Wprowadzenie do działań niepożądanych dienogestu
Dienogest to lek hormonalny stosowany samodzielnie lub w połączeniu z innymi hormonami, głównie w leczeniu endometriozy oraz jako składnik doustnej antykoncepcji. Działania niepożądane są naturalną częścią terapii każdym lekiem, ale nie oznacza to, że wystąpią u każdej osoby. Ich rodzaj i nasilenie mogą zależeć od drogi podania, formy leku, dawki, a także indywidualnych cech pacjentki, takich jak wiek, stan zdrowia czy inne stosowane leki1234. Najczęściej działania niepożądane pojawiają się w pierwszych miesiącach stosowania i z czasem mogą ustępować15.
Zalecając stosowanie leków zawierających dienogest, zawsze należy rozważyć korzyści i potencjalne ryzyko. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów, warto wiedzieć, które z nich są częste, a które wymagają pilnej konsultacji.
Najczęstsze działania niepożądane
Dienogest, zarówno stosowany samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi hormonami (np. etynyloestradiolem czy estradiolem), może wywoływać różne skutki uboczne. Najczęściej zgłaszane objawy to:
- Ból głowy123
- Dyskomfort lub ból piersi12
- Obniżony nastrój lub zmiany nastroju12
- Trądzik12
- Nudności23
- Ból brzucha23
- Zmiany profilu krwawień miesiączkowych (plamienia, nieregularne krwawienia lub brak miesiączki)15
W przypadku terapii skojarzonej z innymi hormonami, takimi jak etynyloestradiol lub estradiol, profil działań niepożądanych może być szerszy. Dodatkowo mogą wystąpić bóle pleców, zmęczenie, zmiana masy ciała, powiększenie lub obrzęk piersi, czy nieprawidłowe krwawienia z odstawienia67.
Działania niepożądane – kategorie częstotliwości
Często (≥1/100 do <1/10)
- Ból głowy, migrena, zawroty głowy12
- Obniżenie nastroju, zmiany nastroju12
- Ból brzucha, nudności2
- Trądzik, wysypka, świąd2
- Ból piersi, powiększenie piersi2
- Zmęczenie2
- Zwiększenie masy ciała2
Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
- Zmniejszenie masy ciała1
- Zwiększony apetyt lub jadłowstręt2
- Zmniejszone lub zwiększone libido2
- Bezsenność, zaburzenia snu2
- Ból pleców, bóle mięśni, ból kończyn2
- Zapalenie pochwy, zakażenia grzybicze pochwy i sromu2
- Zaparcia, biegunka, wymioty2
Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
- Nadwrażliwość (reakcje alergiczne)7
- Mięśniak gładki macicy, tłuszczak piersi7
- Nietolerancja soczewek kontaktowych7
- Rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy7
Częstość nieznana (nie może być oszacowana na podstawie dostępnych danych)
- Obrzęk naczynioruchowy (nagły obrzęk twarzy, ust, gardła lub języka)7
- Wystąpienie lub pogorszenie innych chorób, np. żółtaczka, świąd związany z cholestazą, kamica pęcherzyka żółciowego, toczeń rumieniowaty układowy, choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego1110
- Zmiany w tolerancji glukozy, insulinooporność11
- Nowotwory wątroby, rak piersi, rak szyjki macicy84
- Zakrzepica żylna, tętnicza, zatorowość płucna, udar89
Działania niepożądane specyficzne dla wybranych postaci i wskazań
W przypadku leków zawierających wyłącznie dienogest (np. w leczeniu endometriozy), najczęstsze działania niepożądane to ból głowy, trądzik, obniżony nastrój i dyskomfort piersi. Dodatkowo mogą wystąpić różne zmiany w cyklu miesiączkowym, takie jak nieregularne krwawienia, plamienia lub brak miesiączki. Objawy te najczęściej pojawiają się w pierwszych miesiącach leczenia i mogą ustępować w miarę jego kontynuacji15.
