Daratumumab, elotuzumab i izatuksymab to przeciwciała monoklonalne stosowane w leczeniu szpiczaka mnogiego. Różnią się wskazaniami, mechanizmem działania i bezpieczeństwem u szczególnych grup pacjentów.

Przeciwciała monoklonalne w leczeniu szpiczaka mnogiego – przegląd porównywanych substancji

W leczeniu szpiczaka mnogiego coraz większe znaczenie mają przeciwciała monoklonalne. Wśród nich szczególnie istotne są trzy substancje czynne: daratumumab, elotuzumab oraz izatuksymab. Wszystkie są lekami biologicznymi, które działają ukierunkowanie na określone białka obecne na powierzchni komórek nowotworowych, ale różnią się miejscem działania i nieco zakresem zastosowań.123

  • Daratumumab oraz izatuksymab należą do grupy przeciwciał skierowanych przeciwko białku CD38, które znajduje się na powierzchni komórek szpiczaka mnogiego13.
  • Elotuzumab działa natomiast przeciwko białku SLAMF7, również obecnemu na komórkach nowotworowych oraz niektórych komórkach układu odpornościowego2.
  • Wszystkie trzy leki są stosowane w leczeniu szpiczaka mnogiego u dorosłych, najczęściej w terapii skojarzonej z innymi lekami, takimi jak lenalidomid, pomalidomid, bortezomib, deksametazon czy karfilzomib456.

Podsumowując, choć omawiane substancje należą do tej samej szerokiej grupy terapeutycznej, ich działanie jest skierowane na różne cele, co wpływa na zakres zastosowań i potencjalne różnice w skuteczności oraz bezpieczeństwie.

  • Daratumumab i izatuksymab: przeciwciała anty-CD3813.
  • Elotuzumab: przeciwciało anty-SLAMF72.
Ważne: Choć wszystkie omawiane przeciwciała monoklonalne stosuje się w leczeniu szpiczaka mnogiego, różnią się one między sobą mechanizmem działania oraz zakresem stosowania. Dlatego decyzja o wyborze konkretnego leku zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta, dotychczasowego leczenia i innych czynników.

  • Daratumumab i izatuksymab są skierowane przeciwko CD38, elotuzumab przeciwko SLAMF7.
  • Leki te stosuje się w różnych schematach terapeutycznych i często w połączeniu z innymi lekami.
  • Każdy z nich ma nieco inny profil działań niepożądanych i przeciwwskazań.

Kiedy stosuje się daratumumab, elotuzumab i izatuksymab?

Omawiane przeciwciała monoklonalne są stosowane w leczeniu szpiczaka mnogiego, jednak zakres wskazań dla każdego z nich jest nieco inny456:

  • Daratumumab – wykorzystywany zarówno u pacjentów z nowo rozpoznanym szpiczakiem mnogim, jak i w przypadkach nawrotu lub oporności na leczenie. Może być stosowany w monoterapii lub w połączeniu z innymi lekami (lenalidomid, deksametazon, bortezomib, melfalan, prednizon, talidomid, pomalidomid, cyklofosfamid) i jest dopuszczony również w leczeniu amyloidozy AL47.
  • Elotuzumab – stosuje się u dorosłych pacjentów ze szpiczakiem mnogim, którzy otrzymali co najmniej jedną wcześniejszą terapię (w połączeniu z lenalidomidem i deksametazonem) lub co najmniej dwie terapie, w tym lenalidomid i inhibitor proteasomów, jeśli nastąpiła progresja choroby (w połączeniu z pomalidomidem i deksametazonem)5.
  • Izatuksymab – znajduje zastosowanie w leczeniu dorosłych pacjentów z nawrotowym i opornym na leczenie szpiczakiem mnogim, którzy otrzymali wcześniej co najmniej dwie linie leczenia, w tym lenalidomid i inhibitor proteasomów, lub co najmniej jedną linię leczenia (w skojarzeniu z karfilzomibem i deksametazonem)6.

Wszystkie trzy leki są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych i nie są stosowane u dzieci i młodzieży, ponieważ nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej8910.

