Kiedy może dojść do przedawkowania difenhydraminy?

Difenhydramina występuje w różnych postaciach leków – jako tabletki doustne, krople do nosa, krople do oczu czy żele do stosowania miejscowego1234. Każda z tych form zawiera różne dawki substancji czynnej, dlatego ryzyko przedawkowania zależy od tego, jak i w jakiej ilości lek został przyjęty.

  • Doustne tabletki zawierają najczęściej 25 mg lub 50 mg difenhydraminy w jednej tabletce45.
  • Krople do nosa lub oczu mają zwykle 1 mg difenhydraminy w 1 ml roztworu12.
  • Żele do stosowania miejscowego mogą zawierać 20 mg substancji na 1 g żelu, często w połączeniu z inną substancją czynną, np. lidokainą6.

O przedawkowaniu mówimy, gdy jednorazowo zostanie przyjęta dawka większa niż zalecana, lub gdy lek jest stosowany zbyt często lub przez zbyt długi czas. U dorosłych poważne objawy mogą pojawić się po przyjęciu 300–500 mg, a bardzo ciężkie – po przekroczeniu 1 g. Dzieci są szczególnie wrażliwe na skutki przedawkowania7.

Objawy przedawkowania difenhydraminy

Objawy przedawkowania mogą różnić się w zależności od drogi podania oraz ilości przyjętej substancji. W przypadku doustnego przyjęcia zbyt dużej dawki, objawy pojawiają się zwykle w ciągu kilku godzin89. Po zastosowaniu miejscowym, szczególnie u dzieci, mogą wystąpić objawy ogólnoustrojowe.

  • Ośrodkowy układ nerwowy: senność, pobudzenie, drżenie, drgawki, reakcje dystoniczne (nienaturalne ruchy lub pozycje), omamy, majaczenie, toksyczna psychoza, śpiączka10117.
  • Objawy antycholinergiczne: bardzo wysoka gorączka, rozszerzenie źrenic, suchość w ustach, zaczerwienienie twarzy, trudności w oddawaniu moczu710.
  • Układ sercowo-naczyniowy: tachykardia (przyspieszone bicie serca), arytmia, spadki ciśnienia krwi, zapaść sercowo-naczyniowa1011.
  • Inne objawy: nudności, wymioty, osłabienie, nadmierna potliwość, rabdomioliza (rozpad mięśni), niewydolność nerek (w rzadkich przypadkach), śpiączka1011.
Ważne dla pacjentów stosujących leki z difenhydraminą:

  • Objawy przedawkowania mogą pojawić się szybciej u dzieci i osób starszych.
  • W przypadku leków złożonych (np. z paracetamolem, pseudoefedryną lub lidokainą) mogą wystąpić dodatkowe objawy związane z tymi substancjami.
  • Niektóre postaci leków, np. krople do nosa lub oczu, mogą być niebezpieczne w przypadku przypadkowego spożycia doustnego, szczególnie przez dzieci.
  • W razie podejrzenia przedawkowania nie należy czekać na pojawienie się wszystkich objawów – szybka reakcja jest kluczowa dla bezpieczeństwa.

Przedawkowanie w zależności od postaci leku i drogi podania

Doustne tabletki i kapsułki

Największe ryzyko przedawkowania difenhydraminy występuje przy doustnym przyjęciu zbyt dużej ilości tabletek lub kapsułek. Objawy mogą pojawić się już po dawce przekraczającej 25 mg/kg masy ciała, co oznacza, że u osoby ważącej 60 kg, niebezpieczna może być dawka powyżej 1500 mg (czyli ponad 30 tabletek po 50 mg każda)98. W praktyce jednak ciężkie zatrucia zdarzają się także przy niższych dawkach, szczególnie u dzieci lub osób z chorobami współistniejącymi.

Krople do nosa i oczu

Przy stosowaniu miejscowym (do nosa lub oczu) ryzyko przedawkowania jest niewielkie, ale długotrwałe lub zbyt częste używanie, zwłaszcza u małych dzieci, może prowadzić do zahamowania pracy mózgu, śpiączki, rozszerzenia źrenic czy obniżenia temperatury ciała. Przypadkowe spożycie doustne kropli jest wyjątkowo niebezpieczne i może powodować nagłe spadki ciśnienia, zwolnienie akcji serca i zapaść1213.

