Ogólne zasady dawkowania amikacyny

Amikacyna jest silnym antybiotykiem aminoglikozydowym, stosowanym w leczeniu ciężkich zakażeń bakteryjnych, kiedy inne leki nie są skuteczne. Dostępna jest w różnych postaciach, takich jak roztwory do wstrzykiwań i infuzji dożylnych, krople do oczu oraz preparaty do inhalacji. Każda z tych form wymaga indywidualnego podejścia do dawkowania123.

Dawkowanie u dorosłych

  • Standardowa dawka amikacyny dla dorosłych (o prawidłowej czynności nerek) to 15 mg na każdy kilogram masy ciała na dobę. Dawka ta może być podana jednorazowo lub podzielona na dwie równe porcje, podawane co 12 godzin (czyli 7,5 mg/kg mc. co 12 godzin)456.
  • Całkowita dawka dobowa nie powinna przekraczać 1,5 g47.
  • W leczeniu szczególnie ciężkich zakażeń (np. wywołanych przez bakterie Pseudomonas) dawkę można zwiększyć do 500 mg co 8 godzin, ale maksymalnie do 1,5 g na dobę i nie dłużej niż 10 dni8.
  • W przypadku zakażeń dróg moczowych (poza zakażeniami wywołanymi przez Pseudomonas) stosuje się dawkę 7,5 mg/kg mc./dobę w dwóch dawkach podzielonych (np. 250 mg dwa razy dziennie u dorosłych)8.
  • Czas trwania terapii zazwyczaj wynosi od 7 do 10 dni910.

Dostępne drogi podania i postacie leku

Ważne: Dawkowanie amikacyny zależy od masy ciała, stanu nerek oraz rodzaju zakażenia. Przed podaniem leku konieczne jest określenie masy ciała pacjenta oraz ocena funkcji nerek, ponieważ amikacyna jest wydalana głównie przez nerki. W trakcie leczenia należy regularnie kontrolować stężenie leku we krwi, aby zapobiec jego kumulacji i groźnym działaniom niepożądanym, takim jak uszkodzenie nerek lub słuchu. Dla niektórych postaci, jak krople do oczu czy inhalacje, dawkowanie jest inne i zależy od wskazania41.

Dawkowanie amikacyny w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Wcześniaki: 7,5 mg/kg mc. co 12 godzin1112.
  • Noworodki: pierwsza dawka 10 mg/kg mc., następnie 7,5 mg/kg mc. co 12 godzin11.
  • Dzieci od 4 tygodnia życia do 12 lat: 15-20 mg/kg mc./dobę, raz na dobę lub 7,5 mg/kg mc. co 12 godzin11.
  • W leczeniu zapalenia wsierdzia oraz gorączkującej neutropenii – zawsze dwa razy na dobę11.

Pacjenci w podeszłym wieku

  • Może być konieczne zmniejszenie dawki podtrzymującej, szczególnie gdy funkcja nerek jest pogorszona1314.
  • U osób starszych często występuje niewidoczna w badaniach przesiewowych niewydolność nerek, dlatego należy regularnie oceniać klirens kreatyniny i odpowiednio dostosować dawkę15.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • Nie zaleca się podawania pełnej dobowej dawki jednorazowo; lepiej jest podawać zmniejszone dawki lub wydłużyć przerwy między dawkami1617.
  • Przykład wyliczenia przerwy między dawkami: stężenie kreatyniny w surowicy (mg/100 ml) × 9 = liczba godzin między dawkami 7,5 mg/kg mc.16.
  • Można też podzielić standardową dawkę przez stężenie kreatyniny w surowicy, aby wyznaczyć odpowiednią ilość leku16.
  • Przy przewlekłej niewydolności nerek i znanym klirensie kreatyniny, dawkę podtrzymującą podawaną co 12 godzin należy wyliczyć proporcjonalnie do spadku klirensu kreatyniny16.
  • U pacjentów dializowanych dawkę należy ustalić indywidualnie, często podaje się połowę standardowej dawki po zakończeniu dializy14.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • Nie jest wymagane dostosowanie dawki w przypadku podawania wziewnej amikacyny liposomalnej, ponieważ nie jest metabolizowana w wątrobie18.
  • W przypadku innych postaci nie ma specyficznych zaleceń dotyczących modyfikacji dawki, ale zawsze należy zachować ostrożność i monitorować stan pacjenta19.

Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią

  • Amikacyna może powodować uszkodzenie nerek i ucha wewnętrznego u płodu. Stosowanie u kobiet w ciąży powinno być bardzo dobrze uzasadnione i prowadzone pod ścisłą kontrolą2021.
  • Nie zaleca się stosowania amikacyny u kobiet karmiących piersią, chyba że jest to bezwzględnie konieczne20.

Dawkowanie w zależności od wskazania i postaci leku

Roztwory do wstrzykiwań i infuzji

  • Dawkowanie zależy od ciężkości zakażenia, masy ciała, wieku i funkcji nerek5.
  • Leczenie zwykle trwa 7-10 dni, w ciężkich przypadkach można przedłużyć, ale wymaga to ścisłej kontroli stanu zdrowia9.

