REKLAMA

Na czym polega mechanizm działania substancji czynnej?

Mechanizm działania substancji czynnej, takiej jak dekstran, to po prostu sposób, w jaki wpływa ona na organizm, aby osiągnąć swój efekt leczniczy1. Zrozumienie tego procesu pozwala lepiej pojąć, jak dana substancja pomaga w konkretnych schorzeniach oraz dlaczego jest stosowana w określonych sytuacjach medycznych2. W farmakologii często używa się pojęć farmakodynamika i farmakokinetyka. Farmakodynamika tłumaczy, jak substancja działa na organizm, a farmakokinetyka – jak organizm wpływa na substancję, czyli jak jest ona wchłaniana, rozprowadzana, przetwarzana i wydalana.

Jak dekstran działa w organizmie?

Działanie dekstranu w różnych zastosowaniach

Dekstran jest dużą cząsteczką zbudowaną z glukozy. W zależności od postaci i dawki, może być stosowany w różnych celach:

  • Dożylnie (np. w roztworach do infuzji): Dekstran zwiększa objętość krwi krążącej, co jest bardzo ważne podczas wstrząsu, utraty krwi lub poważnych urazów1. Pomaga utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi i poprawia przepływ krwi w naczyniach.
  • W połączeniu z żelazem (np. kompleks wodorotlenku żelaza z dekstranem): Umożliwia podanie żelaza w taki sposób, by było ono bezpiecznie magazynowane i stopniowo wykorzystywane przez organizm do produkcji czerwonych krwinek34.
  • W kroplach do oczu: W połączeniu z innymi substancjami dekstran tworzy na powierzchni oka ochronną warstwę, która pomaga utrzymać nawilżenie i łagodzi podrażnienia5.

Dekstran podany dożylnie podnosi tzw. ciśnienie koloidoosmotyczne, czyli sprawia, że więcej wody zostaje w naczyniach krwionośnych. Dzięki temu szybciej zwiększa się objętość krwi i poprawia jej krążenie, co jest szczególnie ważne w stanach zagrożenia życia1.

Dodatkowo dekstran zmniejsza lepkość krwi, utrudnia zlepianie się krwinek i zapobiega powstawaniu zakrzepów, co ma znaczenie np. podczas operacji lub w okresie rekonwalescencji1.

Ważne: Dekstran nie zastępuje pełnej krwi – nie przenosi tlenu i nie nadaje się do leczenia wszystkich rodzajów niedokrwistości. Stosuje się go głównie do szybkiego zwiększenia objętości krwi lub poprawy jej właściwości w sytuacjach zagrożenia, np. po urazach, oparzeniach czy podczas operacji.

  • Może być też używany zapobiegawczo, by zmniejszyć ryzyko powstawania zakrzepów podczas zabiegów chirurgicznych2.
  • W kroplach do oczu dekstran wspiera nawilżenie powierzchni oka i chroni ją przed podrażnieniami5.

Mechanizm działania dekstranu w połączeniu z żelazem

Gdy dekstran jest połączony z żelazem (kompleks wodorotlenku żelaza(III) z dekstranem), działa jako “nośnik” żelaza. Kompleks ten pozwala na bezpieczne podawanie żelaza do organizmu, gdzie jest ono stopniowo uwalniane, magazynowane i wykorzystywane do produkcji hemoglobiny – białka przenoszącego tlen w czerwonych krwinkach34. Dzięki temu można skutecznie leczyć niedobory żelaza, szczególnie wtedy, gdy doustne preparaty są nieskuteczne lub nietolerowane.

Co dzieje się z dekstranem w organizmie? (przebieg wchłaniania, rozprowadzania i wydalania)

Losy dekstranu po podaniu dożylnym

Po podaniu dożylnym (np. jako roztwór do infuzji), dekstran zaczyna działać niemal natychmiast, zwiększając objętość osocza. Około 60% podanej dawki zostaje wydalone przez nerki w ciągu 6 godzin, a około 70% w ciągu 24 godzin6. Pozostała część jest rozkładana w wątrobie do dwutlenku węgla i wody. Dekstran nie przechodzi do mózgu przez tzw. barierę krew-mózg.

