Stwardnienie rozsiane — co to za choroba?

Stwardnienie rozsiane jest również zwane w skrócie SM lub MS od angielskiej nazwy choroby — multiple sclerosis. SM jest chorobą, w której dochodzi do uszkodzeń struktur układu nerwowego o podłożu zapalno-demielinizacyjnym, która najczęściej prowadzi do kalectwa i przedwczesnej śmierci. W przebiegu SM komórki układu odpornościowego pacjenta  m.in. limfocyty T oraz B czy makrofagi atakują własne struktury układu nerwowego. Powoduje to szereg objawów neurologicznych związanych z zachodzeniem takich procesów jak demielinizacja (destrukcja osłonek mielinowych), astroglioza, remielinizacja czy uszkodzenia oligodendrocytów lub aksonów komórek nerwowych. Choroba może wystąpić w każdym wieku, jednak zdecydowanie najczęściej rozpoczyna się u pacjentów pomiędzy 15. a 45. rokiem życia. Według statystyk kobiety chorują dwa razy częściej niż mężczyźni. Na świecie na SM cierpi ok. 2 mln ludzi, z czego ok. 40-50 tysięcy w Polsce. Stwardnienie rozsiane może mieć różne postacie. Do najważniejszych należą postacie:

• rzutowo-remisyjna – występuje najczęściej, charakteryzuje się epizodami rzutów choroby i  następnie okresami remisji (brak lub nieznaczne objawy choroby);
• wtórnie postępująca — po okresie występowania rzutów i remisji stwardnienia rozsianego dochodzi do stałej progresji choroby;
• pierwotnie postępująca — od początku choroby dolegliwości stale, stopniowo się nasilają;
• postać pierwotnie postępująca z rzutami — analogicznie jak pierwotnie postępująca, ale z dodatkowymi rzutami choroby [1,2].

Czy stwardnienie rozsiane jest dziedziczne? Poznaj jego przyczyny

Przyczyny stwardnienia rozsianego nie są wciąż do  końca jasne:

• nie wszystkie aspekty związane z możliwymi przyczynami choroby są potwierdzone i dalej pozostaje wiele niejasności;
• naukowcy podejrzewają, że przyczynami SM są uwarunkowania genetyczne w połączeniu ze środowiskowymi;
• choroba występuje częściej u pacjentów, u których w rodzinie występowało już w przeszłości (uwarunkowanie genetyczne);
• wśród przyczyn środowiskowych wymienia się zakażenie wirusem Epstein-Barra, niskie poziomy witaminy D, palenie papierosów czy choroby o podłożu autoimmunologicznym np. cukrzyca typu I lub schorzenia tarczycy;
• co ciekawe, częstotliwość zachorowania na SM jest większa, im dalej żyje się od równika (jest to tłumaczone ilością słońca i kątem padania promieni słonecznych, a co za tym idzie, ilością produkowanej przez organizm wit. D) [1,3].

Jak się zaczyna stwardnienie rozsiane? Objawy

• parestezje, czyli zaburzenia czucia;
• upośledzenie chodu oraz zaburzenia równowagi;
• objaw Lhermitte’a, który polega na tym, że pacjent, gdy zegnie głowę do klatki piersiowej, to odczuwa jakby prąd elektryczny przechodził przez jego ramiona w kierunku dołu pleców;
• silny ból;
• neuralgia nerwu trójdzielnego, zapalenie rdzenia kręgowego;
• zaburzenia wzroku;
• skurcze mięśni, drżenia mięśniowe i wzmożone napięcie mięśni;
• zmęczenie, zawroty głowy, problemy z utrzymaniem koncentracji czy pamięcią;
• problemy z oddawaniem moczu i stolca;
• zaburzenia erekcji u mężczyzn, spadek libido u kobiet [2].

Wymienione objawy mogą pojawiać się u pacjentów w różnych kombinacjach i różnić się od siebie w zależności od rzutu choroby. Można zadać pytanie, jak się zaczyna stwardnienie rozsiane? Często pierwsze objawy mogą być praktycznie niezauważalne, co z pewnością znacznie utrudnia prawidłową diagnostykę [2].

Jak rozpoznaje się stwardnienie rozsiane?

