Elwitegrawir – przeciwwskazania

Czym jest elwitegrawir i w jakich przypadkach może być przeciwwskazany?

Elwitegrawir (Elvitegravirum) to substancja czynna należąca do grupy inhibitorów integrazy, stosowana w leczeniu zakażenia HIV-1. Działa poprzez blokowanie enzymu wirusa, który jest niezbędny do jego namnażania w organizmie¹². Elwitegrawir jest podawany wyłącznie w połączeniu z innymi lekami przeciwwirusowymi w postaci tabletek złożonych – w praktyce nigdy nie występuje samodzielnie, lecz w skojarzeniu z takimi substancjami jak kobicystat, emtrycytabina oraz pochodne tenofowiru³⁴.

Niektóre sytuacje zdrowotne mogą całkowicie wykluczać możliwość stosowania elwitegrawiru (przeciwwskazania bezwzględne), w innych przypadkach lek można zastosować tylko po dokładnej ocenie ryzyka i korzyści przez lekarza (przeciwwskazania względne). Dodatkowo istnieją okoliczności, w których należy zachować szczególną ostrożność podczas terapii, choć nie są one przeciwwskazaniami w ścisłym sensie⁵⁶.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować elwitegrawiru?

• Nadwrażliwość na elwitegrawir lub inne składniki leku – stosowanie jest zabronione u osób, które miały reakcje alergiczne na elwitegrawir lub którykolwiek składnik tabletek. Może to prowadzić do poważnych reakcji uczuleniowych, takich jak wysypka, obrzęk czy trudności w oddychaniu⁷⁸.
• Uprzednia nefrotoksyczność po dizoproksylu tenofowiru (dotyczy preparatów z tą substancją) – osoby, które musiały przerwać leczenie dizoproksylem tenofowiru z powodu uszkodzenia nerek, nie powinny stosować leków z elwitegrawirem w takim skojarzeniu, niezależnie od tego, czy czynność nerek wróciła do normy⁷.
• Równoczesne stosowanie leków silnie wpływających na enzym CYP3A – nie wolno stosować elwitegrawiru razem z lekami, które są metabolizowane przez enzym CYP3A i ich stężenie może się znacząco zwiększyć, co grozi ciężkimi działaniami niepożądanymi. Do tej grupy należą m.in. alfuzosyna, amiodaron, chinidyna, dihydroergotamina, ergometryna, ergotamina, cyzapryd, lowastatyna, symwastatyna, pimozyd, lurazydon, syldenafil (w leczeniu nadciśnienia płucnego), midazolam (podawany doustnie), triazolam oraz lomitapid⁷⁸.
• Równoczesne stosowanie silnych induktorów CYP3A – leki takie jak karbamazepina, fenobarbital, fenytoina, ryfampicyna czy dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) mogą obniżyć skuteczność elwitegrawiru, prowadząc do utraty kontroli nad zakażeniem HIV i rozwoju oporności⁹¹⁰.
• Równoczesne stosowanie z eteksylanem dabigatranu – grozi to zwiększonym ryzykiem działań niepożądanych, ponieważ jest to lek transportowany przez glikoproteinę P, której aktywność jest blokowana przez składniki tabletek z elwitegrawirem⁹¹⁰.
• Dziedziczna nietolerancja galaktozy, brak laktazy lub zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy – dotyczy osób, które nie tolerują laktozy zawartej w tabletkach; u tych pacjentów stosowanie leku jest zabronione¹¹¹².

Przeciwwskazania względne – kiedy stosować elwitegrawir tylko w wyjątkowych sytuacjach?

• Poważne zaburzenia czynności nerek – w przypadku znacznego upośledzenia pracy nerek (klirens kreatyniny poniżej określonych wartości), stosowanie elwitegrawiru (w połączeniu z niektórymi innymi lekami) jest odradzane lub wymaga bardzo ostrożnej oceny korzyści i ryzyka. U osób dializowanych lek można zastosować tylko wtedy, gdy inne opcje są niemożliwe¹³¹⁴.
• Znaczne zaburzenia czynności wątroby – nie zaleca się stosowania elwitegrawiru u osób z ciężką niewydolnością wątroby, ponieważ nie określono bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie. U pacjentów z umiarkowaną lub lekką niewydolnością wątroby decyzję o leczeniu podejmuje lekarz po indywidualnej ocenie¹⁵¹⁶.
• Jednoczesne zakażenie HIV i wirusem zapalenia wątroby typu B lub C – u tych pacjentów ryzyko poważnych działań niepożądanych dotyczących wątroby jest większe. Po przerwaniu leczenia może dojść do groźnego zaostrzenia zapalenia wątroby¹⁷⁶.
• Ciąża – nie należy rozpoczynać leczenia elwitegrawirem podczas ciąży, a u kobiet, które zajdą w ciążę w trakcie terapii, zaleca się zmianę leczenia na inne¹⁸¹⁹.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania elwitegrawiru?