  • Daratumumab: szerokie wskazania, w tym amyloidoza AL11.
  • Elotuzumab: tylko szpiczak mnogi po co najmniej jednej lub dwóch terapiach5.
  • Izatuksymab: szpiczak mnogi oporny/nawrotowy, po co najmniej dwóch liniach leczenia6.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie porównywane leki są przeciwciałami monoklonalnymi, ale ich mechanizm działania różni się zależnie od celu, na który są skierowane:

  • Daratumumab oraz izatuksymab blokują białko CD38 obecne w dużych ilościach na komórkach szpiczaka mnogiego. Ich działanie polega na uruchamianiu różnych mechanizmów niszczenia komórek nowotworowych przez układ odpornościowy – m.in. cytotoksyczność zależna od przeciwciał, cytotoksyczność zależna od dopełniacza oraz fagocytoza komórek13.
  • Elotuzumab działa na białko SLAMF7, które również znajduje się na komórkach szpiczaka, a także na komórkach NK (natural killers). Aktywuje komórki NK i pobudza układ odpornościowy do walki z komórkami nowotworowymi, a także wspomaga zabijanie komórek szpiczaka przez inne mechanizmy immunologiczne2.

Pod względem farmakokinetyki wszystkie trzy przeciwciała są podawane dożylnie, a daratumumab dostępny jest również w formie podskórnej. Ich okres półtrwania (czyli czas, po którym połowa dawki zostaje usunięta z organizmu) wynosi zwykle od około 18 do 28 dni, co pozwala na stosowanie ich w odstępach tygodniowych lub dwutygodniowych, w zależności od schematu leczenia121314.

  • Daratumumab: różne schematy dawkowania (dożylnie lub podskórnie), okres półtrwania ok. 18-23 dni12.
  • Elotuzumab: podawany wyłącznie dożylnie, okres półtrwania ok. 2-3 tygodnie13.
  • Izatuksymab: podawany dożylnie, okres półtrwania ok. 28 dni14.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – różnice i podobieństwa

Wszystkie trzy substancje mają podobne podstawowe przeciwwskazania – nie powinny być stosowane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub którąkolwiek z substancji pomocniczych w preparacie151617. Jednak istnieją pewne różnice w zakresie środków ostrożności i ryzyka działań niepożądanych:

  • Reakcje związane z podaniem dożylnym (np. reakcje alergiczne, duszność, kaszel, gorączka) są częstsze podczas pierwszych podań wszystkich tych leków, dlatego konieczne jest stosowanie premedykacji (leki przeciwalergiczne, przeciwgorączkowe i steroidy)181920.
  • Neutropenia (obniżenie liczby białych krwinek) i zwiększone ryzyko infekcji mogą występować po wszystkich trzech lekach, choć częstość i nasilenie mogą się różnić w zależności od schematu leczenia i innych stosowanych leków212223.
  • Daratumumab, izatuksymab i elotuzumab mogą powodować fałszywie dodatnie wyniki testów serologicznych krwi (test Coombsa), co jest istotne w przypadku planowanych transfuzji krwi242526.
  • Wszystkie trzy leki mogą utrudniać ocenę odpowiedzi całkowitej na leczenie ze względu na ich obecność w badaniach laboratoryjnych (np. immunofiksacja)272528.

Nieco częściej działania niepożądane dotyczące układu oddechowego oraz ciężkie reakcje alergiczne opisywano po daratumumabie i izatuksymabie niż po elotuzumabie2930.