Aktualnie nie ma jednego specyficznego badania, które by mogło jednoznacznie potwierdzić czy dany pacjent cierpi na SM. Jest ono wykrywane na podstawie objawów obserwowanych u danego pacjenta oraz wyników takich badań jak:

• punkcja lędźwiowa obejmująca analizę parametrów płynu mózgowo-rdzeniowego;
• rezonans magnetyczny i obrazowanie struktur układu nerwowego;
• badania elektrofizjologiczne;
• rozpoznanie choroby tworzy się na podstawie tzw. kryteria McDonalda [1,2].

Jakie są leki na stwardnienie rozsiane?

Na chwilę obecną nie istnieją skuteczne sposoby wyleczenia stwardnienia rozsianego. Leki mogą jednak znacznie spowolnić chorobę i polepszyć jakość życia pacjenta. Należy jednak zaznaczyć, że są to leki na receptę lub stosowane w warunkach szpitalnych.

W celu zahamowania procesu zapalnego i skrócenie czasu zaostrzenia objawów choroby stosuje się kortykosteroidy, takie jak metyloprednizolon, zarówno stosowany doustnie np. Medrol lub dożylnie np. Depo-Medrol. Aby spowolnić postęp choroby, lekarz może przepisać leki przeciwnowotworowe, takie jak mitoksantron (np. Novotrone), interferon beta-1a (np. Rebif), przeciwciała monoklonalne natalizumab np. (Tysabri) czy fingolimod (np. Gilenya).

Z kolei leki łagodzące objawy stwardnienia rozsianego przypisywane są w zależności od objawów pacjenta. W przypadku zaburzeniach oddawania moczu można zastosować oksybutyninę (np. Ditropan) czy solifenacyna (np. Vesicare), a na sztywność mięśni lekarze często przepisują baklofen (np. Baclofen Polpharma) czy tyzanidynę (np. Sirdalud MR). Na częste zaburzenia erekcji stosuje się sildenafil (np. Viagra) lub tadalafil (Cialis).

Pacjenci chorzy na SM często mają depresję, stosowane w jej leczenia są leki z grupy SSRI takie jak tianeptyna (np. Coaxil) czy trójpierścieniowe leki depresyjne (np. Amitriptylinum VP).

W Polsce wybrane placówki ochrony zdrowia prowadzą tzw. programy lekowe. Wymagania przystąpienia do takiego programu może różnić się w zależności od ośrodka. Z tego względu warto jak najszybciej zdiagnozować chorobę oraz znaleźć specjalistyczny ośrodek. Dzięki takiemu leczeniu pacjenci chorzy na SM mogą w znacznym stopniu poprawić swoją jakość życia oraz wydłużyć życie. W przyszłości może uda się opracować lek, który pozwoli na wyleczenie tej choroby. Rewolucja w leczeniu stwardnienia rozsianego być może nastąpi dzięki szczepionce na SM opracowaną przez BioNTech, która jest obecnie w trakcie badań klinicznych. W ciągu kilku lat sytuacja chorych może się więc znacznie poprawić [1-3].

Stwardnienie rozsiane — ile się żyje?

Stwardnienie rozsiane nie jest groźne dla osób z otoczenia pacjenta, nie jest ono chorobą zaraźliwą. Nie jest również chorobą śmiertelną. Według dostępnych danych, pacjenci chorzy na SM żyją jednak krócej o ok. 6-7 lat niż statystyczny człowiek z ich populacji. Co do sprawności pacjentów, to u co drugiego pacjenta w ciągu 15 lat od diagnozy występuje problem z chodzeniem. Dzięki odpowiedniemu leczeniu można ten proces jednak zdecydowanie opóźnić. Wielu chorych jest przez długi czas aktywnych zawodowo, jak wspomniano wcześniej, choroba może mieć różny przebieg u różnych pacjentów [1,2].

Podsumowanie

Stwardnienie rozsiane jest chorobą, którą większość pacjentów utożsamia z wózkiem inwalidzkim. Nie jest to do końca prawda. Odpowiednio szybko zdiagnozowana choroba oraz wprowadzenie leczenia może znacznie poprawić jakość życia pacjenta i wydłużyć jego życie. Obecnie pacjenci chorzy na SM żyją średnio kilka lat krócej niż statystyczny człowiek z populacji, jednakże przez długi czas mogą być aktywni zawodowo. Na świecie trwają badania nad różnymi lekami, mogące jeszcze bardziej poprawić stan tych pacjentów. Testowana szczepionka na SM również daje nadzieję na lepsze jutro.