Co to jest żółta febra i dlaczego powinieneś o niej wiedzieć?

Żółta febra to groźna choroba wirusowa przenoszona przez ukąszenia zakażonych komarów, która może być śmiertelna, ale również całkowicie możliwa do uniknięcia. ¹ Nazwa “żółta gorączka” pochodzi od charakterystycznego żółtego zabarwienia skóry i oczu, które pojawia się w wyniku uszkodzenia wątroby przez wirusa. ² Co roku na świecie dochodzi do około 200 000 przypadków żółtej febry, z czego około 30 000 kończy się śmiercią – głównie w tropikalnych regionach Afryki i Ameryki Południowej. ³ Czy wiesz, że około 90% wszystkich przypadków i zgonów występuje w Afryce? ⁴ Co więcej, WHO szacuje, że rzeczywista liczba przypadków może być nawet 250 razy wyższa niż raportowana. ³ Na szczęście istnieje skuteczna szczepionka na żółtą febrę, która zapewnia dożywotnią ochronę po jednej dawce. ⁵

Jakie objawy żółtej febry mogą Cię zaskoczyć?

Objawy żółtej febry mogą być bardzo zróżnicowane – od całkowicie bezobjawowego przebiegu po zagrażające życiu powikłania. ⁶ Po ukąszeniu przez zakażonego komara wirus “śpi” w organizmie przez 3-6 dni, zanim pojawią się pierwsze symptomy. ³ Początkowo objawy żółtej gorączki przypominają zwykłą grypę i obejmują:

• gorączkę i dreszcze;
• silny ból głowy i pleców;
• bóle mięśni w całym ciele;
• nudności i wymioty;
• ogólne osłabienie i zmęczenie.

⁶ U większości osób te objawy ustępują w ciągu tygodnia, ale czy wiesz, że około 15% pacjentów rozwija ciężką postać choroby? ⁶ W tej fazie pojawiają się naprawdę niepokojące objawy żółtej febry – żółte zabarwienie skóry i oczu (stąd nazwa żółta gorączka), ciemny mocz, krwawienia z nosa, ust czy żołądka oraz niewydolność wątroby i nerek. ¹ Niestety, połowa pacjentów z ciężką postacią umiera w ciągu 7-10 dni, a śmiertelność wynosi aż 30-60%. ⁷

Jak rozpoznać, że to może być żółta febra?

Kluczowe pytanie brzmi – czy byłeś ostatnio w tropikalnych krajach Afryki lub Ameryki Południowej? ⁶ Żółtą gorączkę można łatwo pomylić z malarią, wirusowym zapaleniem wątroby czy dengue, dlatego historia podróży jest najważniejsza. ³ Lekarze używają specjalnych testów – we wczesnych stadiach test PCR wykrywa materiał genetyczny wirusa, a później badania przeciwciał. ³ Jeśli podejrzewasz żółtą febrę po powrocie z egzotycznej podróży, natychmiast skontaktuj się z lekarzem – czas ma kluczowe znaczenie. ⁶

Czy istnieje skuteczne leczenie żółtej febry?

Niestety, nie ma specyficznego leku na żółtą febrę – to właśnie dlatego szczepienie na żółtą febrę jest tak ważne. ³ Leczenie polega głównie na wspomaganiu organizmu w walce z wirusem. ⁶ Chorzy muszą dużo odpoczywać, pić płyny i mogą stosować leki przeciwbólowe, ale absolutnie nie wolno im brać aspiryny czy ibuprofenu – te leki zwiększają ryzyko krwawienia. ⁶ Pacjenci z ciężkimi objawami trafiają do szpitala, gdzie lekarze monitorują funkcje życiowe i reagują na powikłania. ⁶ Ważna informacja – chorzy powinni unikać komarów przez 5 dni po wystąpieniu objawów, żeby nie zarażać innych przez ukąszenia. ⁶ Czy wiedziałeś, że po przechorowaniu żółtej gorączki organizm zyskuje dożywotnią odporność? ⁸

Szczepienie i żółta febra – Twoja najlepsza ochrona

Szczepionka na żółtą febrę to prawdziwy “game changer” – jedna dawka chroni Cię przez całe życie! ³ Szczepienie na żółtą febrę jest zalecane dla wszystkich osób od 9 miesięcy życia, które podróżują do obszarów ryzyka w Afryce i Ameryce Południowej. ⁵ Skuteczność jest imponująca – w ciągu 10 dni odporność uzyskuje 80-100% osób, a po miesiącu już 99%. ³ Ile dni przed wyjazdem przyjąć szczepienie na żółtą febrę? Przynajmniej 10 dni przed podróżą, bo tyle czasu potrzebuje organizm na wytworzenie ochrony. ⁹

Gdzie można otrzymać szczepionkę na żółtą febrę w Polsce i ile to kosztuje?

