Jak działa acytretyna?

Acytretyna należy do grupy leków zwanych retynoidami, które wykorzystywane są w leczeniu ciężkich schorzeń skóry12. Jej działanie polega na wspomaganiu procesu dojrzewania i rogowacenia komórek naskórka, co przyczynia się do poprawy wyglądu i funkcji skóry u osób z chorobami, w których te procesy są zaburzone12. Acytretyna działa głównie objawowo, a dokładny mechanizm jej działania nie jest do końca poznany12.

Wskazania do stosowania acytretyny u dorosłych

Acytretyna jest stosowana przede wszystkim w leczeniu ciężkich, przewlekłych chorób skóry, które nie reagują na inne metody leczenia. Stosuje się ją w postaci kapsułek doustnych34. Poniżej przedstawiono główne wskazania:

Ważne: Acytretyna jest lekiem o silnym działaniu teratogennym, co oznacza, że może powodować bardzo poważne wady rozwojowe u nienarodzonego dziecka. Jest ona bezwzględnie przeciwwskazana u kobiet w ciąży oraz kobiet, które mogą zajść w ciążę, jeśli nie są spełnione wszystkie rygorystyczne warunki programu zapobiegania ciąży. Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję przez co najmniej miesiąc przed rozpoczęciem leczenia, przez cały okres leczenia i aż do 3 lat po jego zakończeniu. Konieczne są regularne testy ciążowe oraz ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarskich w tym zakresie78.

Wskazania do stosowania acytretyny u dzieci

Acytretyna może być stosowana u dzieci tylko w szczególnych przypadkach i pod ścisłym nadzorem lekarza. Wskazania obejmują ciężkie zaburzenia rogowacenia skóry oraz niektóre postacie łuszczycy, które nie reagują na inne metody leczenia69. Należy jednak pamiętać, że u dzieci istnieje większe ryzyko powikłań związanych z długotrwałym leczeniem, dlatego konieczna jest regularna kontrola wzrostu i rozwoju kości1011.

  • Ciężka łuszczyca – zwłaszcza postaci erytrodermiczna i krostkowa, jeśli inne metody leczenia są nieskuteczne69.
  • Ciężkie zaburzenia rogowacenia skóry – takie jak wrodzona rybia łuska, łupież czerwony mieszkowy, choroba Dariera, liszaj płaski skóry i błon śluzowych69.

Wskazania do stosowania acytretyny u dzieci są bardzo ograniczone i decyzja o rozpoczęciu leczenia zawsze musi być dobrze uzasadniona. Nie wszystkie postacie leku i nie wszystkie dawki są odpowiednie dla dzieci, a ryzyko działań niepożądanych jest większe niż u dorosłych1011.

Wskazania przeciwwskazane u dzieci

Niektóre wskazania dopuszczone u dorosłych, jak np. długotrwałe leczenie w mniej ciężkich przypadkach łuszczycy, nie są zalecane u dzieci ze względu na ryzyko powikłań kostnych i innych działań niepożądanych1011.

Inne specjalne grupy pacjentów

W przypadku osób starszych acytretyna może być stosowana, ale wymaga to regularnej kontroli stanu zdrowia, zwłaszcza w trakcie długotrwałego leczenia, ze względu na możliwość wystąpienia zaburzeń kostnienia10. U dzieci natomiast konieczna jest ścisła kontrola wzrostu i rozwoju kości1011. W przypadku pacjentów z niewydolnością nerek nie ma odrębnych wskazań dotyczących stosowania acytretyny w dokumentacji źródłowej.

Wskazówki dotyczące bezpieczeństwa stosowania acytretyny:

  • Nie należy stosować acytretyny w czasie ciąży ani planować ciąży w trakcie leczenia oraz przez 3 lata po jego zakończeniu78.
  • Podczas leczenia i przez 2 miesiące po jego zakończeniu nie należy spożywać alkoholu, ponieważ może to zwiększać ryzyko działań niepożądanych1213.
  • Konieczne są regularne badania kontrolne, w tym badania czynności wątroby oraz poziomu lipidów we krwi1213.
  • U dzieci i osób starszych wymagany jest szczególny nadzór lekarski ze względu na możliwość wystąpienia powikłań kostnych1011.

Podsumowanie: Acytretyna w terapii ciężkich chorób skóry

Acytretyna jest skutecznym lekiem stosowanym w leczeniu ciężkich postaci łuszczycy oraz trudnych do leczenia zaburzeń rogowacenia skóry zarówno u dorosłych, jak i u dzieci w wybranych przypadkach56. Ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza teratogenności, jej stosowanie wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego, szczególnej ostrożności u kobiet w wieku rozrodczym oraz regularnych badań kontrolnych. Decyzja o rozpoczęciu leczenia acytretyną powinna być zawsze dobrze przemyślana i oparta na indywidualnej ocenie korzyści i ryzyka.

Tabela: Wskazania do stosowania acytretyny w różnych grupach pacjentów

Wskazanie Dorośli Dzieci > 12 lat Dzieci < 12 lat Osoby starsze Pacjenci z niewydolnością nerek
Łuszczyca erytrodermiczna Tak Tak, z ostrożnością Tak, z ostrożnością Tak, z kontrolą Brak danych
Łuszczyca krostkowa (uogólniona/miejscowa) Tak Tak, z ostrożnością Tak, z ostrożnością Tak, z kontrolą Brak danych
Wyjątkowo ciężkie zaburzenia rogowacenia (w tym wrodzona rybia łuska, łupież czerwony mieszkowy, choroba Dariera, liszaj płaski, rogowacenie dłoni i podeszew) Tak Tak, z ostrożnością Tak, z ostrożnością Tak, z kontrolą Brak danych

Pytania i odpowiedzi

Na jakie choroby skóry stosuje się acytretynę?

Acytretyna jest stosowana w ciężkich postaciach łuszczycy, w tym erytrodermicznej i krostkowej, oraz w wyjątkowo ciężkich zaburzeniach rogowacenia skóry, takich jak wrodzona rybia łuska, łupież czerwony mieszkowy, choroba Dariera i inne przypadki oporne na leczenie12.

Czy acytretyna może być stosowana u dzieci?

Acytretyna może być stosowana u dzieci w szczególnych przypadkach ciężkich zaburzeń rogowacenia skóry i łuszczycy, jeśli inne metody leczenia są nieskuteczne23.

Czy kobiety w ciąży mogą stosować acytretynę?

Nie, acytretyna jest bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży ze względu na bardzo wysokie ryzyko ciężkich wad rozwojowych płodu45.

Jakie środki ostrożności muszą zachować kobiety w wieku rozrodczym podczas leczenia acytretyną?

Kobiety muszą stosować skuteczną antykoncepcję przez 1 miesiąc przed, w trakcie i przez 3 lata po leczeniu acytretyną oraz regularnie wykonywać testy ciążowe67.