Czym jest efedryna i jakie są standardowe dawki?
Efedryna (Ephedrini hydrochloridum) to substancja czynna wykorzystywana w leczeniu różnych dolegliwości, najczęściej w postaci kropli do nosa lub roztworów do wstrzykiwań. Dawki standardowe efedryny zależą od formy leku oraz sposobu podania. Przykładowo, krople do nosa zawierają zazwyczaj 10–20 mg efedryny w 1 g roztworu12, natomiast roztwory do wstrzykiwań mogą zawierać od 3 mg do 50 mg w 1 ml34. Przedawkowanie oznacza przyjęcie dawki większej niż zalecana, co może być niebezpieczne, zwłaszcza przy podaniu ogólnoustrojowym (np. zastrzyki).
Dawka śmiertelna efedryny dla dorosłego człowieka wynosi około 2 g, co odpowiada stężeniu we krwi od 3,5 do 20 mg/l56789. Warto jednak pamiętać, że objawy toksyczne mogą pojawić się już po dawkach znacznie niższych, zwłaszcza u osób szczególnie wrażliwych10.
Kiedy mówi się o przedawkowaniu efedryny?
Przedawkowanie występuje wtedy, gdy pacjent przyjmie jednorazowo lub w krótkim czasie dawkę większą niż maksymalna dopuszczalna. W przypadku kropli do nosa przypadki przedawkowania są rzadkie, ale mogą się zdarzyć przy nieprawidłowym stosowaniu lub u osób o szczególnej wrażliwości1011. Z kolei po podaniu dożylnym, objawy mogą pojawić się szybciej i być groźniejsze dla zdrowia lub życia57.
Typowe objawy przedawkowania efedryny
Objawy przedawkowania efedryny zależą od drogi podania, przyjętej dawki oraz indywidualnej wrażliwości organizmu. Objawy mogą mieć charakter łagodny, umiarkowany lub ciężki, a ich nasilenie wzrasta wraz z ilością przyjętej substancji1257.
Najczęstsze objawy według układów narządowych:
- Układ nerwowy: pobudzenie, niepokój, drżenie, bezsenność, bóle głowy, drgawki, omamy, psychozy paranoidalne, śpiączka10111257
- Układ sercowo-naczyniowy: kołatanie serca, tachykardia (przyspieszony rytm serca), nadciśnienie tętnicze, arytmie, zapaść krążeniowa10111257
- Układ moczowy: trudności w oddawaniu moczu, zatrzymanie moczu1011
- Układ oddechowy: zahamowanie czynności oddechowej, duszność1257
- Inne: nudności, wymioty, gorączka, zawroty głowy, osłabienie, nadmierna potliwość, przewlekłe przekrwienie błony śluzowej nosa (przy długotrwałym stosowaniu kropli)101157
Objawy w zależności od drogi podania:
- Krople do nosa: zwykle objawy są łagodne i dotyczą nadmiernego pobudzenia, wzrostu ciśnienia, przyspieszenia pracy serca, niepokoju, bezsenności, drgawek, zawrotów głowy; mogą wystąpić trudności w oddawaniu moczu1011.
- Roztwory do wstrzykiwań: mogą pojawić się cięższe objawy, takie jak psychozy, omamy, ciężkie zaburzenia rytmu serca, zahamowanie oddychania, drgawki, śpiączka, a nawet zgon przy bardzo dużych dawkach1257.
- Nie przekraczaj zalecanych dawek efedryny, nawet jeśli lek wydaje się działać słabo.
- Przy długotrwałym stosowaniu kropli do nosa może pojawić się przewlekłe przekrwienie śluzówki nosa, co utrudnia oddychanie.
- Objawy ciężkiego przedawkowania, takie jak drgawki, omamy czy silne zaburzenia rytmu serca, wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.
- Pamiętaj, że dzieci i osoby starsze są szczególnie narażone na skutki przedawkowania.
Postępowanie w przypadku przedawkowania efedryny
W razie podejrzenia przedawkowania efedryny należy natychmiast przerwać jej podawanie1011. Leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów i podtrzymywaniu funkcji życiowych. W przypadku kropli do nosa zaleca się podanie leków uspokajających oraz rozszerzających naczynia krwionośne1011. Jeśli doszło do przedawkowania po podaniu dożylnym, konieczna jest ścisła obserwacja, zapewnienie drożności dróg oddechowych, prawidłowego nawodnienia i monitorowanie pracy serca1257.
W razie wystąpienia poważnych objawów, takich jak tachykardia (przyspieszony rytm serca), ciężkie nadciśnienie, drgawki czy zaburzenia świadomości, stosuje się odpowiednie leki – na przykład labetalol lub propranolol na zaburzenia rytmu serca, diazepam lub inne leki przeciwdrgawkowe na drgawki, chloropromazynę na pobudzenie czy omamy125713. W niektórych przypadkach stosuje się także leki blokujące receptory alfa-adrenergiczne, takie jak fentolamina513. W razie hipokaliemii (niskiego poziomu potasu we krwi) podaje się sól potasu wraz z odpowiednimi lekami127.
Nie istnieje swoista odtrutka (antidotum) na efedrynę125. Wymuszona diureza, dializa otrzewnowa i hemodializa nie są skuteczne w usuwaniu efedryny z organizmu14.
Tabela podsumowująca objawy i postępowanie w przedawkowaniu efedryny
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne: pobudzenie, niepokój, bezsenność, lekkie podwyższenie ciśnienia | Przerwać podawanie, obserwacja, leki uspokajające | Nie zawsze, zależnie od nasilenia objawów i stanu pacjenta |
| Umiarkowane: tachykardia, drżenie, nudności, wymioty, nadciśnienie, trudności w oddawaniu moczu | Leczenie objawowe: leki uspokajające, leki rozszerzające naczynia, monitorowanie pracy serca | Wskazana hospitalizacja |
| Ciężkie: drgawki, omamy, psychozy, zahamowanie oddechu, arytmie, śpiączka | Leczenie szpitalne: leki przeciwdrgawkowe, leki na zaburzenia rytmu serca, monitorowanie funkcji życiowych, intensywna terapia | Konieczna hospitalizacja i intensywna opieka medyczna |
Efedryna – ryzyko przedawkowania i bezpieczeństwo stosowania
Przedawkowanie efedryny może mieć poważne skutki, zwłaszcza przy podaniu ogólnoustrojowym lub u osób szczególnie wrażliwych. Objawy obejmują zarówno łagodne pobudzenie, jak i ciężkie zaburzenia układu krążenia i nerwowego, mogące prowadzić do śpiączki czy zgonu1257. Nie istnieje specyficzna odtrutka, dlatego tak ważne jest stosowanie się do zaleceń dotyczących dawkowania i natychmiastowe przerwanie leku w razie pojawienia się niepokojących objawów. W przypadku ciężkiego zatrucia konieczna jest szybka interwencja medyczna i leczenie szpitalne.


