151617181920

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Porównując daratumumab, elotuzumab i izatuksymab pod kątem bezpieczeństwa u szczególnych grup pacjentów, można zauważyć zarówno podobieństwa, jak i różnice:

  • Dzieci i młodzież: żaden z tych leków nie jest przeznaczony dla osób poniżej 18. roku życia – nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności stosowania w tej grupie wiekowej8910.
  • Kobiety w ciąży: nie zaleca się stosowania żadnego z tych leków w ciąży ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa oraz potencjalne ryzyko dla płodu313233.
  • Karmienie piersią: nie wiadomo, czy leki te przenikają do mleka kobiecego, dlatego zaleca się przerwanie karmienia piersią na czas terapii313233.
  • Pacjenci z zaburzeniami nerek i wątroby: zarówno daratumumab, elotuzumab, jak i izatuksymab nie wymagają modyfikacji dawki u osób z zaburzeniami czynności nerek lub łagodnymi zaburzeniami czynności wątroby. Jednak u pacjentów z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami wątroby doświadczenie kliniczne jest ograniczone, szczególnie w przypadku izatuksymabu8934.
  • Pacjenci w podeszłym wieku: nie ma potrzeby dostosowywania dawki tych leków u osób starszych, jednak w badaniach klinicznych liczba pacjentów powyżej 85 lat była niewielka8934.
  • Kierowcy i obsługa maszyn: żaden z leków nie wywiera istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów, ale zgłaszano zmęczenie, co należy uwzględnić w praktyce353637.
Informacje praktyczne:

  • Każdy z omawianych leków wymaga specjalistycznej opieki i monitorowania podczas podawania.
  • U pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby nie ma konieczności zmiany dawkowania, ale w ciężkich przypadkach należy zachować ostrożność.
  • Podczas leczenia należy obserwować pacjentów pod kątem infekcji i reakcji alergicznych.
  • Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję podczas terapii i przez określony czas po jej zakończeniu.

Podsumowanie: kluczowe różnice i podobieństwa między daratumumabem, elotuzumabem i izatuksymabem

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Daratumumab Szpiczak mnogi (różne schematy, także monoterapia), amyloidoza AL Nie stosować u dzieci i młodzieży Nie zaleca się Brak istotnego wpływu, możliwe zmęczenie
Elotuzumab Szpiczak mnogi po ≥1 lub ≥2 liniach leczenia (w skojarzeniu) Nie stosować u dzieci i młodzieży Nie zaleca się Brak wpływu, zalecana ostrożność przy IRR
Izatuksymab Szpiczak mnogi oporny/nawrotowy po ≥2 liniach leczenia lub w połączeniu z karfilzomibem Nie stosować u dzieci i młodzieży Nie zaleca się Brak istotnego wpływu

456118934313233353637

Nowoczesne przeciwciała monoklonalne w terapii szpiczaka mnogiego – co wybrać?

Daratumumab, elotuzumab i izatuksymab stanowią ważny element nowoczesnego leczenia szpiczaka mnogiego. Wszystkie są przeciwciałami monoklonalnymi, ale różnią się mechanizmem działania, zakresem wskazań oraz szczegółami dotyczącymi bezpieczeństwa. Daratumumab ma najszersze zastosowanie, w tym możliwość stosowania w monoterapii i leczenia amyloidozy AL. Elotuzumab i izatuksymab są przeznaczone głównie dla pacjentów z nawrotem lub opornością na wcześniejsze leczenie. Decyzja o wyborze konkretnego leku powinna być zawsze podejmowana indywidualnie, z uwzględnieniem przebiegu choroby, wcześniejszych terapii oraz ewentualnych przeciwwskazań i działań niepożądanych.456

Pytania i odpowiedzi

Jaka jest główna różnica między daratumumabem, elotuzumabem a izatuksymabem?

Daratumumab i izatuksymab działają na białko CD38, a elotuzumab na białko SLAMF7 obecne na komórkach szpiczaka mnogiego.123

Czy te leki można stosować u dzieci?

Nie, daratumumab, elotuzumab i izatuksymab nie są przeznaczone dla dzieci i młodzieży.8910

Czy podczas leczenia można prowadzić samochód?

Zwykle nie ma przeciwwskazań, ale zgłaszano uczucie zmęczenia – należy zachować ostrożność.353637

Czy daratumumab, elotuzumab lub izatuksymab można stosować w ciąży?

Nie zaleca się stosowania tych leków w ciąży ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa.313233

Jakie są najczęstsze działania niepożądane tych leków?

Najczęściej występują reakcje związane z podaniem dożylnym (np. gorączka, dreszcze, duszność) oraz spadek liczby białych krwinek.181920