Różyczka — co to za choroba?

Różyczka (łac. rubella) jest chorobą zakaźną występującą wyłącznie u człowieka i wywoływana jest przez wirusa różyczki (Rubella virus). Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, poprzez kontakt z chorym, lub poprzez łożysko. Materiałem zakaźnym są plwocina, ślina, krew, mocz i kał. Najczęściej chorują na nią dzieci w wieku przedszkolnym. Jednakże starsze dzieci oraz nawet osoby dorosłe również są narażone [1,2].

Jak można zarazić się różyczką?

Różyczkę powoduje wirus. Zarazić można się przez:

• bezpośredni kontakt z osobą zakażona lub
• drogą kropelkową.

Wirus umiejscawia się w błonie śluzowej (w komórkach nabłonka) górnych dróg oddechowych i komórkach okolicznych węzłów chłonnych.

Okres wylęgania się choroby wynosi 14-21 dni. Chore dziecko zaraża ok. 7 dni przed i 4 dni po pojawieniu się wysypki [3].

Jak objawia się różyczka?

Po okresie inkubacji pojawiają się objawy typowe dla przeziębienia, czy też objawy grypopodobne. Należą do nich katar oraz kaszel, jak również ogólne osłabienie. Powiększeniu ulegają węzły chłonne w okolicach głowy i szyi. Nie są one zbyt bolesne. Następnie pojawia się wysypka na twarzy i tułowiu oraz na kończynach. Wysypka ma charakter punktowych, różowych plamek. Różyczka czasem jest mylona z wysypką uczuleniową, co stwarza niebezpieczeństwo roznoszenia choroby. Można ją pomylić również z wysypką odrową lub płoniczą. Znika ona jednak, nie pozostawiając przebarwień po 2-3 dniach. Jedyną pozostałością może być łuszczenie się naskórka w miejscach występowania wysypki.

Jednym z objawów choroby może być również stan zapalny jamy ustnej i wysypka na podniebieniu (tzw. plamki Forsheimera)  [3,4].

Jakie leki podawać podczas różyczki?

W trakcie leczenia różyczki należy przestrzegać następujących kroków:

• należy się zgłosić do lekarza pierwszego kontaktu;
• czasami trudno jest zróżnicować wysypkę z innymi chorobami, dlatego wywiad przeprowadzony przez lekarza jest bardzo ważny;
• na chwilę obecną nie ma leku, który zwalcza wirusa różyczki;
• stosuje się leczenie objawowe;
• najczęściej są to leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe np. Nurofen, Ibuprofen czy Apap;
• przez kilka dni należy odpoczywać, najlepiej leżeć w łóżku;
• w przypadku zapalenia spojówek można zastosować krople np. Zabak lub Polcrom;
• nie stosuje się niczego na wysypkę — przechodzi samoistnie po kilku dniach [1].

Czy można zapobiec różyczce?

Najważniejszą rzeczą są szczepienia, ponieważ chronią one dziecko przed potencjalnym zachorowaniem. Szczepienia przeciwko różyczce są wpisane do obowiązkowego kalendarza szczepień małych dzieci. Szczepionka zawiera antygeny drobnoustrojów, w tym wypadku wirusa różyczki. Po podaniu powstaje swoista odpowiedź immunologiczna, która jest związana z danym drobnoustrojem [4]. W Polsce szczepionka dostępna jest jako skojarzona razem ze szczepieniem przeciwko odrze i śwince jako szczepionka MMR pod nazwami M-M-RvaxPro i Priorix. Szczepienie to wpisane jest do Programu Obowiązkowych Szczepień Ochronnych. Szczepi się dzieci między 13. a 15. miesiącem życia, a następnie w 10. roku życia dawką przypominającą [1,2].

Następną ważną rzeczą jest właściwe rozpoznanie zakażenia i odizolowanie chorego na różyczkę dziecka. Jest to szczególnie ważne w związku z niebezpieczeństwem zarażania innych dzieci (szczególnie w żłobkach i przedszkolach), ale przede wszystkim z niebezpieczeństwem związanym z zakażeniem kobiety w ciąży.

Dlaczego różyczka w ciąży jest tak niebezpieczna?

Chociaż różyczka to choroba dotycząca wieku dziecięcego, w przypadku kobiet, które nie chorowały w dzieciństwie na różyczkę i nie były na nią szczepione, może dojść do zachorowania. Kobiety chorują łagodnie, a niebezpieczeństwo związane jest nie z objawami choroby, lecz z konsekwencjami, jakie niesie ona dla płodu.

Największe ryzyko dla płodu jest przede wszystkim w pierwszych 2 miesiącach ciąży, kiedy choroba może spowodować wady wrodzone. Może dojść na przykład do:

• zahamowania wzrostu w okresie płodowym;
• opóźnienia rozwoju w okresie  pozapłodowym;
• uszkodzenie narządu wzroku (na przykład: retinopatie lub jaskra czy zaćma);
• zaburzenia słuchu lub głuchota;
• zaburzenia mowy;
• autyzmu;
• zahamowania rozwoju umysłowego;
• uszkodzenia narządów wewnętrznych (na przykład wątroby i śledziony);
• zmian w układzie krwionośnym (przetrwały przewód Botala lub tetralogia Fallota oraz uszkodzenie mięśnia sercowego i naczyń) [5,6]

W trzecim miesiącu choroba również może spowodować również wady rozwojowe lub doprowadzić do poronienia. Przechorowanie różyczki daje odporność na całe życie [3].

Różyczka wrodzona u dzieci

Dzieci, które zachorują na różyczkę wrodzoną, powinny być szczegółowo ocenione przez specjalistów takich jak neurolog, pediatra czy neonatolog. Mogą być konieczne operacje wad wrodzonych lub jedynie długotrwała obserwacja rozwoju dziecka. Takie dzieci najczęściej cierpią na zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego, wady serca czy niedorozwój umysłowy. Takie powikłania często są określane jako zespół różyczki wrodzonej lub zespół Gregga. Śmiertelność dzieci z różyczką wrodzoną wynosi ok. 15% [1].

Jakie są powikłania różyczki?

Powikłania różyczki występują stosunkowo rzadko, jednak mogą się zdarzyć. Należą do nich:

• zapalenie stawów;
• różyczkowe zapalenie nerwów lub mózgu;
• w ciąży, szczególnie w I trymestrze, może prowadzić do wystąpienia wad rozwojowych u dziecka [1,2].