd czy zmiany zanikowe pochwy u kobiet po menopauzie. Może być podawany w różnych postaciach, m.in. w globulkach, kremach dopochwowych oraz tabletkach doustnych12. Działanie estriolu polega na łagodzeniu objawów niedoboru estrogenów i przywracaniu prawidłowej funkcji nabłonka pochwy3.
W pewnych przypadkach estriol jest przeciwwskazany bezwzględnie, co oznacza, że nie wolno go stosować w żadnych okolicznościach. Istnieją także sytuacje, w których można go używać tylko po dokładnej ocenie ryzyka i korzyści przez lekarza – mówimy wtedy o przeciwwskazaniach względnych. Wreszcie, są sytuacje, które wymagają szczególnej ostrożności – lek nie jest formalnie zakazany, ale stosowanie go powinno odbywać się pod ścisłą kontrolą specjalisty4.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować estriolu?
- Rak piersi (obecny, w przeszłości lub podejrzenie): stosowanie estriolu może zwiększać ryzyko wznowy lub pogorszenia choroby nowotworowej56.
- Nowotwory estrogenozależne (obecne lub podejrzewane, np. rak endometrium): hormon może stymulować rozwój takich nowotworów56.
- Niezdiagnozowane krwawienie z dróg rodnych: krwawienie może być objawem poważnych chorób, które należy wykluczyć przed rozpoczęciem terapii56.
- Nieleczona hiperplazja endometrium: podawanie estriolu może pogłębiać to schorzenie, prowadząc do poważnych powikłań56.
- Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (obecna lub przebyta, np. zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna): estrogeny mogą zwiększać ryzyko zakrzepów56.
- Zaburzenia krzepnięcia (np. niedobór białka C, S, antytrombiny): u tych osób wzrasta ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych56.
- Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe tętnic (np. zawał serca, dławica piersiowa, udar): mogą się nasilać podczas stosowania estriolu56.
- Ostra choroba wątroby lub jej przebycie (do czasu powrotu parametrów do normy): estriol jest metabolizowany w wątrobie, a zaburzenia jej pracy mogą prowadzić do poważnych powikłań56.
- Nadwrażliwość na estriol lub składniki pomocnicze: może powodować reakcje alergiczne, w tym ciężkie56.
- Porfiria: stosowanie estriolu może wywołać zaostrzenie tej rzadkiej choroby metabolicznej56.
- Rzadkie dziedziczne schorzenia związane z nietolerancją laktozy, niedoborem laktazy typu Lapp, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy (dotyczy tabletek doustnych): substancje pomocnicze mogą być niebezpieczne dla tych pacjentek7.
Przeciwwskazania względne – kiedy ostrożność jest szczególnie ważna?
Istnieją sytuacje, w których stosowanie estriolu jest możliwe tylko po dokładnej ocenie ryzyka przez lekarza. Dotyczy to zwłaszcza kobiet z czynnikami ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych lub nowotworów estrogenozależnych, a także tych, które przewlekle stosują leki przeciwzakrzepowe910.
- Obecność mięśniaków macicy lub endometriozy – istnieje ryzyko nasilenia objawów lub nawrotu choroby1112.
- Obciążony wywiad rodzinny w kierunku raka piersi lub innych nowotworów estrogenozależnych – ryzyko może być większe u tych kobiet1113.
- Czynniki ryzyka zakrzepowo-zatorowego, takie jak otyłość, długotrwałe unieruchomienie, przebyte zabiegi chirurgiczne, toczeń rumieniowaty układowy – ryzyko zakrzepów może wzrosnąć1415.
- Choroby wątroby, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, kamica żółciowa, migrena, padaczka, astma, otoskleroza – mogą wymagać częstszych kontroli i indywidualnego dostosowania terapii1113.
- Przewlekłe stosowanie leków przeciwzakrzepowych – konieczna jest indywidualna ocena korzyści i ryzyka910.
Stosowanie estriolu z zachowaniem szczególnej ostrożności
Niektóre sytuacje wymagają ścisłego nadzoru medycznego podczas stosowania estriolu, choć nie są one formalnymi przeciwwskazaniami. Przykłady takich przypadków to:
- Hipertriglicerydemia – u kobiet z podwyższonym poziomem trójglicerydów we krwi, estrogeny mogą prowadzić do zapalenia trzustki16.
