Czym jest deksametazon i jak stosuje się tę substancję?

Deksametazon to syntetyczny glikokortykosteroid, czyli lek o bardzo silnym działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym i immunosupresyjnym. Stosowany jest w wielu schorzeniach – zarówno ogólnoustrojowo (np. w tabletkach lub roztworach do wstrzykiwań), jak i miejscowo (np. w kroplach do oczu, maściach czy aerozolach na skórę)12. Siła działania deksametazonu jest znacznie większa niż innych leków z tej grupy, dlatego bardzo ważne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania1.

Kiedy mówimy o przedawkowaniu deksametazonu?

Przedawkowanie deksametazonu oznacza przyjęcie zbyt dużej dawki leku w stosunku do zalecanej przez lekarza lub długotrwałe stosowanie go w wyższych dawkach, niż przewidziano34. W przypadku jednorazowego, ostrego przedawkowania deksametazonu, objawy są rzadko spotykane, natomiast znacznie większe ryzyko pojawia się przy przewlekłym przyjmowaniu zbyt dużych ilości leku54. Warto wiedzieć, że objawy przedawkowania mogą różnić się w zależności od postaci leku i drogi podania.

Ważne:

  • Jednorazowe spożycie zawartości butelki kropli do oczu lub maści z deksametazonem zwykle nie powoduje ciężkich objawów toksycznych67.
  • Przedawkowanie groźniejsze jest w przypadku długotrwałego stosowania dużych dawek, zwłaszcza leków doustnych i wstrzykiwanych54.
  • Niektóre preparaty do oczu i skóry zawierają także inne substancje czynne (np. antybiotyki), których objawy przedawkowania mogą być inne89.
  • Deksametazon w tabletkach i roztworach do wstrzykiwań ma największy potencjał do wywołania poważnych skutków ubocznych w razie przedawkowania104.

Jakie są objawy przedawkowania deksametazonu?

Objawy przedawkowania zależą przede wszystkim od dawki, czasu stosowania oraz drogi podania leku54. W przypadku miejscowego stosowania (krople do oczu, maści, aerozole na skórę) ryzyko przedawkowania jest niewielkie, ale przy długotrwałym użyciu na duże powierzchnie skóry lub do oczu może dojść do działania ogólnoustrojowego69. Po doustnym lub dożylnym przyjęciu zbyt dużej ilości deksametazonu, skutki mogą być poważniejsze.

Najczęstsze objawy przedawkowania (zależne od układów narządowych):

Przedawkowanie w zależności od postaci i drogi podania

  • Krople do oczu, maści do oczu, implanty do oka: Ryzyko ciężkiego przedawkowania jest bardzo niskie. Nawet przypadkowe spożycie zawartości opakowania rzadko wywołuje poważne objawy. W przypadku podania zbyt dużej ilości do oka zaleca się przepłukanie oka letnią wodą6813.
  • Maści i aerozole na skórę: Przedawkowanie jest możliwe przy długotrwałym stosowaniu na duże powierzchnie skóry lub pod opatrunkiem okluzyjnym. Może dojść wtedy do wchłaniania leku i wystąpienia objawów ogólnych, takich jak zaburzenia hormonalne9.
  • Tabletki i roztwory do wstrzykiwań: Największe ryzyko przedawkowania i wystąpienia poważnych objawów dotyczy tych postaci. Ostre zatrucie jest bardzo rzadkie, ale przewlekłe przedawkowanie prowadzi do nasilenia działań niepożądanych, głównie zaburzeń hormonalnych i metabolicznych5104.

Co zrobić w przypadku podejrzenia przedawkowania deksametazonu?

W przypadku miejscowego przedawkowania (np. zaaplikowania zbyt dużej ilości kropli do oka), należy przepłukać oko letnią wodą613. Jeśli lek został przypadkowo połknięty (np. krople lub maść do oczu), zwykle nie są wymagane specjalne środki, ponieważ deksametazon jest słabo wchłaniany z przewodu pokarmowego i nie wywołuje objawów zatrucia w tej sytuacji87.

