Bleomycyna

Bleomycyna to antybiotyk cytostatyczny, który jest stosowany głównie w leczeniu nowotworów. Jest to mieszanina związków chemicznych, które mają zdolność do interkalacji w DNA, co prowadzi do uszkodzenia nici DNA, a w konsekwencji do zahamowania podziałów komórkowych. Bleomycyna działa na komórki nowotworowe, szczególnie w fazie G2 i M cyklu komórkowego, co czyni ją skuteczną w terapii różnych rodzajów nowotworów. Substancja ta jest podawana w formie proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań, co umożliwia jej stosowanie w różnych metodach aplikacji, takich jak dożylne, domięśniowe, dotętnicze czy doopłucnowe.

Mechanizm działania

Bleomycyna działa na poziomie komórkowym poprzez interkalację w DNA, co prowadzi do powstawania pęknięć w nici DNA. To uszkodzenie hamuje procesy replikacji i transkrypcji, co skutkuje zatrzymaniem wzrostu i podziału komórek nowotworowych. Właściwości farmakodynamiczne bleomycyny są związane z jej zdolnością do wywoływania reakcji oksydacyjnych, które prowadzą do powstawania wolnych rodników. Te rodniki mogą uszkadzać błony komórkowe, białka i kwasy nukleinowe, co przyczynia się do śmierci komórek nowotworowych. W zakresie farmakokinetyki, bleomycyna jest podawana pozajelitowo, co zapewnia szybkie wchłanianie do krwiobiegu. Po podaniu dożylnym maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest w ciągu 30 minut. W przypadku podania domięśniowego, czas ten może być nieco dłuższy. Bleomycyna jest dystrybuowana głównie do skóry, płuc i nerek, a jej wydalanie zachodzi głównie przez nerki, co jest istotne w kontekście pacjentów z zaburzeniami czynności nerek.

Najważniejsze postacie leku, w jakich występuje bleomycyna

• Proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań
• Roztwór do infuzji

Wskazania do stosowania

Rak płaskonabłonkowy

Bleomycyna jest stosowana w leczeniu raka płaskonabłonkowego głowy, szyi, szyjki macicy oraz zewnętrznych narządów płciowych. W terapii tej najczęściej podawana jest w połączeniu z innymi lekami cytostatycznymi lub radioterapią.

Choroba Hodgkina

Substancja ta jest stosowana w leczeniu choroby Hodgkina, gdzie wykazuje skuteczność zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z innymi terapiami.

Chłoniaki nieziarnicze

Bleomycyna jest wskazana w leczeniu chłoniaków nieziarniczych o średniej i wysokiej złośliwości u dorosłych, często w ramach terapii skojarzonej.

Rak jądra

Stosowana jest w leczeniu raka jądra, zarówno nasieniakowatego, jak i nienasieniakowatego, gdzie jej skuteczność została udowodniona w licznych badaniach klinicznych.

Wysięki nowotworowe w jamie opłucnej

Bleomycyna może być stosowana w leczeniu nowotworowych wysięków w jamie opłucnej, gdzie podawana jest doopłucnowo.

Dawkowanie

Rak płaskonabłonkowy

• Domięśniowe lub dożylne wstrzyknięcie 10–15 x 10³ j.m./m² pc. raz lub dwa razy na tydzień, aż do osiągnięcia całkowitej dawki skumulowanej 400 x 10³ j.m.
• Infuzja dożylna 10–15 x 10³ j.m./m² pc. na dobę, przez 6–24 godzin w ciągu 4 do 7 kolejnych dni.

Choroba Hodgkina i chłoniaki nieziarnicze

• W monoterapii: 5–15 x 10³ j.m. raz do dwóch razy na tydzień, aż do osiągnięcia dawki całkowitej 225 x 10³ j.m.

Rak jądra

• Domięśniowe lub dożylne wstrzyknięcie 10–15 x 10³ j.m./m² pc. raz bądź dwa razy na tydzień, aż do osiągnięcia całkowitej dawki skumulowanej 400 x 10³ j.m.
• Infuzja dożylna 10–15 x 10³ j.m./m² pc. na dobę przez 6–24 godzin.

Wysięki nowotworowe w jamie opłucnej

Monoterapia z zastosowaniem bleomycyny w pojedynczej dawce do 60 x 10³ j.m. doopłucnowo.

Typowe działania niepożądane

Bleomycyna, jak wiele innych leków cytostatycznych, może powodować różne działania niepożądane. Do najczęściej występujących należą:

• Nudności i wymioty
• Zmniejszenie apetytu
• Uszkodzenia płuc (pneumotoksyczność)
• Reakcje alergiczne, w tym anafilaksja
• Toksyczność szpiku kostnego, w tym leukopenia i małopłytkowość
• Uszkodzenia skóry, w tym hiperpigmentacja i nadmierne rogowacenie

Przeciwwskazania oraz specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Bleomycyna jest przeciwwskazana w przypadku:

• Nadwrażliwości na substancję czynną lub na substancje pomocnicze
• Ostrych zakażeń płuc
• Pneumotoksyczności związanej z podaniem bleomycyny
• Ataksji-teleangiektazji
• Karmienia piersią

Pacjenci leczeni bleomycyną powinni być regularnie monitorowani pod kątem czynności płuc, a w przypadku wystąpienia objawów pneumotoksyczności, jak kaszel czy duszność, należy natychmiast przerwać leczenie.

Bezpieczeństwo w ciąży i podczas karmienia piersią

Bleomycyna jest przeciwwskazana w okresie ciąży i karmienia piersią, ponieważ może powodować uszkodzenia płodu oraz przenikać do mleka matki, co stwarza ryzyko dla noworodka.

Bezpieczeństwo w kontekście prowadzenia pojazdów

Niektóre działania niepożądane, takie jak nudności, wymioty i zmęczenie, mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Zaleca się zachowanie ostrożności w takich sytuacjach.

Najważniejsze interakcje

Bleomycyna może wchodzić w interakcje z innymi lekami, co może prowadzić do zwiększenia ryzyka działań niepożądanych. Oto niektóre z nich:

• Digoksyna - zmniejszona skuteczność działania.
• Fenytoina - ryzyko zaostrzenia drgawek.
• Alkaloidy barwinka - ryzyko zespołu przypominającego objaw Raynauda.
• Żywe szczepionki - ryzyko ciężkich zakażeń.
• Substancje nefrotoksyczne, np. cisplatyna - zwiększone ryzyko uszkodzenia nerek.
• Tlen - zwiększone ryzyko pneumotoksyczności.
• Radioterapia - zwiększone ryzyko toksyczności płucnej.

Objawy przedawkowania oraz procedura postępowania w przypadku przedawkowania

Objawy przedawkowania bleomycyny mogą obejmować niskie ciśnienie krwi, gorączkę, podwyższone tętno oraz objawy wstrząsu. W przypadku przedawkowania należy stosować leczenie objawowe, monitorując czynności płuc i parametry hematologiczne. W przypadku powikłań oddechowych zaleca się stosowanie glikokortykosteroidów i antybiotyków. Bleomycyna nie jest usuwana za pomocą dializy, dlatego leczenie powinno być objawowe i wspomagające.