Żele i maści do stosowania na skórę

Przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami objawy przedawkowania difenhydraminy są bardzo rzadkie. Jednak niezgodne użycie, szczególnie u dzieci, może prowadzić do ogólnoustrojowych objawów zatrucia. W przypadku produktów złożonych z lidokainą, objawy mogą dotyczyć także układu nerwowego i serca, ale wynikają głównie z działania lidokainy14.

Jak postępować w przypadku przedawkowania difenhydraminy?

Sposób postępowania zależy od ilości przyjętej substancji, czasu, jaki upłynął od jej zażycia, oraz rodzaju objawów. W każdym przypadku podejrzenia przedawkowania należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub wezwać pogotowie.

  • Opróżnienie żołądka: wywołanie wymiotów i/lub płukanie żołądka może być korzystne, zwłaszcza jeśli od zażycia nie minęło więcej niż kilka godzin1011.
  • Podanie węgla aktywnego: zalecane w przypadku ostrego przedawkowania158.
  • Leczenie objawowe: w przypadku drgawek lub znacznego pobudzenia podaje się diazepam1011.
  • Fizostygmina: w ciężkich przypadkach objawów antycholinergicznych, lekarz może rozważyć dożylne podanie fizostygminy jako antidotum1516.
  • Hospitalizacja: ciężkie przypadki wymagają leczenia szpitalnego i stałej kontroli funkcji życiowych.
Co warto wiedzieć o leczeniu przedawkowania difenhydraminy?

  • Leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów i wspieraniu podstawowych funkcji życiowych.
  • Nie istnieje uniwersalne antidotum na wszystkie objawy przedawkowania difenhydraminy, ale fizostygmina może być skuteczna w przypadku ciężkich objawów antycholinergicznych.
  • Płukanie żołądka oraz podanie węgla aktywnego są szczególnie ważne w pierwszych godzinach po przedawkowaniu.
  • W przypadku ciężkiego zatrucia, leczenie powinno odbywać się w warunkach szpitalnych, najlepiej na oddziale intensywnej terapii.

Tabela podsumowująca objawy, postępowanie i konieczność hospitalizacji

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (senność, niewielka suchość w ustach, umiarkowana gorączka) Obserwacja, ewentualnie płukanie żołądka, podanie węgla aktywnego Nie zawsze, decyzja indywidualna15
Umiarkowane (pobudzenie, drżenie, halucynacje, tachykardia) Płukanie żołądka, podanie węgla aktywnego, leczenie objawowe (np. diazepam) Zalecana obserwacja szpitalna10
Ciężkie (drgawki, majaczenie, śpiączka, arytmie, zapaść sercowo-naczyniowa) Leczenie szpitalne, wspomaganie oddychania, fizostygmina w ciężkich objawach antycholinergicznych Wymagana hospitalizacja, często na OIOM1116

Difenhydramina – bezpieczeństwo stosowania i ryzyko przedawkowania

Difenhydramina jest skuteczną substancją stosowaną w wielu preparatach, ale jak każdy lek, wymaga stosowania zgodnie z zaleceniami. Przedawkowanie, zwłaszcza w przypadku doustnego przyjęcia zbyt dużej ilości tabletek, może prowadzić do poważnych i groźnych dla życia powikłań. W przypadku produktów złożonych (np. z paracetamolem, pseudoefedryną czy lidokainą) należy pamiętać, że objawy przedawkowania mogą się sumować lub wzajemnie potęgować. Zawsze należy zachować ostrożność i nie przekraczać zaleconych dawek, a w razie podejrzenia przedawkowania natychmiast szukać pomocy medycznej1516.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania difenhydraminy?

Do pierwszych objawów przedawkowania difenhydraminy należą senność, suchość w ustach, gorączka oraz objawy antycholinergiczne, takie jak rozszerzenie źrenic i zaczerwienienie twarzy1.

Czy przedawkowanie difenhydraminy zawsze wymaga hospitalizacji?

Łagodne przypadki nie zawsze wymagają hospitalizacji, ale ciężkie objawy, takie jak drgawki, śpiączka czy arytmie, wymagają natychmiastowej pomocy medycznej i leczenia szpitalnego23.

Czy istnieje odtrutka na przedawkowanie difenhydraminy?

W ciężkich przypadkach objawów antycholinergicznych lekarz może podać fizostygminę jako antidotum, ale leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów45.

Czy dzieci są bardziej narażone na skutki przedawkowania difenhydraminy?

Tak, dzieci są bardziej wrażliwe na przedawkowanie difenhydraminy i mogą szybciej rozwinąć ciężkie objawy, nawet po mniejszych dawkach6.