- Niewydolność serca lub nerek – estrogeny mogą powodować zatrzymanie płynów, co może nasilić objawy choroby16.
- Dziedziczny lub nabyty obrzęk naczynioruchowy – estrogeny mogą nasilać objawy tego schorzenia16.
- Wiek powyżej 65 lat – u kobiet starszych istnieje ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych, w tym możliwej demencji17.
- Stosowanie jednocześnie leków na wirusowe zapalenie wątroby typu C – choć ryzyko działań niepożądanych jest niższe niż w przypadku innych estrogenów, należy zachować ostrożność17.
- Reakcje alergiczne na substancje pomocnicze (np. alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, butylohydroksytoluen, glikol propylenowy) – mogą wystąpić miejscowe podrażnienia lub kontaktowe zapalenie skóry18.
- Przed rozpoczęciem terapii estriolem konieczne jest zebranie pełnego wywiadu lekarskiego oraz wykonanie odpowiednich badań, w tym badania piersi i narządów miednicy.
- Podczas leczenia zalecane są regularne wizyty kontrolne, których częstotliwość ustala lekarz w zależności od indywidualnej sytuacji.
- W przypadku wystąpienia krwawienia z dróg rodnych w trakcie stosowania estriolu należy natychmiast zgłosić się do lekarza.
- Jeśli pojawią się objawy mogące świadczyć o powikłaniach zakrzepowych (obrzęk kończyny, ból w klatce piersiowej, duszność), należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.
- W przypadku długotrwałego stosowania estriolu (powyżej roku) lub ponownego wdrożenia terapii, konieczna jest regularna kontrola bezpieczeństwa, w tym ocena endometrium.
Tabela podsumowująca przeciwwskazania
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Rak piersi (obecny, przeszły lub podejrzenie) | Przeciwwskazane |
| Nowotwory estrogenozależne (np. rak endometrium) | Przeciwwskazane |
| Niezdiagnozowane krwawienie z dróg rodnych | Przeciwwskazane |
| Nieleczona hiperplazja endometrium | Przeciwwskazane |
| Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (przebyta lub obecna) | Przeciwwskazane |
| Zaburzenia krzepnięcia | Przeciwwskazane |
| Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe tętnic | Przeciwwskazane |
| Ostra choroba wątroby lub jej przebycie (do czasu powrotu do normy) | Przeciwwskazane |
| Nadwrażliwość na estriol lub substancje pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Porfiria | Przeciwwskazane |
| Nietolerancja niektórych cukrów (dotyczy tabletek doustnych) | Przeciwwskazane |
| Mięśniaki macicy, endometrioza | Należy zachować ostrożność |
| Czynniki ryzyka nowotworów estrogenozależnych (wywiad rodzinny) | Należy zachować ostrożność |
| Czynniki ryzyka zakrzepowo-zatorowego | Należy zachować ostrożność |
| Choroby wątroby, nadciśnienie, cukrzyca, kamica żółciowa, migrena, padaczka, astma, otoskleroza | Należy zachować ostrożność |
| Przewlekłe stosowanie leków przeciwzakrzepowych | Należy zachować ostrożność |
| Hipertriglicerydemia | Należy zachować ostrożność |
| Niewydolność serca lub nerek | Należy zachować ostrożność |
| Dziedziczny lub nabyty obrzęk naczynioruchowy | Należy zachować ostrożność |
| Wiek powyżej 65 lat | Należy zachować ostrożność |
| Stosowanie leków na wirusowe zapalenie wątroby typu C | Należy zachować ostrożność |
Estriol – bezpieczeństwo stosowania u kobiet po menopauzie
Estriol jest skutecznym i szeroko stosowanym hormonem w łagodzeniu objawów niedoboru estrogenów u kobiet po menopauzie. Jednakże jego stosowanie wymaga starannej oceny przeciwwskazań i indywidualnego podejścia do każdej pacjentki. Przeciwwskazania bezwzględne wykluczają możliwość zastosowania estriolu, ponieważ narażają pacjentkę na poważne zagrożenia zdrowotne. Przeciwwskazania względne i sytuacje wymagające ostrożności nie zawsze oznaczają całkowity zakaz, ale wymagają dokładnej kontroli i regularnych badań. Przed rozpoczęciem leczenia zawsze należy omówić z lekarzem wszystkie czynniki ryzyka i regularnie monitorować stan zdrowia podczas terapii estriolem41920.


















