Standardowa dawka donepezylu a ryzyko przedawkowania

Donepezyl to substancja czynna stosowana w leczeniu objawów otępienia, szczególnie w chorobie Alzheimera. Standardowa zalecana dawka dobowa dla dorosłych wynosi 5 mg lub 10 mg przyjmowanych doustnie raz na dobę1234. Dawka śmiertelna, wyliczona na podstawie badań na zwierzętach, jest wielokrotnie wyższa i wynosi odpowiednio około 45 mg/kg u myszy i 32 mg/kg u szczurów, co przekracza ponad 150 razy maksymalną dawkę stosowaną u ludzi567.

Przedawkowanie donepezylu oznacza przyjęcie ilości przekraczającej zalecone dawki terapeutyczne, nawet jeśli początkowo nie pojawiają się objawy. Każda ilość większa niż przepisana przez lekarza może stanowić zagrożenie dla zdrowia lub życia89.

Objawy przedawkowania donepezylu

Przedawkowanie donepezylu prowadzi do nadmiernego pobudzenia układu nerwowego przez acetylocholinę, co określa się mianem przełomu cholinergicznego. Objawy mogą pojawić się w różnych układach organizmu i różnią się nasileniem – od łagodnych do stanów zagrożenia życia1056.

  • Układ pokarmowy: silne nudności, wymioty, ślinienie się
  • Układ sercowo-naczyniowy: spowolnienie akcji serca (bradykardia), spadek ciśnienia tętniczego (niedociśnienie), omdlenia
  • Układ oddechowy: depresja oddechowa, duszność, a w ciężkich przypadkach zapaść oddechowa
  • Układ nerwowy i mięśniowy: drgawki, drżenia mięśni, postępujące osłabienie mięśni, które może prowadzić do zatrzymania oddechu
  • Inne objawy: pocenie się, zwężenie źrenic, łzawienie, obniżenie temperatury ciała, chwiejny chód, leżenie na brzuchu, zmniejszona ruchliwość

Najgroźniejsze są objawy dotyczące mięśni oddechowych – ich osłabienie może prowadzić do zatrzymania oddechu i zgonu65.

Ważne: Przedawkowanie donepezylu może mieć bardzo poważne konsekwencje zdrowotne. Objawy pojawiają się zwykle w ciągu kilku godzin od przyjęcia zbyt dużej dawki i mogą dotyczyć wielu układów organizmu, w tym serca, układu oddechowego, przewodu pokarmowego i mięśni. W ciężkich przypadkach może dojść do zapaści i zatrzymania oddechu, dlatego każda podejrzana sytuacja wymaga szybkiej interwencji i kontaktu z lekarzem859.

Postępowanie w przypadku przedawkowania donepezylu

Jeśli dojdzie do przedawkowania donepezylu, należy jak najszybciej wdrożyć leczenie podtrzymujące funkcje życiowe. Obejmuje to monitorowanie i wspomaganie oddychania, pracy serca oraz innych czynności organizmu111213.

W przypadku ciężkiego zatrucia stosuje się atropinę jako odtrutkę. Jest to lek antycholinergiczny, który podaje się dożylnie w dawce początkowej 1-2 mg, a kolejne dawki zależą od reakcji pacjenta. Dzięki temu można ograniczyć niebezpieczne skutki przełomu cholinergicznego121113.

Nie jest znana skuteczność usuwania donepezylu z organizmu za pomocą dializy (zarówno hemodializy, jak i dializy otrzewnowej), dlatego leczenie skupia się na łagodzeniu objawów i podtrzymywaniu funkcji życiowych111213.

Zawsze w przypadku podejrzenia przedawkowania należy skontaktować się z lekarzem lub pogotowiem ratunkowym, szczególnie jeśli wystąpią trudności w oddychaniu, zaburzenia świadomości, omdlenia lub drgawki.

Tabela: Objawy, postępowanie i konieczność hospitalizacji przy przedawkowaniu donepezylu

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (np. nudności, łagodne osłabienie, ślinienie) Leczenie objawowe, obserwacja, monitorowanie parametrów życiowych Może być potrzebna obserwacja w szpitalu
Umiarkowane (np. bradykardia, niedociśnienie, umiarkowane trudności oddechowe, drżenia mięśni) Podtrzymywanie funkcji życiowych, rozważenie podania atropiny, monitorowanie EKG Zalecana hospitalizacja
Ciężkie (np. zapaść oddechowa, utrata przytomności, drgawki, zatrzymanie oddechu) Pilna hospitalizacja, intensywna opieka medyczna, podanie atropiny, wspomaganie oddechu Konieczna hospitalizacja i leczenie specjalistyczne
Kluczowe informacje dla pacjenta:

  • Przedawkowanie donepezylu jest stanem zagrożenia życia, szczególnie jeśli pojawią się objawy ze strony układu oddechowego lub serca.
  • Nie należy podejmować prób samodzielnego leczenia przedawkowania – konieczna jest specjalistyczna opieka medyczna.
  • W leczeniu zatrucia donepezylem stosuje się atropinę jako antidotum, a leczenie polega głównie na podtrzymywaniu funkcji życiowych.
  • Nie ma dowodów na skuteczność dializy w usuwaniu donepezylu z organizmu.
  • Objawy mogą pojawić się szybko, dlatego ważna jest natychmiastowa reakcja.

Donepezyl – ryzyko przedawkowania i konieczność szybkiej interwencji

Donepezyl, stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza, jest bezpieczny i skuteczny w leczeniu objawów otępienia. Jednak nawet pojedyncze przedawkowanie może doprowadzić do poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu wielu układów organizmu, w tym do zatrzymania oddechu i śmierci. Szybkie rozpoznanie objawów i wdrożenie odpowiedniego leczenia, w tym podanie atropiny, może uratować życie. Dlatego niezwykle ważne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania i natychmiastowe zgłoszenie się po pomoc medyczną w razie podejrzenia przedawkowania586.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są objawy przedawkowania donepezylu?

Do najczęstszych objawów należą nudności, wymioty, ślinienie, pocenie się, bradykardia, niedociśnienie, depresja oddechowa, drgawki oraz osłabienie mięśni, które może prowadzić do zatrzymania oddechu.123

Czy istnieje antidotum na przedawkowanie donepezylu?

Tak, w przypadku przedawkowania donepezylu stosuje się atropinę jako odtrutkę, podawaną dożylnie w dawkach 1-2 mg, kolejne dawki w zależności od reakcji pacjenta.123

Czy przedawkowanie donepezylu wymaga hospitalizacji?

W większości przypadków konieczna jest hospitalizacja, zwłaszcza gdy występują poważne objawy, takie jak zaburzenia oddychania, omdlenia czy drgawki.12

Czy dializa pomaga usunąć donepezyl z organizmu?

Nie wiadomo, czy dializa (hemodializa, dializa otrzewnowa lub hemofiltracja) jest skuteczna w usuwaniu donepezylu lub jego metabolitów.123