Cholina – porównanie substancji czynnych

Cholina, choliny alfosceran i cytykolina to substancje o działaniu na układ nerwowy, różniące się wskazaniami, mechanizmem działania i bezpieczeństwem stosowania.

Porównywane substancje – podstawowe informacje

W tej analizie porównujemy trzy substancje czynne: cholinę (w tym cholinę znakowaną izotopem węgla 11C), choliny alfosceran oraz cytykolinę. Wszystkie należą do grupy związków wpływających na funkcjonowanie układu nerwowego, choć wykorzystywane są w nieco innych celach i mają różne zastosowania kliniczne¹²³. Łączy je udział w przemianach fosfolipidów, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania błon komórkowych neuronów oraz procesów związanych z pamięcią i przewodnictwem nerwowym.

• Cholina jest stosowana głównie w diagnostyce obrazowej, jako radiofarmaceutyk w badaniach PET⁴.
• Choliny alfosceran wykorzystywany jest przede wszystkim w leczeniu zaburzeń poznawczych, szczególnie u osób starszych⁵.
• Cytykolina stosowana jest w terapii zaburzeń neurologicznych i poznawczych spowodowanych udarem lub urazem głowy⁶.

Wskazania – kiedy stosuje się cholinę, choliny alfosceran i cytykolinę?

Chociaż wszystkie trzy substancje wpływają na układ nerwowy, ich wskazania kliniczne znacząco się różnią:

• Cholina (11C-cholina) stosowana jest wyłącznie w diagnostyce obrazowej, szczególnie w badaniach PET w celu wykrywania i monitorowania raka gruczołu krokowego oraz niektórych innych nowotworów. Nie jest stosowana leczniczo⁴.
• Choliny alfosceran zalecany jest w leczeniu zaburzeń poznawczych i afektywnych u osób starszych, takich jak zaburzenia pamięci, dezorientacja czy pseudodepresja wieku podeszłego⁵⁷. Występuje w postaci kapsułek doustnych i roztworu do wstrzykiwań.
• Cytykolina stosowana jest w leczeniu zaburzeń neurologicznych i poznawczych związanych z udarem mózgu lub urazem czaszki⁶. Występuje głównie w postaci roztworu doustnego.

Wskazania te częściowo się pokrywają – zarówno choliny alfosceran, jak i cytykolina wspierają funkcje poznawcze i regenerację układu nerwowego, jednak cytykolina ma udokumentowane zastosowanie w ostrych stanach neurologicznych, podczas gdy choliny alfosceran koncentruje się na przewlekłych zaburzeniach u osób starszych. Cholina natomiast nie jest stosowana w terapii, a jedynie jako narzędzie diagnostyczne.

Pod względem wieku pacjentów:

• Cholina nie jest zalecana u dzieci i młodzieży⁸.
• Choliny alfosceran oraz cytykolina mają ograniczone lub brak zaleceń stosowania u dzieci, a doświadczenie kliniczne w tej grupie wiekowej jest bardzo ograniczone⁹¹⁰.

Mechanizm działania i wpływ na organizm

Wszystkie trzy substancje uczestniczą w procesach związanych z metabolizmem fosfolipidów, które są kluczowe dla zdrowia błon komórkowych neuronów¹²³. Ich działanie opiera się na dostarczaniu lub stymulowaniu produkcji składników niezbędnych do prawidłowego przekazywania sygnałów nerwowych.