Krople do oczu

Inhalacje (wziewna amikacyna liposomalna)

  • Dorośli: 590 mg (1 fiolka) raz na dobę, wyłącznie przy użyciu specjalnego systemu nebulizacyjnego3.
  • Leczenie trwa 12 miesięcy po uzyskaniu negatywnych wyników posiewu plwociny, ale nie dłużej niż 18 miesięcy3.
  • Nie stosować u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat18.
  • W ciężkich zaburzeniach nerek stosowanie tej postaci jest przeciwwskazane18.
Ważne: W przypadku przedawkowania amikacyny istnieje ryzyko uszkodzenia nerek, słuchu oraz zaburzeń nerwowo-mięśniowych. Objawy przedawkowania mogą obejmować trudności z oddychaniem, osłabienie mięśni, szumy uszne lub zaburzenia równowagi. W razie przedawkowania konieczne jest szybkie odstawienie leku i wdrożenie odpowiedniego leczenia, czasem z zastosowaniem dializy2223.

Maksymalna dawka dobowa i ostrzeżenia dotyczące przedawkowania

  • Nie należy przekraczać dobowej dawki 15-20 mg/kg mc., niezależnie od drogi podania2410.
  • Wziewna amikacyna liposomalna: nie przekraczać 1 fiolki (590 mg) dziennie3.
  • Przedawkowanie może prowadzić do uszkodzenia nerek, słuchu, a nawet zaburzeń oddychania2223.

Tabela: Podsumowanie dawkowania amikacyny w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli z prawidłową czynnością nerek 15 mg/kg mc./dobę (jednorazowo lub 7,5 mg/kg mc. co 12 godz.), maks. 1,5 g/dobę
Dzieci od 4 tygodnia życia do 12 lat 15-20 mg/kg mc./dobę (jednorazowo lub 7,5 mg/kg mc. co 12 godz.)
Noworodki Pierwsza dawka 10 mg/kg mc., potem 7,5 mg/kg mc. co 12 godz.
Wcześniaki 7,5 mg/kg mc. co 12 godz.
Osoby starsze Dawka jak u dorosłych, z możliwą modyfikacją w razie zaburzeń czynności nerek
Pacjenci z zaburzeniami nerek Zmniejszenie dawki lub wydłużenie przerw między dawkami; indywidualne dostosowanie do klirensu kreatyniny
Pacjenci z zaburzeniami wątroby Nie wymaga modyfikacji dla amikacyny wziewnej; ostrożność przy innych postaciach
Krople do oczu (dorośli i dzieci) 1-2 krople 3-4 razy na dobę przez 7-10 dni
Inhalacje (dorośli) 1 fiolka (590 mg) raz na dobę przez nebulizator

Bezpieczne stosowanie amikacyny w różnych grupach pacjentów

Amikacyna jest skutecznym lekiem przeciwbakteryjnym, jednak jej dawkowanie musi być dostosowane do wieku, masy ciała, drogi podania oraz stanu nerek i wątroby pacjenta. Regularna kontrola stężenia leku we krwi, funkcji nerek oraz słuchu jest kluczowa, zwłaszcza u osób starszych, dzieci, noworodków oraz pacjentów z chorobami nerek. Wziewna postać amikacyny ma własne, szczegółowe zasady dawkowania i nie powinna być stosowana u dzieci ani osób z ciężką niewydolnością nerek. Przestrzeganie zaleceń dawkowania minimalizuje ryzyko groźnych działań niepożądanych, takich jak uszkodzenie słuchu czy nerek.

Pytania i odpowiedzi

Jak podawać amikacynę u dorosłych?

Standardowa dawka dla dorosłych to 15 mg/kg mc./dobę, jednorazowo lub w dwóch dawkach po 7,5 mg/kg mc. co 12 godzin. Maksymalnie 1,5 g na dobę.1

Jak dawkować amikacynę u dzieci?

U dzieci od 4 tygodnia życia do 12 lat zaleca się 15-20 mg/kg mc./dobę, jednorazowo lub 7,5 mg/kg mc. co 12 godzin.2

Jak zmienić dawkowanie amikacyny przy niewydolności nerek?

Należy zmniejszyć dawkę lub wydłużyć przerwy między dawkami. Przykładowo: stężenie kreatyniny (mg/100 ml) × 9 = liczba godzin między dawkami.3

Jak stosować amikacynę w kroplach do oczu?

Dorośli i dzieci: 1-2 krople 3-4 razy na dobę do worka spojówkowego przez 7-10 dni.4

Jak długo trwa leczenie amikacyną?

Zazwyczaj leczenie trwa 7-10 dni, w wyjątkowych sytuacjach może być przedłużone pod ścisłą kontrolą.5

Czy amikacyna jest bezpieczna w ciąży?

Amikacyna może być szkodliwa dla płodu i powinna być stosowana w ciąży tylko w wyjątkowych przypadkach.6