Przy stosowaniu preparatów złożonych (zawierających również estrogeny), działania niepożądane są szersze i mogą dotyczyć różnych układów organizmu. Do tych objawów zaliczają się m.in. zmiany skórne, zmiany masy ciała, zaburzenia psychiczne, bóle mięśni i stawów, zaburzenia widzenia czy nietolerancja soczewek kontaktowych23.
- Działania niepożądane mogą mieć różną intensywność – niektóre ustępują samoistnie, inne wymagają zmiany leczenia.
- Niektóre działania niepożądane, jak nieregularne krwawienia, są bardzo częste na początku terapii i zwykle łagodnieją po kilku miesiącach.
- W razie nasilonych lub utrzymujących się objawów warto poinformować o nich lekarza.
- Nie wszystkie działania niepożądane muszą wystąpić – wiele osób toleruje leczenie bardzo dobrze.
Zgłaszanie działań niepożądanych
Każde podejrzewane działanie niepożądane po zastosowaniu leków zawierających dienogest można zgłosić do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do producenta danego leku. Takie zgłoszenia pomagają w monitorowaniu bezpieczeństwa stosowania leków i przyczyniają się do ochrony zdrowia wszystkich pacjentów1213.
Podsumowanie – działania niepożądane dienogestu zależne od formy i wskazania
Dienogest, stosowany samodzielnie lub w połączeniu z innymi hormonami, wykazuje zróżnicowany profil działań niepożądanych. Najczęściej występujące skutki uboczne to ból głowy, trądzik, obniżony nastrój, zmiany w cyklu miesiączkowym i ból piersi. W połączeniach z estrogenami zakres możliwych działań niepożądanych jest szerszy, a część objawów może być poważniejsza (np. zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, zaburzenia wątroby czy nowotwory). Większość działań niepożądanych pojawia się w pierwszych miesiącach terapii i z czasem łagodnieje, jednak niektóre wymagają natychmiastowej interwencji. Zgłaszanie niepokojących objawów jest bardzo ważne dla bezpieczeństwa pacjentów i dalszego monitorowania leków.
Tabela – działania niepożądane dienogestu według układów narządowych i częstotliwości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ nerwowy | Ból głowy, migrena, zawroty głowy | Bezsenność, senność | Parestezje, hiperkinezje | Udar niedokrwienny, zaburzenia krążenia mózgowego, dystonia | ||
| Układ pokarmowy | Ból brzucha, nudności | Biegunka, wymioty, zaparcia, wzdęcia | Suchość w jamie ustnej | Zapalenie żołądka, zapalenie jelit, niestrawność | ||
| Skóra i tkanka podskórna | Trądzik, świąd, wysypka | Łuszczyca, nadmierna potliwość, sucha skóra | Rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy | Ostuda, łysienie, hirsutyzm, zmiany pigmentacji, pokrzywka | ||
| Układ rozrodczy i piersi | Ból piersi, powiększenie piersi, nieprawidłowe krwawienia, krwawienia śródcykliczne | Bolesne miesiączkowanie, torbiel jajnika, upławy | Mlekotok, dysplazja szyjki macicy | Zmiany wydzieliny z pochwy, wydzielina z piersi, ból miednicy | ||
| Układ sercowo-naczyniowy | Nadciśnienie, tachykardia | Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe | Niedociśnienie, zakrzepowe zapalenie żył, uderzenia gorąca, żylaki | |||
| Układ mięśniowo-szkieletowy | Ból pleców, ból mięśni | Skurcze mięśni, ból kończyn | Uczucie ciężkości kończyn | |||
| Psychika | Obniżony nastrój, zmiany nastroju | Zmniejszone libido, agresja, nerwowość | Zwiększone libido | Depresja, lęk | ||
| Inne | Zmęczenie, zwiększenie masy ciała | Zmniejszenie masy ciała, retencja płynów, obrzęki | Nadwrażliwość | Obrzęk naczynioruchowy, nowotwory wątroby, rak piersi |


