W przypadku doustnego lub dożylnego przedawkowania oraz przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek, leczenie polega na łagodzeniu objawów i wsparciu funkcji organizmu. Nie istnieje specyficzna odtrutka na deksametazon14. W razie poważnych objawów, takich jak reakcje alergiczne lub anafilaktyczne, lekarz może zastosować adrenalinę lub inne leki ratujące życie14.

W przypadku przewlekłego przedawkowania, konieczne może być stopniowe odstawianie leku, aby nie wywołać ostrej niewydolności kory nadnerczy915. W przypadku niepokojących objawów lub podejrzenia zatrucia, zawsze należy zwrócić się do lekarza.

Najważniejsze zasady bezpieczeństwa przy stosowaniu deksametazonu:

  • Stosuj lek wyłącznie w dawkach i przez czas zalecony przez lekarza.
  • Nie zwiększaj samodzielnie dawki ani nie przerywaj leczenia nagle, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu.
  • Przy stosowaniu preparatów miejscowych (na skórę, do oka) ryzyko przedawkowania jest niewielkie, ale nie należy używać ich na duże powierzchnie skóry bez kontroli lekarza9.
  • W razie przypadkowego połknięcia preparatu do oczu lub na skórę zwykle nie są wymagane żadne środki zaradcze, ale warto zachować spokój i obserwować organizm87.
  • W razie pojawienia się objawów niepożądanych, takich jak silne osłabienie, zaburzenia psychiczne, krwawienia z przewodu pokarmowego, należy natychmiast zgłosić się do lekarza1112.

Tabela podsumowująca objawy przedawkowania i postępowanie

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (np. miejscowe podrażnienie, punkcikowe zapalenie rogówki, wzmożone łzawienie, łagodne zaburzenia snu) Przepłukać oko wodą (w przypadku kropli), obserwacja, leczenie objawowe Nie
Umiarkowane (np. podwyższenie cukru, łagodne objawy Cushinga, zatrzymanie płynów, pobudzenie) Zmniejszenie dawki lub stopniowe odstawianie, leczenie objawowe W zależności od stanu pacjenta
Ciężkie (np. psychoza steroidowa, ciężka hiperglikemia, krwawienie z przewodu pokarmowego, ostra niewydolność kory nadnerczy) Hospitalizacja, leczenie objawowe, wsparcie funkcji życiowych; brak odtrutki, leczenie podtrzymujące Tak

Deksametazon – ryzyko przedawkowania zależy od formy i długości stosowania

Przedawkowanie deksametazonu najczęściej wiąże się z długotrwałym przyjmowaniem zbyt dużych dawek, zwłaszcza w postaci tabletek lub zastrzyków. Ostre zatrucia są bardzo rzadkie, a w przypadku miejscowych preparatów do oczu lub na skórę – ryzyko jest minimalne. Najważniejsze jest stosowanie leku zgodnie z zaleceniami lekarza i zwracanie uwagi na objawy niepożądane. W razie podejrzenia przedawkowania należy skontaktować się z lekarzem, który wdroży odpowiednie postępowanie, w tym stopniowe odstawianie leku lub leczenie objawowe395414.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania deksametazonu?

Objawy zależą od postaci leku i czasu stosowania. Najczęściej są to zaburzenia hormonalne, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, wzrost poziomu cukru, pobudzenie, bezsenność lub objawy ze strony przewodu pokarmowego.51112

Czy przypadkowe połknięcie kropli lub maści z deksametazonem jest niebezpieczne?

Jednorazowe połknięcie kropli lub maści zwykle nie powoduje objawów zatrucia, ponieważ deksametazon słabo wchłania się z przewodu pokarmowego.687

Co zrobić, gdy dojdzie do przedawkowania deksametazonu w kroplach do oczu?

Należy przepłukać oko letnią wodą. W przypadku połknięcia zawartości butelki, obserwować organizm – ciężkie objawy są mało prawdopodobne.613

Czy istnieje odtrutka na przedawkowanie deksametazonu?

Nie ma specyficznej odtrutki. Leczenie polega na łagodzeniu objawów i wsparciu funkcji organizmu.14

Czy przy przewlekłym stosowaniu dużych dawek deksametazonu można nagle odstawić lek?

Nie, nagłe odstawienie przy długotrwałym stosowaniu może prowadzić do ostrej niewydolności kory nadnerczy. Lek należy odstawiać stopniowo pod kontrolą lekarza.915