Difenhydramina – przeciwwskazania

Czym jest difenhydramina i kiedy jej stosowanie może być przeciwwskazane?

Difenhydramina (łac. Diphenhydraminum, Diphenhydramini hydrochloridum) należy do leków przeciwhistaminowych pierwszej generacji. Stosowana jest w leczeniu objawów alergii, bezsenności, świądu skóry oraz niektórych stanów zapalnych. Działa łagodząco na objawy alergiczne i uspokajająco¹². W zależności od postaci leku i drogi podania (doustnie, miejscowo na skórę, krople do nosa lub oczu) może mieć różne zastosowania i inny profil bezpieczeństwa³⁴. Istnieją jednak sytuacje, w których difenhydramina jest przeciwwskazana bezwzględnie, a także takie, w których jej stosowanie wymaga ostrożności lub jest dozwolone tylko w wyjątkowych przypadkach.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować difenhydraminy?

• Nadwrażliwość na difenhydraminę lub substancje pomocnicze – ryzyko ciężkich reakcji alergicznych, które mogą zagrażać życiu⁵⁶⁷.
• Bliznowaciejące wrzody żołądka, niedrożność żołądka lub jelit – difenhydramina może nasilać objawy i prowadzić do groźnych powikłań, takich jak zatrzymanie treści pokarmowej⁵⁸.
• Jaskra z wąskim kątem przesączania – lek może podnosić ciśnienie wewnątrzgałkowe i pogorszyć przebieg choroby⁶⁹¹⁰.
• Rozrost gruczołu krokowego – zwiększa ryzyko zatrzymania moczu¹⁰¹¹.
• Nabyte lub wrodzone wydłużenie odstępu QT, czynniki ryzyka wydłużenia odstępu QT – difenhydramina może powodować zaburzenia rytmu serca, w tym groźny dla życia częstoskurcz⁵⁸.
• Guz chromochłonny nadnerczy – możliwość nasilenia objawów choroby i groźnych powikłań sercowo-naczyniowych⁵⁸.
• Ciężka niewydolność wątroby lub nerek – zwiększone ryzyko toksyczności leku¹⁰¹¹.
• Wirusowe zapalenie wątroby – pogorszenie czynności wątroby i ryzyko ciężkich działań niepożądanych¹⁰¹¹.
• Stosowanie inhibitorów MAO oraz okres do 2 tygodni po ich odstawieniu – grozi niebezpiecznym wzrostem ciśnienia i innymi powikłaniami¹⁰¹¹¹².
• Porfiria – ryzyko zaostrzenia choroby¹⁰¹¹.
• Astma oskrzelowa w fazie zaostrzenia – możliwość nasilenia objawów i ryzyko powikłań oddechowych¹⁰¹¹.
• Dzieci w określonym wieku – np. poniżej 2 lat (żel na skórę), poniżej 6 lat (krople do oczu), poniżej 12 lat (tabletki doustne, krople do nosa), poniżej 15 lat (niektóre leki złożone)^7131012.
• Dermatozy wysiękowe i pęcherzykowe – dotyczy żelu na skórę; możliwe pogorszenie stanu skóry⁷.
• Nadwrażliwość na środki adrenomimetyczne – dotyczy leków złożonych z nafazoliną; ryzyko reakcji alergicznych lub nadmiernej stymulacji układu krążenia⁶⁹.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosować tylko po dokładnej ocenie lekarza?

• Padaczka lub zaburzenia drgawkowe – difenhydramina może obniżać próg drgawkowy i nasilać ryzyko napadów¹⁴¹⁵.
• Myasthenia gravis – lek może pogorszyć osłabienie mięśni¹⁶¹⁴¹⁵.
• Choroby serca i zaburzenia rytmu serca – zwiększone ryzyko zaburzeń rytmu, zwłaszcza u osób z wydłużonym odstępem QT¹⁴¹⁷¹⁸.
• Przewlekłe choroby układu oddechowego (astma, POChP, zapalenie oskrzeli) – możliwość nasilenia trudności w oddychaniu¹⁴¹⁵.
• Umiarkowana lub ciężka niewydolność wątroby lub nerek – ryzyko kumulacji leku i działań niepożądanych¹⁴¹⁵.
• Osoby w podeszłym wieku – większa podatność na działania niepożądane, zwłaszcza zaburzenia poznawcze i sercowe¹⁴¹⁹¹⁷.
• Stosowanie innych leków o działaniu przeciwmuskarynowym lub leków wydłużających odstęp QT – ryzyko nasilenia działań niepożądanych¹⁴²⁰.

Stosowanie difenhydraminy – kiedy zachować szczególną ostrożność?

W niektórych sytuacjach difenhydramina nie jest przeciwwskazana, ale jej stosowanie wymaga zachowania szczególnej ostrożności oraz często indywidualnego dostosowania dawki. Dotyczy to zwłaszcza:

• Osób starszych – większe ryzyko działań niepożądanych, takich jak zaburzenia orientacji, upadki, zatrzymanie moczu¹⁴¹⁹.
• Pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby – może być konieczne dostosowanie dawki lub skrócenie czasu stosowania¹⁴¹⁵.
• Pacjentów z rozrostem gruczołu krokowego lub zatrzymaniem moczu – ryzyko pogorszenia dolegliwości¹⁴¹⁵.
• Osób z chorobami serca, zaburzeniami elektrolitowymi, bradykardią, wywiadem rodzinnym nagłej śmierci sercowej – zwiększone ryzyko arytmii⁵⁸.
• Pacjentów przyjmujących leki o działaniu przeciwmuskarynowym lub wydłużające odstęp QT – ryzyko niebezpiecznych interakcji¹⁴²⁰.
• Osób z chorobami układu oddechowego – możliwość nasilenia duszności, kaszlu lub innych objawów¹⁴¹⁵.
• Pacjentów z padaczką lub innymi zaburzeniami drgawkowymi – ryzyko obniżenia progu drgawkowego¹⁴¹⁵.

Dawkowanie i czas stosowania – kiedy trzeba uważać?

Difenhydraminę należy stosować przez możliwie najkrótszy czas, zwykle nie dłużej niż 5-7 dni, aby zminimalizować ryzyko powikłań i działań niepożądanych²¹¹⁹. Dawkę leku oraz czas kuracji zawsze powinien określić lekarz, zwłaszcza u osób z chorobami przewlekłymi, w podeszłym wieku lub przyjmujących inne leki.

Podsumowanie – difenhydramina nie dla każdego

Difenhydramina to skuteczny lek przeciwhistaminowy, ale nie jest odpowiednia dla wszystkich pacjentów. Przeciwwskazania bezwzględne obejmują m.in. nadwrażliwość na substancję, niektóre choroby przewodu pokarmowego, ciężkie schorzenia wątroby i nerek, jaskrę, rozrost gruczołu krokowego, a także stosowanie u dzieci w określonym wieku. W wielu innych przypadkach konieczna jest szczególna ostrożność – dotyczy to m.in. osób starszych, pacjentów z chorobami serca, nerek, wątroby, dróg oddechowych, a także przyjmujących inne leki. Przed zastosowaniem difenhydraminy warto dokładnie sprawdzić przeciwwskazania oraz skonsultować się z lekarzem w przypadku jakichkolwiek wątpliwości lub chorób współistniejących.