Szczepionka na żółtą febrę jest dostępna tylko w specjalnych, zarejestrowanych centrach szczepień. ⁹ Ich lista znajduje się, np. tutaj, ale zawsze warto zapytać też w swoich lokalnych placówkach. W Polsce koszt szczepienia na żółtą febrę wynosi około 300 zł – to inwestycja, która może uratować Ci życie. ⁹ Jedyny preparat dostępny w Polsce to Stamaril. Po szczepieniu otrzymujesz międzynarodowy certyfikat, który jest zwykle ważny dożywotnio. ⁹ Uwaga – certyfikat staje się ważny dopiero po 10 dniach od szczepienia! ¹⁰

Kto nie może otrzymać szczepienie żółta febra?

Niestety, nie wszyscy mogą otrzymać szczepionkę żółta febra. Do głównych przeciwwskazań należą:

• niemowlęta poniżej 6. miesięca życia;
• osoby z osłabionym układem immunologicznym;
• pacjenci po przeszczepach narządów;
• osoby uczulone na jaja kurze;
• pacjenci z nowotworami lub po chemioterapii;
• osoby z zaburzeniami grasicy.^5,9

W szczególnych sytuacjach mogą być szczepione kobiety w ciąży (gdy podróż jest nieunikniona), osoby powyżej 60 lat czy karmiące matki – ale tylko po konsultacji ze specjalistą. ⁹

Skutki uboczne szczepionki przeciwko żółtej gorączce – czy są niebezpieczne?

Szczepionka przeciwko żółtej febrze jest generalnie bezpieczna – najczęstsze skutki uboczne to ból głowy, ból mięśni, lekka gorączka i bolesność w miejscu wstrzyknięcia u około 1 na 3 zaszczepionych osób. ⁹ Te objawy zwykle mijają w ciągu kilku dni. ⁹ Czy są powody do obaw? Bardzo rzadko mogą wystąpić poważne powikłania, takie jak reakcje alergiczne, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy zespół Guillaina-Barré. ⁵ Największe ryzyko mają osoby powyżej 60 lat i z osłabionym układem immunologicznym. ⁹ Jeśli po szczepieniu pojawi się gorączka, ból głowy, wymioty czy biegunka, natychmiast skontaktuj się z lekarzem. ⁵

Jak chronić się przed komarami przenoszącymi żółtą febrę?

Komary przenoszące żółtą gorączkę są aktywne głównie w ciągu dnia – to ważna różnica w porównaniu do innych komarów! ¹ Skuteczna ochrona to:

• długie spodnie, koszule z długimi rękawami i zamknięte buty;
• repelenty z DEET, ikardyną lub IR3535;
• impregnowanie odzieży permetryną;
• spanie w klimatyzowanych pomieszczeniach lub pod moskitierami;
• usuwanie stojącej wody wokół mieszkania.^7,10

Pamiętaj – komary Aedes aegypti żywią się w dzień, więc nie ma “bezpiecznej” pory! ⁷ Jeśli nie możesz otrzymać szczepienia żółta febra, ochrona przed komarami staje się jeszcze bardziej krytyczna. ⁹

Które kraje wymagają certyfikatu szczepienia przeciwko żółtej febrze?

CDC zidentyfikowało 42 kraje z ryzykiem przenoszenia żółtej febry, a wiele z nich wymaga certyfikatu szczepienia. ² Przykładowo, Singapur wymaga certyfikatu od wszystkich podróżnych, którzy w ciągu 6 dni przed przyjazdem byli w krajach ryzyka – nawet podczas tranzytu lotniczego! ¹⁰ Co się dzieje bez certyfikatu? Możesz zostać poddany 6-dniowej kwarantannie w rządowym ośrodku, a osoby niebędące rezydentami mogą zostać pozbawione wjazdu. ¹⁰ Jeśli nie możesz się zaszczepić z powodów medycznych, centrum szczepień może wydać Ci specjalne zwolnienie. ⁹

Pytania i odpowiedzi

Podsumowanie

Żółta febra to poważne zagrożenie, ale całkowicie możliwe do uniknięcia dzięki odpowiedniej profilaktyce. ³ Żółta febra szczepionka to Twoja najlepsza ochrona – jedna dawka na całe życie, ale pamiętaj o 10-dniowym wyprzedzeniu przed podróżą. ⁹ Jeśli planujesz podróż do tropikalnych krajów Afryki lub Ameryki Południowej, skonsultuj się z centrum medycyny podróży – otrzymasz aktualne informacje o wymaganiach dla konkretnego kraju. ⁵ Pamiętaj też o prowadzeniu zapisów swoich podróży – może się to przydać przy diagnozowaniu ewentualnych infekcji po powrocie. ² Czy jesteś gotowy na bezpieczną podróż do egzotycznych krajów?