Kiedy może dojść do przedawkowania difenhydraminy?
Difenhydramina występuje w różnych postaciach leków – jako tabletki doustne, krople do nosa, krople do oczu czy żele do stosowania miejscowego1234. Każda z tych form zawiera różne dawki substancji czynnej, dlatego ryzyko przedawkowania zależy od tego, jak i w jakiej ilości lek został przyjęty.
- Doustne tabletki zawierają najczęściej 25 mg lub 50 mg difenhydraminy w jednej tabletce45.
- Krople do nosa lub oczu mają zwykle 1 mg difenhydraminy w 1 ml roztworu12.
- Żele do stosowania miejscowego mogą zawierać 20 mg substancji na 1 g żelu, często w połączeniu z inną substancją czynną, np. lidokainą6.
O przedawkowaniu mówimy, gdy jednorazowo zostanie przyjęta dawka większa niż zalecana, lub gdy lek jest stosowany zbyt często lub przez zbyt długi czas. U dorosłych poważne objawy mogą pojawić się po przyjęciu 300–500 mg, a bardzo ciężkie – po przekroczeniu 1 g. Dzieci są szczególnie wrażliwe na skutki przedawkowania7.
Objawy przedawkowania difenhydraminy
Objawy przedawkowania mogą różnić się w zależności od drogi podania oraz ilości przyjętej substancji. W przypadku doustnego przyjęcia zbyt dużej dawki, objawy pojawiają się zwykle w ciągu kilku godzin89. Po zastosowaniu miejscowym, szczególnie u dzieci, mogą wystąpić objawy ogólnoustrojowe.
- Ośrodkowy układ nerwowy: senność, pobudzenie, drżenie, drgawki, reakcje dystoniczne (nienaturalne ruchy lub pozycje), omamy, majaczenie, toksyczna psychoza, śpiączka10117.
- Objawy antycholinergiczne: bardzo wysoka gorączka, rozszerzenie źrenic, suchość w ustach, zaczerwienienie twarzy, trudności w oddawaniu moczu710.
- Układ sercowo-naczyniowy: tachykardia (przyspieszone bicie serca), arytmia, spadki ciśnienia krwi, zapaść sercowo-naczyniowa1011.
- Inne objawy: nudności, wymioty, osłabienie, nadmierna potliwość, rabdomioliza (rozpad mięśni), niewydolność nerek (w rzadkich przypadkach), śpiączka1011.
- Objawy przedawkowania mogą pojawić się szybciej u dzieci i osób starszych.
- W przypadku leków złożonych (np. z paracetamolem, pseudoefedryną lub lidokainą) mogą wystąpić dodatkowe objawy związane z tymi substancjami.
- Niektóre postaci leków, np. krople do nosa lub oczu, mogą być niebezpieczne w przypadku przypadkowego spożycia doustnego, szczególnie przez dzieci.
- W razie podejrzenia przedawkowania nie należy czekać na pojawienie się wszystkich objawów – szybka reakcja jest kluczowa dla bezpieczeństwa.
Przedawkowanie w zależności od postaci leku i drogi podania
Doustne tabletki i kapsułki
Największe ryzyko przedawkowania difenhydraminy występuje przy doustnym przyjęciu zbyt dużej ilości tabletek lub kapsułek. Objawy mogą pojawić się już po dawce przekraczającej 25 mg/kg masy ciała, co oznacza, że u osoby ważącej 60 kg, niebezpieczna może być dawka powyżej 1500 mg (czyli ponad 30 tabletek po 50 mg każda)98. W praktyce jednak ciężkie zatrucia zdarzają się także przy niższych dawkach, szczególnie u dzieci lub osób z chorobami współistniejącymi.
