Czym jest dimenhydrynat i kiedy może dojść do jego przedawkowania?

Dimenhydrynat to substancja czynna o działaniu przeciwwymiotnym i przeciwhistaminowym, stosowana najczęściej w leczeniu nudności, wymiotów oraz zawrotów głowy, zwłaszcza tych związanych z chorobą lokomocyjną12. Występuje zarówno w postaci leków jednoskładnikowych (np. tabletki 50 mg), jak i w połączeniu z innymi substancjami, np. cynaryzyną (w tabletkach 20 mg + 40 mg dimenhydraminy)345.

Za przedawkowanie uznaje się przyjęcie dawki przekraczającej ilość terapeutyczną. W przypadku dimenhydrynatu dawka toksyczna wynosi około 25 mg na każdy kilogram masy ciała6. Przedawkowanie może nastąpić zarówno po jednorazowym przyjęciu zbyt dużej ilości tabletek, jak i w wyniku przyjęcia kilku dawek w krótkim odstępie czasu.

Ważne dla pacjenta:

  • Dimenhydrynat występuje zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi substancjami, np. cynaryzyną.
  • Objawy przedawkowania mogą pojawić się już po około 30 minutach do 2 godzin od spożycia zbyt dużej dawki.
  • Dawka toksyczna to około 25 mg na kilogram masy ciała.
  • Przedawkowanie jest niebezpieczne niezależnie od formy leku i wymaga szybkiej reakcji.

Objawy przedawkowania dimenhydrynatu

Objawy przedawkowania dimenhydrynatu mogą pojawić się już po kilkudziesięciu minutach i nasilają się wraz z upływem czasu. Mogą się różnić w zależności od dawki, drogi podania oraz obecności innych substancji czynnych w leku (np. cynaryzyny)6789.

Najczęstsze objawy przedawkowania – pogrupowane według układów narządowych:

  • Układ nerwowy: bóle i zawroty głowy, uczucie zmęczenia, senność, zaburzenia mowy, zaburzenia orientacji, ataksja (niezborność ruchów), śpiączka, drgawki, omamy, pobudzenie6789.
  • Układ sercowo-naczyniowy: przyspieszenie czynności serca (częstoskurcz), podwyższenie lub obniżenie ciśnienia krwi6789.
  • Układ moczowy: zatrzymanie moczu6789.
  • Objawy skórne: świąd, zaczerwienienie skóry6789.
  • Oczy: rozszerzone źrenice, zaburzenia akomodacji, oczopląs6.
  • Inne: suchość w jamie ustnej, gorączka (szczególnie u dzieci), osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia odruchów ścięgnistych6789.

Objawy te są typowe dla tzw. zespołu cholinolitycznego, który charakteryzuje się nadmiernym zahamowaniem układu przywspółczulnego.

Postępowanie w przypadku przedawkowania dimenhydrynatu

Jeśli istnieje podejrzenie przedawkowania dimenhydrynatu, należy niezwłocznie podjąć działania, które mogą uratować zdrowie lub życie pacjenta. W przypadku ciężkich objawów (np. drgawki, śpiączka, zaburzenia oddychania) konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna6789.

Podstawowe zasady postępowania:

  • Leczenie objawowe i podtrzymujące: W przypadku niewydolności oddechowej lub krążeniowej stosuje się ogólne leczenie podtrzymujące funkcje życiowe789.
  • Płukanie żołądka: Można wykonać płukanie żołądka izotonicznym roztworem chlorku sodu, szczególnie jeśli od przedawkowania nie minęło dużo czasu789.
  • Kontrola temperatury: U dzieci może pojawić się gorączka, dlatego ważna jest dokładna obserwacja temperatury ciała789.
  • Leczenie drgawek: Drgawki można łagodzić ostrożnym podaniem krótko działającego barbituratu789.
  • Specyficzne antidotum: W przypadku nasilonych objawów przeciwcholinergicznych (np. pobudzenie, drgawki, śpiączka) stosuje się powolne podanie fizostygminy dożylnie lub domięśniowo w dawce 0,03 mg/kg masy ciała (maksymalnie 2 mg u dorosłych, 0,5 mg u dzieci) – po uprzednim wykonaniu testu na fizostygminę101112.
  • Usuwanie leku z organizmu: Dimenhydrynat można częściowo usuwać podczas dializy, ale ta metoda jest niewystarczająca. Skuteczniejsza może być hemoperfuzja z użyciem aktywowanego węgla101112.
Pamiętaj o bezpieczeństwie:

Przedawkowanie dimenhydrynatu może prowadzić do ciężkich powikłań, takich jak śpiączka, drgawki czy zaburzenia rytmu serca. Szczególnie niebezpieczne jest u dzieci, osób starszych oraz pacjentów przyjmujących jednocześnie inne leki. W razie wystąpienia niepokojących objawów nie należy zwlekać z wezwaniem pomocy medycznej. Szybka interwencja może zapobiec poważnym konsekwencjom zdrowotnym.

Tabela podsumowująca objawy, postępowanie i konieczność hospitalizacji

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne: senność, zawroty głowy, suchość w ustach, bóle głowy Leczenie objawowe, obserwacja, ewentualnie płukanie żołądka (jeśli od spożycia nie minęło dużo czasu) Zwykle nie jest wymagana, ale wskazana obserwacja
Umiarkowane: pobudzenie, zaczerwienienie skóry, rozszerzenie źrenic, zatrzymanie moczu, podwyższone ciśnienie krwi Intensywne leczenie objawowe, płukanie żołądka, kontrola parametrów życiowych, obserwacja Często wymaga hospitalizacji, zwłaszcza u dzieci i osób starszych
Ciężkie: drgawki, omamy, śpiączka, niewydolność oddechowa, zaburzenia rytmu serca Leczenie podtrzymujące, podanie fizostygminy, leczenie drgawek barbituranami, hemoperfuzja, intensywna opieka medyczna Bezwzględnie wymagana hospitalizacja, często na oddziale intensywnej terapii

Dimenhydrynat – czujność i szybka reakcja kluczem do bezpieczeństwa

Przedawkowanie dimenhydrynatu, zarówno w postaci leku jednoskładnikowego, jak i w połączeniu z innymi substancjami (np. cynaryzyną), niesie ryzyko wystąpienia poważnych objawów ze strony układu nerwowego, serca i innych narządów6789. Najważniejsze jest szybkie rozpoznanie objawów i niezwłoczne podjęcie odpowiednich działań, takich jak leczenie objawowe, płukanie żołądka czy – w ciężkich przypadkach – zastosowanie antidotum (fizostygminy). W przypadku pojawienia się niepokojących objawów po przyjęciu dimenhydrynatu zawsze należy szukać pomocy medycznej.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania dimenhydrynatu?

Pierwsze objawy to bóle i zawroty głowy, zmęczenie, senność, pojawiające się zwykle po 30 minutach do 2 godzin od spożycia zbyt dużej dawki.

Czy istnieje odtrutka na przedawkowanie dimenhydrynatu?

Tak, w ciężkich przypadkach stosuje się fizostygminę, podawaną dożylnie lub domięśniowo, po wykonaniu testu na jej podanie.

Czy przedawkowanie dimenhydrynatu wymaga hospitalizacji?

W przypadku ciężkich objawów, takich jak drgawki czy śpiączka, hospitalizacja jest bezwzględnie konieczna.

Jakie postępowanie stosuje się po przedawkowaniu dimenhydrynatu?

Stosuje się leczenie objawowe, płukanie żołądka, kontrolę funkcji życiowych, a w ciężkich przypadkach podaje się fizostygminę.

Czy dializa jest skuteczna w leczeniu przedawkowania dimenhydrynatu?

Dializa usuwa dimenhydrynat tylko częściowo, skuteczniejsza może być hemoperfuzja z użyciem aktywowanego węgla.