Cisplatyna – wskazania – na co działa?

Jak działa cisplatyna?

Cisplatyna należy do leków przeciwnowotworowych z grupy związków platyny. Jej działanie polega na blokowaniu podziałów komórek nowotworowych poprzez uszkadzanie ich materiału genetycznego (DNA)¹². Hamuje ona syntezę DNA, co uniemożliwia komórkom nowotworowym dalszy wzrost i rozmnażanie. Lek działa także na inne komórki organizmu, zwłaszcza te, które szybko się dzielą, dlatego podczas leczenia mogą pojawić się działania niepożądane dotyczące szpiku kostnego, przewodu pokarmowego czy gonad³. Cisplatyna może być stosowana samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami oraz radioterapią⁴.

Wskazania do stosowania cisplatyny u dorosłych

Cisplatyna znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu wielu rodzajów nowotworów złośliwych. Może być podawana jako jedyny lek lub w połączeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi. Wskazania mogą się różnić w zależności od stadium choroby i lokalizacji nowotworu⁵⁴.

Do najważniejszych wskazań do stosowania cisplatyny u dorosłych należą:

• Leczenie zaawansowanego lub przerzutowego raka jajnika – cisplatyna stosowana jest w terapii skojarzonej, często w połączeniu z innymi lekami⁵⁴.
• Leczenie zaawansowanego lub przerzutowego raka jądra – lek wykorzystywany jest w chemioterapii skojarzonej⁵⁴.
• Leczenie raka szyjki macicy – cisplatyna może być stosowana w połączeniu z innymi lekami lub radioterapią⁴.
• Leczenie zaawansowanego raka pęcherza moczowego⁵⁴.
• Leczenie płaskonabłonkowego raka głowy i szyi⁵⁴.
• Leczenie niedrobnokomórkowego i drobnokomórkowego raka płuca – zarówno w postaci zaawansowanej, jak i przerzutowej⁴.

Wskazania do stosowania cisplatyny u dzieci

Cisplatyna może być stosowana także u dzieci, jednak zakres jej zastosowania jest ograniczony i wymaga szczególnej ostrożności. Lek jest używany w leczeniu niektórych nowotworów złośliwych, takich jak nowotwory jajnika, jądra, płuc, pęcherza moczowego oraz nowotwory głowy i szyi, również w tej grupie wiekowej⁴. Wskazania do stosowania u dzieci są takie same jak u dorosłych, jednak stosowanie cisplatyny u dzieci wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, szczególnie zaburzeń słuchu (ototoksyczność)¹⁰¹¹.

• Stosowanie cisplatyny u dzieci wymaga indywidualnego podejścia i odpowiedniej modyfikacji dawkowania w zależności od wieku, masy ciała i stanu zdrowia dziecka⁴.
• Niektóre wskazania mogą być ograniczone lub niewskazane ze względu na ryzyko powikłań, np. uszkodzenie słuchu jest częstsze i może być poważniejsze u dzieci niż u dorosłych¹⁰¹¹.
• Każde zastosowanie cisplatyny u dzieci musi być poprzedzone oceną korzyści i ryzyka przez doświadczonego onkologa dziecięcego⁶.

Wskazania do stosowania w połączeniu z innymi lekami

Cisplatyna jest często stosowana w terapii skojarzonej, czyli w połączeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi lub z radioterapią. Takie połączenia zwiększają skuteczność leczenia, szczególnie w przypadku zaawansowanych postaci nowotworów jajnika, jądra, szyjki macicy, płuc oraz nowotworów głowy i szyi⁴. W leczeniu raka szyjki macicy cisplatyna jest stosowana razem z radioterapią, co pozwala na lepsze kontrolowanie choroby⁴.

Stosowanie cisplatyny w szczególnych grupach pacjentów

W niektórych przypadkach konieczne jest dostosowanie leczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta:

• Osoby starsze: Cisplatyna może być stosowana u osób starszych, jednak konieczna jest szczególna ostrożność ze względu na możliwość zwiększonej wrażliwości na działania niepożądane, szczególnie dotyczące nerek, słuchu oraz szpiku kostnego⁶⁸.
• Pacjenci z niewydolnością nerek: Cisplatyna jest lekiem o działaniu nefrotoksycznym, dlatego nie zaleca się jej stosowania u osób z poważną niewydolnością nerek. Przed każdym cyklem leczenia należy skontrolować czynność nerek i ewentualnie zmodyfikować dawkę⁷⁹.
• Kobiety w ciąży: Stosowanie cisplatyny w ciąży nie jest zalecane, chyba że korzyści dla matki przeważają nad ryzykiem dla płodu. Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia i przez co najmniej 6 miesięcy po jego zakończeniu¹².

Podsumowanie: Cisplatyna w terapii nowotworów złośliwych

Cisplatyna to jeden z najważniejszych leków stosowanych w leczeniu wielu nowotworów złośliwych, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Jej skuteczność została potwierdzona w terapii raka jajnika, jądra, pęcherza moczowego, szyjki macicy, głowy, szyi oraz płuc. Lek może być stosowany samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami i radioterapią. Wskazania do stosowania cisplatyny zależą od typu nowotworu, wieku pacjenta oraz stanu zdrowia. Stosowanie tego leku wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego i regularnych badań kontrolnych, ponieważ wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza uszkodzenia nerek i zaburzeń słuchu⁵⁴.

Tabela stosowania cisplatyny w zależności od wskazania i grupy pacjentów