Krople do nosa i oczu
Przy stosowaniu miejscowym (do nosa lub oczu) ryzyko przedawkowania jest niewielkie, ale długotrwałe lub zbyt częste używanie, zwłaszcza u małych dzieci, może prowadzić do zahamowania pracy mózgu, śpiączki, rozszerzenia źrenic czy obniżenia temperatury ciała. Przypadkowe spożycie doustne kropli jest wyjątkowo niebezpieczne i może powodować nagłe spadki ciśnienia, zwolnienie akcji serca i zapaść1213.
Żele i maści do stosowania na skórę
Przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami objawy przedawkowania difenhydraminy są bardzo rzadkie. Jednak niezgodne użycie, szczególnie u dzieci, może prowadzić do ogólnoustrojowych objawów zatrucia. W przypadku produktów złożonych z lidokainą, objawy mogą dotyczyć także układu nerwowego i serca, ale wynikają głównie z działania lidokainy14.
Jak postępować w przypadku przedawkowania difenhydraminy?
Sposób postępowania zależy od ilości przyjętej substancji, czasu, jaki upłynął od jej zażycia, oraz rodzaju objawów. W każdym przypadku podejrzenia przedawkowania należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub wezwać pogotowie.
- Opróżnienie żołądka: wywołanie wymiotów i/lub płukanie żołądka może być korzystne, zwłaszcza jeśli od zażycia nie minęło więcej niż kilka godzin1011.
- Podanie węgla aktywnego: zalecane w przypadku ostrego przedawkowania158.
- Leczenie objawowe: w przypadku drgawek lub znacznego pobudzenia podaje się diazepam1011.
- Fizostygmina: w ciężkich przypadkach objawów antycholinergicznych, lekarz może rozważyć dożylne podanie fizostygminy jako antidotum1516.
- Hospitalizacja: ciężkie przypadki wymagają leczenia szpitalnego i stałej kontroli funkcji życiowych.
- Leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów i wspieraniu podstawowych funkcji życiowych.
- Nie istnieje uniwersalne antidotum na wszystkie objawy przedawkowania difenhydraminy, ale fizostygmina może być skuteczna w przypadku ciężkich objawów antycholinergicznych.
- Płukanie żołądka oraz podanie węgla aktywnego są szczególnie ważne w pierwszych godzinach po przedawkowaniu.
- W przypadku ciężkiego zatrucia, leczenie powinno odbywać się w warunkach szpitalnych, najlepiej na oddziale intensywnej terapii.
Tabela podsumowująca objawy, postępowanie i konieczność hospitalizacji
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne (senność, niewielka suchość w ustach, umiarkowana gorączka) | Obserwacja, ewentualnie płukanie żołądka, podanie węgla aktywnego | Nie zawsze, decyzja indywidualna15 |
| Umiarkowane (pobudzenie, drżenie, halucynacje, tachykardia) | Płukanie żołądka, podanie węgla aktywnego, leczenie objawowe (np. diazepam) | Zalecana obserwacja szpitalna10 |
| Ciężkie (drgawki, majaczenie, śpiączka, arytmie, zapaść sercowo-naczyniowa) | Leczenie szpitalne, wspomaganie oddychania, fizostygmina w ciężkich objawach antycholinergicznych | Wymagana hospitalizacja, często na OIOM1116 |
Difenhydramina – bezpieczeństwo stosowania i ryzyko przedawkowania
Difenhydramina jest skuteczną substancją stosowaną w wielu preparatach, ale jak każdy lek, wymaga stosowania zgodnie z zaleceniami. Przedawkowanie, zwłaszcza w przypadku doustnego przyjęcia zbyt dużej ilości tabletek, może prowadzić do poważnych i groźnych dla życia powikłań. W przypadku produktów złożonych (np. z paracetamolem, pseudoefedryną czy lidokainą) należy pamiętać, że objawy przedawkowania mogą się sumować lub wzajemnie potęgować. Zawsze należy zachować ostrożność i nie przekraczać zaleconych dawek, a w razie podejrzenia przedawkowania natychmiast szukać pomocy medycznej1516.


















