Czym jest dimenhydrynat i kiedy może dojść do jego przedawkowania?
Dimenhydrynat to substancja czynna o działaniu przeciwwymiotnym i przeciwhistaminowym, stosowana najczęściej w leczeniu nudności, wymiotów oraz zawrotów głowy, zwłaszcza tych związanych z chorobą lokomocyjną12. Występuje zarówno w postaci leków jednoskładnikowych (np. tabletki 50 mg), jak i w połączeniu z innymi substancjami, np. cynaryzyną (w tabletkach 20 mg + 40 mg dimenhydraminy)345.
Za przedawkowanie uznaje się przyjęcie dawki przekraczającej ilość terapeutyczną. W przypadku dimenhydrynatu dawka toksyczna wynosi około 25 mg na każdy kilogram masy ciała6. Przedawkowanie może nastąpić zarówno po jednorazowym przyjęciu zbyt dużej ilości tabletek, jak i w wyniku przyjęcia kilku dawek w krótkim odstępie czasu.
- Dimenhydrynat występuje zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi substancjami, np. cynaryzyną.
- Objawy przedawkowania mogą pojawić się już po około 30 minutach do 2 godzin od spożycia zbyt dużej dawki.
- Dawka toksyczna to około 25 mg na kilogram masy ciała.
- Przedawkowanie jest niebezpieczne niezależnie od formy leku i wymaga szybkiej reakcji.
Objawy przedawkowania dimenhydrynatu
Objawy przedawkowania dimenhydrynatu mogą pojawić się już po kilkudziesięciu minutach i nasilają się wraz z upływem czasu. Mogą się różnić w zależności od dawki, drogi podania oraz obecności innych substancji czynnych w leku (np. cynaryzyny)6789.
Najczęstsze objawy przedawkowania – pogrupowane według układów narządowych:
- Układ nerwowy: bóle i zawroty głowy, uczucie zmęczenia, senność, zaburzenia mowy, zaburzenia orientacji, ataksja (niezborność ruchów), śpiączka, drgawki, omamy, pobudzenie6789.
- Układ sercowo-naczyniowy: przyspieszenie czynności serca (częstoskurcz), podwyższenie lub obniżenie ciśnienia krwi6789.
- Układ moczowy: zatrzymanie moczu6789.
- Objawy skórne: świąd, zaczerwienienie skóry6789.
- Oczy: rozszerzone źrenice, zaburzenia akomodacji, oczopląs6.
- Inne: suchość w jamie ustnej, gorączka (szczególnie u dzieci), osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia odruchów ścięgnistych6789.
Objawy te są typowe dla tzw. zespołu cholinolitycznego, który charakteryzuje się nadmiernym zahamowaniem układu przywspółczulnego.
Postępowanie w przypadku przedawkowania dimenhydrynatu
Jeśli istnieje podejrzenie przedawkowania dimenhydrynatu, należy niezwłocznie podjąć działania, które mogą uratować zdrowie lub życie pacjenta. W przypadku ciężkich objawów (np. drgawki, śpiączka, zaburzenia oddychania) konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna6789.
Podstawowe zasady postępowania:
- Leczenie objawowe i podtrzymujące: W przypadku niewydolności oddechowej lub krążeniowej stosuje się ogólne leczenie podtrzymujące funkcje życiowe789.
- Płukanie żołądka: Można wykonać płukanie żołądka izotonicznym roztworem chlorku sodu, szczególnie jeśli od przedawkowania nie minęło dużo czasu789.
- Kontrola temperatury: U dzieci może pojawić się gorączka, dlatego ważna jest dokładna obserwacja temperatury ciała789.
- Leczenie drgawek: Drgawki można łagodzić ostrożnym podaniem krótko działającego barbituratu789.
- Specyficzne antidotum: W przypadku nasilonych objawów przeciwcholinergicznych (np. pobudzenie, drgawki, śpiączka) stosuje się powolne podanie fizostygminy dożylnie lub domięśniowo w dawce 0,03 mg/kg masy ciała (maksymalnie 2 mg u dorosłych, 0,5 mg u dzieci) – po uprzednim wykonaniu testu na fizostygminę101112.
- Usuwanie leku z organizmu: Dimenhydrynat można częściowo usuwać podczas dializy, ale ta metoda jest niewystarczająca. Skuteczniejsza może być hemoperfuzja z użyciem aktywowanego węgla101112.
Przedawkowanie dimenhydrynatu może prowadzić do ciężkich powikłań, takich jak śpiączka, drgawki czy zaburzenia rytmu serca. Szczególnie niebezpieczne jest u dzieci, osób starszych oraz pacjentów przyjmujących jednocześnie inne leki. W razie wystąpienia niepokojących objawów nie należy zwlekać z wezwaniem pomocy medycznej. Szybka interwencja może zapobiec poważnym konsekwencjom zdrowotnym.
Tabela podsumowująca objawy, postępowanie i konieczność hospitalizacji
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne: senność, zawroty głowy, suchość w ustach, bóle głowy | Leczenie objawowe, obserwacja, ewentualnie płukanie żołądka (jeśli od spożycia nie minęło dużo czasu) | Zwykle nie jest wymagana, ale wskazana obserwacja |
| Umiarkowane: pobudzenie, zaczerwienienie skóry, rozszerzenie źrenic, zatrzymanie moczu, podwyższone ciśnienie krwi | Intensywne leczenie objawowe, płukanie żołądka, kontrola parametrów życiowych, obserwacja | Często wymaga hospitalizacji, zwłaszcza u dzieci i osób starszych |
| Ciężkie: drgawki, omamy, śpiączka, niewydolność oddechowa, zaburzenia rytmu serca | Leczenie podtrzymujące, podanie fizostygminy, leczenie drgawek barbituranami, hemoperfuzja, intensywna opieka medyczna | Bezwzględnie wymagana hospitalizacja, często na oddziale intensywnej terapii |
Dimenhydrynat – czujność i szybka reakcja kluczem do bezpieczeństwa
Przedawkowanie dimenhydrynatu, zarówno w postaci leku jednoskładnikowego, jak i w połączeniu z innymi substancjami (np. cynaryzyną), niesie ryzyko wystąpienia poważnych objawów ze strony układu nerwowego, serca i innych narządów6789. Najważniejsze jest szybkie rozpoznanie objawów i niezwłoczne podjęcie odpowiednich działań, takich jak leczenie objawowe, płukanie żołądka czy – w ciężkich przypadkach – zastosowanie antidotum (fizostygminy). W przypadku pojawienia się niepokojących objawów po przyjęciu dimenhydrynatu zawsze należy szukać pomocy medycznej.


