• Cholina znakowana izotopem węgla 11C jest analogiem naturalnej choliny i po podaniu dożylnym jest szybko pobierana przez komórki nowotworowe, gdzie wbudowywana jest w błony komórkowe. Dzięki temu możliwe jest obrazowanie aktywności metabolicznej w badaniach PET. Cholina stosowana w tej postaci nie wykazuje aktywności farmakologicznej i nie działa leczniczo¹.
• Choliny alfosceran jest prekursorem fosfatydylocholiny i dostarcza cholinę, która następnie służy do produkcji acetylocholiny – ważnego neuroprzekaźnika. Wzmacnia funkcjonowanie układu cholinergicznego, poprawia przewodnictwo nerwowe, wspiera pamięć i inne funkcje poznawcze²¹¹.
• Cytykolina pobudza biosyntezę fosfolipidów w błonach komórkowych neuronów, wspiera naprawę uszkodzonych struktur i stymuluje syntezę acetylocholiny. Działa również neuroprotekcyjnie, stabilizując błony komórkowe i zmniejszając uszkodzenia związane z niedokrwieniem lub urazem³.

Pod względem farmakokinetyki, wszystkie trzy substancje różnią się:

• Cholina po podaniu dożylnym szybko dystrybuuje się do narządów takich jak trzustka, nerki, wątroba i mózg. Szybko ulega metabolizmowi do betainy, a jej wydalanie z moczem jest minimalne¹².
• Choliny alfosceran szybko i całkowicie wchłania się z przewodu pokarmowego, szybko dystrybuuje do wielu narządów, w tym mózgu, a eliminowany jest głównie przez nerki¹³¹⁴.
• Cytykolina dobrze się wchłania po podaniu doustnym, domięśniowym i dożylnym, z wysoką biodostępnością. Jest metabolizowana do choliny i cytydyny, które następnie są wykorzystywane przez organizm do odbudowy błon komórkowych i innych struktur. Tylko niewielka ilość jest wydalana z moczem i kałem¹⁵.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Wszystkie trzy substancje mają wspólne przeciwwskazanie w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub składniki pomocnicze^16171819. Różnice dotyczą natomiast innych przeciwwskazań oraz środków ostrożności:

• Cholina jest przeciwwskazana w ciąży i nie powinna być stosowana u dzieci i młodzieży¹⁶⁸.
• Choliny alfosceran nie jest zalecany w przypadku zespołów psychotycznych ze znacznym pobudzeniem psychoruchowym, ani u osób z rzadką dziedziczną nietolerancją fruktozy. Zawiera estry parahydroksybenzoesowe, które mogą wywołać reakcje alergiczne²⁰.
• Cytykolina nie powinna być stosowana u osób ze zwiększonym napięciem przywspółczulnego układu nerwowego, a także u osób uczulonych na określone składniki pomocnicze. Może powodować napady astmy u osób uczulonych na kwas acetylosalicylowy¹⁹²¹.

W przypadku karmienia piersią, zarówno choliny alfosceran, jak i cytykolina powinny być stosowane z dużą ostrożnością lub są niewskazane. Cholina radioaktywna wymaga przerwania karmienia na pewien czas po badaniu^22232425.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Stosowanie omawianych substancji u szczególnych grup pacjentów różni się w zależności od produktu:

• Cholina jest przeciwwskazana w ciąży, a u kobiet karmiących piersią wymaga przerwania karmienia po podaniu produktu radiofarmaceutycznego. Nie zaleca się jej stosowania u dzieci i młodzieży¹⁶²².
• Choliny alfosceran nie powinien być stosowany w ciąży i podczas karmienia piersią, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Brakuje danych dotyczących bezpieczeństwa u dzieci²³²⁴.
• Cytykolina może być stosowana w ciąży jedynie w przypadkach, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu. Doświadczenie w stosowaniu u dzieci jest ograniczone, dlatego powinna być podawana dzieciom tylko w wyjątkowych sytuacjach²⁵¹⁰.

W przypadku osób z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby, nie przeprowadzono wystarczających badań dotyczących dostosowania dawek choliny, choliny alfosceranu i cytykoliny. Zaleca się ostrożność oraz indywidualne podejście do pacjenta⁸¹⁰.

Wszystkie trzy substancje mają minimalny lub żaden wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn, co oznacza, że ich stosowanie jest zazwyczaj bezpieczne pod tym względem^26272829.

Podsumowanie – różnice i podobieństwa w praktyce klinicznej