Są sytuacje, w których elwitegrawir nie jest przeciwwskazany, ale wymaga szczególnej uwagi i regularnej kontroli stanu zdrowia pacjenta:

• Pacjenci z ryzykiem zaburzeń czynności nerek – należy regularnie kontrolować parametry nerkowe, takie jak klirens kreatyniny, stężenie fosforanów, glukozy i białka w moczu. U dzieci, młodzieży i osób starszych konieczna jest jeszcze dokładniejsza obserwacja, a w razie pogorszenia parametrów należy rozważyć zmianę leczenia⁵²⁰²¹.
• Pacjenci z osteoporozą lub złamaniami w wywiadzie – niektóre połączenia elwitegrawiru mogą wpływać na gęstość mineralną kości, zwiększając ryzyko złamań. U tych osób warto rozważyć inne schematy leczenia lub wprowadzić dodatkowe monitorowanie²²¹².
• Pacjenci w podeszłym wieku – u osób powyżej 65. roku życia częściej występuje osłabiona czynność nerek, dlatego wymagają oni szczególnej uwagi podczas terapii¹⁸.
• Pacjenci z chorobami metabolicznymi – leczenie może powodować wzrost stężenia lipidów i glukozy we krwi, dlatego osoby z cukrzycą lub zaburzeniami lipidowymi powinny być monitorowane zgodnie z wytycznymi dotyczącymi leczenia HIV²³²⁴.
• Pacjenci z chorobami wątroby – osoby z przewlekłym zapaleniem wątroby lub innymi schorzeniami wątroby powinny być monitorowane pod kątem nasilenia objawów choroby. W razie pogorszenia się stanu wątroby należy rozważyć zmianę terapii¹⁵¹⁶.
• Stosowanie z innymi lekami o działaniu nefrotoksycznym – należy unikać łączenia elwitegrawiru z lekami uszkadzającymi nerki (np. aminoglikozydy, amfoterycyna B, NLPZ w dużych dawkach), a jeśli jest to konieczne, trzeba bardzo często kontrolować czynność nerek²⁵.

Czy konieczne jest dostosowywanie dawki elwitegrawiru w szczególnych przypadkach?

W większości przypadków nie ma możliwości indywidualnego dostosowania dawki elwitegrawiru, ponieważ jest on podawany w tabletkach złożonych o stałej dawce. U osób z lekką lub umiarkowaną niewydolnością wątroby nie jest konieczna zmiana dawki, ale w przypadku ciężkiej niewydolności wątroby oraz ciężkiej niewydolności nerek (w zależności od składu leku) stosowanie jest niewskazane lub wymaga szczególnej ostrożności¹⁵¹⁶.

U pacjentów, u których podczas leczenia dochodzi do istotnego pogorszenia czynności nerek lub pojawiają się objawy uszkodzenia kości, lekarz może podjąć decyzję o przerwaniu terapii lub zmianie schematu leczenia²⁸²⁹.

Podsumowanie przeciwwskazań i środków ostrożności dla elwitegrawiru

Elwitegrawir jest skutecznym składnikiem leczenia HIV-1, jednak nie każdy pacjent może z niego skorzystać. Przeciwwskazania bezwzględne obejmują m.in. nadwrażliwość na substancję, ciężkie zaburzenia czynności nerek, wcześniejsze powikłania nerkowe po dizoproksylu tenofowiru, stosowanie określonych leków oraz nietolerancje cukrów mlecznych. Względne przeciwwskazania i sytuacje wymagające szczególnej ostrożności dotyczą głównie osób z zaburzeniami czynności nerek, wątroby, współistniejącymi chorobami, a także dzieci, młodzieży i osób starszych. W każdym przypadku decyzję o rozpoczęciu lub kontynuacji leczenia elwitegrawirem podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę wszystkie indywidualne cechy pacjenta oraz skład leku⁷⁸⁵⁶.