Losy dekstranu w połączeniu z żelazem

Po wstrzyknięciu kompleksu żelaza z dekstranem, substancja ta jest najpierw wchłaniana przez układ limfatyczny i powoli trafia do krwiobiegu. Okres półtrwania (czyli czas, w którym połowa substancji zostaje usunięta z organizmu) wynosi od 3 do 4 dni78. Kompleks ten nie jest wydalany przez nerki, dzięki czemu żelazo może być powoli i skutecznie wykorzystywane przez organizm. Dekstran z tej postaci może być albo wydalany, albo metabolizowany.

U osób z niewydolnością nerek lub wątroby proces wydalania może być wolniejszy, dlatego dawkowanie i monitorowanie leczenia powinno być szczególnie ostrożne6.

Losy dekstranu w kroplach do oczu

W przypadku kropli do oczu, dekstran działa miejscowo na powierzchni oka, nie wchłania się do organizmu w znaczących ilościach9. Pozostaje na powierzchni, tworząc ochronną warstwę i utrzymując nawilżenie.

Warto wiedzieć:

  • Dekstran jest wydalany głównie przez nerki, ale jego losy zależą od formy podania i zastosowania67.
  • W przypadku połączeń z żelazem nie jest wydalany przez nerki, co pozwala na stopniowe uwalnianie żelaza78.
  • W kroplach do oczu działa głównie miejscowo, bez ogólnoustrojowego wpływu na organizm9.

Przedkliniczne badania dekstranu

W badaniach przedklinicznych, czyli prowadzonych na zwierzętach i komórkach przed zastosowaniem u ludzi, nie wykazano toksycznego działania dekstranu w roztworach do infuzji10. W przypadku dekstranu połączonego z żelazem, nie zauważono ryzyka toksyczności przy stosowaniu klinicznym, chociaż bardzo duże dawki mogą być niebezpieczne dla zwierząt1112. W badaniach nad kroplami do oczu z dekstranem nie stwierdzono działań niepożądanych i uznano je za bezpieczne dla ludzi13.

Podsumowanie: Dekstran jako wszechstronna substancja o zróżnicowanym mechanizmie działania

Dekstran to substancja, której mechanizm działania zależy od formy i zastosowania. Jako roztwór do infuzji skutecznie zwiększa objętość krwi i poprawia jej właściwości, ratując życie w stanach zagrożenia. W połączeniu z żelazem umożliwia skuteczne leczenie niedoborów żelaza, zapewniając jego powolne i bezpieczne uwalnianie. W kroplach do oczu zapewnia nawilżenie i ochronę powierzchni oka. Różne drogi podania oraz połączenia z innymi substancjami sprawiają, że dekstran jest wszechstronny i znajduje zastosowanie w wielu dziedzinach medycyny2135.

Tabela podsumowująca właściwości dekstranu

Zastosowanie Mechanizm działania Farmakokinetyka
Roztwór do infuzji (dożylnie) Zwiększa objętość krwi, poprawia krążenie, zapobiega zakrzepom Wydalany głównie przez nerki, 60% w 6h, 70% w 24h, reszta metabolizowana w wątrobie
Kompleks z żelazem (dożylnie, domięśniowo) Nośnik żelaza, umożliwia stopniowe uwalnianie żelaza do produkcji hemoglobiny Wchłaniany przez układ limfatyczny, okres półtrwania 3-4 dni, dekstran wydalany lub metabolizowany
Krople do oczu Tworzy warstwę ochronną, nawilża powierzchnię oka Działa miejscowo, nie wchłania się do organizmu w istotnych ilościach

Pytania i odpowiedzi

Jak działa dekstran po podaniu dożylnym?

Dekstran zwiększa objętość krwi, poprawia jej płynność i zapobiega zakrzepom, wiążąc wodę w naczyniach krwionośnych1.

Co dzieje się z dekstranem po podaniu do organizmu?

Po dożylnym podaniu dekstran jest wydalany głównie przez nerki, a reszta jest rozkładana w wątrobie6.

Jaka jest rola dekstranu w preparatach z żelazem?

Dekstran pełni funkcję nośnika, umożliwiając powolne i bezpieczne uwalnianie żelaza do produkcji hemoglobiny34.

Czy dekstran jest bezpieczny?

Badania przedkliniczne wykazały, że dekstran jest bezpieczny w zalecanych dawkach, zarówno dożylnie, jak i miejscowo1013.

Czy dekstran w kroplach do oczu działa ogólnoustrojowo?

Nie, dekstran w kroplach do oczu działa tylko miejscowo i nie wchłania się w znaczących ilościach do organizmu9.

REKLAMA