Jak działa acytretyna?
Acytretyna należy do grupy leków zwanych retynoidami, które wykorzystywane są w leczeniu ciężkich schorzeń skóry12. Jej działanie polega na wspomaganiu procesu dojrzewania i rogowacenia komórek naskórka, co przyczynia się do poprawy wyglądu i funkcji skóry u osób z chorobami, w których te procesy są zaburzone12. Acytretyna działa głównie objawowo, a dokładny mechanizm jej działania nie jest do końca poznany12.
Wskazania do stosowania acytretyny u dorosłych
Acytretyna jest stosowana przede wszystkim w leczeniu ciężkich, przewlekłych chorób skóry, które nie reagują na inne metody leczenia. Stosuje się ją w postaci kapsułek doustnych34. Poniżej przedstawiono główne wskazania:
- Ciężkie postacie łuszczycy – zwłaszcza łuszczyca erytrodermiczna oraz łuszczyca krostkowa (uogólniona lub miejscowa)56.
- Wyjątkowo ciężkie zaburzenia rogowacenia skóry – przypadki, które nie poddają się standardowemu leczeniu, takie jak:
- wrodzona rybia łuska56,
- łupież czerwony mieszkowy56,
- choroba Dariera56,
- liszaj płaski skóry i błon śluzowych6,
- rogowacenie dłoni i podeszew6,
- łuszczyca krostkowa dłoni i podeszew6,
- inne ciężkie zaburzenia rogowacenia, gdy inne metody leczenia zawodzą56.
Wskazania do stosowania acytretyny u dzieci
Acytretyna może być stosowana u dzieci tylko w szczególnych przypadkach i pod ścisłym nadzorem lekarza. Wskazania obejmują ciężkie zaburzenia rogowacenia skóry oraz niektóre postacie łuszczycy, które nie reagują na inne metody leczenia69. Należy jednak pamiętać, że u dzieci istnieje większe ryzyko powikłań związanych z długotrwałym leczeniem, dlatego konieczna jest regularna kontrola wzrostu i rozwoju kości1011.
- Ciężka łuszczyca – zwłaszcza postaci erytrodermiczna i krostkowa, jeśli inne metody leczenia są nieskuteczne69.
- Ciężkie zaburzenia rogowacenia skóry – takie jak wrodzona rybia łuska, łupież czerwony mieszkowy, choroba Dariera, liszaj płaski skóry i błon śluzowych69.
Wskazania do stosowania acytretyny u dzieci są bardzo ograniczone i decyzja o rozpoczęciu leczenia zawsze musi być dobrze uzasadniona. Nie wszystkie postacie leku i nie wszystkie dawki są odpowiednie dla dzieci, a ryzyko działań niepożądanych jest większe niż u dorosłych1011.
Wskazania przeciwwskazane u dzieci
Niektóre wskazania dopuszczone u dorosłych, jak np. długotrwałe leczenie w mniej ciężkich przypadkach łuszczycy, nie są zalecane u dzieci ze względu na ryzyko powikłań kostnych i innych działań niepożądanych1011.
Inne specjalne grupy pacjentów
W przypadku osób starszych acytretyna może być stosowana, ale wymaga to regularnej kontroli stanu zdrowia, zwłaszcza w trakcie długotrwałego leczenia, ze względu na możliwość wystąpienia zaburzeń kostnienia10. U dzieci natomiast konieczna jest ścisła kontrola wzrostu i rozwoju kości1011. W przypadku pacjentów z niewydolnością nerek nie ma odrębnych wskazań dotyczących stosowania acytretyny w dokumentacji źródłowej.
- Nie należy stosować acytretyny w czasie ciąży ani planować ciąży w trakcie leczenia oraz przez 3 lata po jego zakończeniu78.
- Podczas leczenia i przez 2 miesiące po jego zakończeniu nie należy spożywać alkoholu, ponieważ może to zwiększać ryzyko działań niepożądanych1213.
- Konieczne są regularne badania kontrolne, w tym badania czynności wątroby oraz poziomu lipidów we krwi1213.
- U dzieci i osób starszych wymagany jest szczególny nadzór lekarski ze względu na możliwość wystąpienia powikłań kostnych1011.
Podsumowanie: Acytretyna w terapii ciężkich chorób skóry
Acytretyna jest skutecznym lekiem stosowanym w leczeniu ciężkich postaci łuszczycy oraz trudnych do leczenia zaburzeń rogowacenia skóry zarówno u dorosłych, jak i u dzieci w wybranych przypadkach56. Ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza teratogenności, jej stosowanie wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego, szczególnej ostrożności u kobiet w wieku rozrodczym oraz regularnych badań kontrolnych. Decyzja o rozpoczęciu leczenia acytretyną powinna być zawsze dobrze przemyślana i oparta na indywidualnej ocenie korzyści i ryzyka.
Tabela: Wskazania do stosowania acytretyny w różnych grupach pacjentów
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Łuszczyca erytrodermiczna | Tak | Tak, z ostrożnością | Tak, z ostrożnością | Tak, z kontrolą | Brak danych |
| Łuszczyca krostkowa (uogólniona/miejscowa) | Tak | Tak, z ostrożnością | Tak, z ostrożnością | Tak, z kontrolą | Brak danych |
| Wyjątkowo ciężkie zaburzenia rogowacenia (w tym wrodzona rybia łuska, łupież czerwony mieszkowy, choroba Dariera, liszaj płaski, rogowacenie dłoni i podeszew) | Tak | Tak, z ostrożnością | Tak, z ostrożnością | Tak, z kontrolą | Brak danych |


















