Z czym nie można łączyć potasu?

Kiedy suplementacja potasu jest ważna?

Potas to kluczowy elektrolit odpowiadający za prawidłową pracę serca i mięśni. W przypadku hipokaliemii – spowodowanej np. długotrwałymi wymiotami, biegunką, zaburzeniami wchłaniania lub żywieniem pozajelitowym – niezbędna jest natychmiastowa suplementacja. Coraz częściej podkreśla się, że utrzymanie prawidłowego stężenia potasu we krwi pomaga zapobiegać i leczyć nadciśnienie, a jego niedobór sprzyja arytmiom. Pacjenci przyjmujący leki hipotensyjne powinni jednak uważnie monitorować poziom potasu oraz możliwe interakcje z terapią. Dlatego decyzję o tym, kiedy przyjmować preparaty potasu – rano czy wieczorem, przed snem czy łącznie z magnezem – najlepiej podjąć wspólnie z lekarzem, biorąc pod uwagę wszystkie stosowane leki i suplementy, w tym zioła wpływające na poziom tego pierwiastka [1].

Z czym nie łączyć potasu?

Poniżej wymieniamy najważniejsze grupy leków, których nie należy łączyć z potasem, ponieważ może to prowadzić do hiperkaliemii – niebezpiecznie wysokiego stężenia potasu we krwi.

Inhibitory konwertazy angiotensyny

Inhibitory konwertazy angiotensyny (IKA) to leki stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego krwi. Blokują konwersję angiotensyny I w II. Oprócz zmniejszenia ilości angiotensyny II dochodzi też do spadku poziomu aldosteronu. Aldosteron powoduje reabsorpcję sodu i wody, przez co potas wydala się z moczem. Zmniejszenie jego ilości powoduje odwrotny proces i wzrost stężenia potasu, dlatego suplementów i leków z potasem nie łączymy z IKA [2,3].

Przykładowe IKA wraz z wybranymi lekami to:

• Enalapril (Enarenal, Benalapril);
• Perindopril (Prenessa, Vidotin, Prestarium);
• Ramipril (Piramil, Ampril, Axtil, Vivace);
• Lisinopril (Lisiprol, Prinivil, Ranopril);
• Kaptopril (Captopril Jelfa, Captopril Polfarmex).

Blokery receptora angiotensyny II – sartany

Pozostając w temacie nadciśnienia i angiotensyny, należy wspomnieć o sartanach, czyli blokerach receptora angiotensyny II. Tutaj mechanizm jest inny. Substancja blokuje receptor dla angiotensyny II (a nie przemianę), przez co osiągamy podobny efekt. Mechanizm zwiększenia poziomu potasu w surowicy jest podobny, jak powyżej [4].

Przykładowe sartany to:

• Walsartan (Valsacor, Valzek, Vanatex);
• Telmisartan (Actelsar, Micardis, Polsart, Telmix, Telmizek, Tezeo);
• Olmesartan (Revival);
• Losartan (Lorista, Lozap, Xartan).

Diuretyki oszczędzające potas

W leczeniu nadciśnienia stosuje się też leki moczopędne określane jako diuretyki oszczędzające potas. Nie wolno łączyć ich z doustnymi preparatami potasu, ponieważ takie zestawienie może spowodować niebezpieczny wzrost jego stężenia we krwi. Do tej grupy możemy zaliczyć:

• antagonistów aldosteronu (spironolakton, eplerenon, finerenon, kanrenoinian potasu), które blokując receptor aldosteronowy zmniejszają wydalanie potasu;
• leki blokujące kanały sodowe (amiloryd i triamteren), które bezpośrednio hamują wchłanianie sodu w dalszym nefronie oraz nadmierne wydalanie potasu.

Oba mechanizmy prowadzą do zmniejszenia wydalania potasu z moczem, a w konsekwencji do możliwego wzrostu jego stężenia w surowicy, zwłaszcza gdy pacjent jednocześnie suplementuje potas lub spożywa dietę bogatą w ten elektrolit [5].

Przykładowe leki z tej grupy to:

• Spironolakton (Spironol, Verospiron, Finospir);
• Eplerenon (Eplenocard, Espiro, Inspra, Nonpres);
• Amilorid (Tialorid, Tialorid mite);
• Finerenon (Kerendia);
• Kanrenoinian potasu (Aldactone).

Bezpośrednie inhibitory reniny

W leczeniu nadciśnienia wykorzystuje się również leki z grupy bezpośrednich inhibitorów reniny. Inhibitor reniny powoduje zablokowanie przemiany angiotensynogenu do angiotensyny I. To pociąga za sobą zmniejszenie ilości angiotensyny II, co podobnie jak w IKA powoduje spadek poziomu aldosteronu i w efekcie zwiększone stężenie potasu [6].

Inhibitorem reniny jest aliskiren. Występuje w preparatach, takich jak Rasilez i Rasilez HCT. Niestety nie są aktualnie dostępne.

Beta blokery

Wzrostu poziomu potasu w surowicy krwi obserwuje się także w trakcie terapii beta blokerami, czyli lekami beta adrenolitycznymi. Co prawda większe ryzyko zachodzi w przypadku beta blokerów nieselektywnych, np. propranolol (Propranolol Accord, Propranolol WZF), sotalol (np. Biosotal), ale istnieją podobne przypadki kliniczne, np. po metoprololu (Beto ZK, Betaloc ZOK, Metocard ZK). W tym wypadku również należy być ostrożnym w trakcie suplementacji potasu i badać poziom surowicy we krwi [2,7,8].

Inhibitory pompy protonowej

Inhibitory pompy protonowej (IPP) to kolejna grupa leków, które mogą wywołać wzrost stężenia potasu w surowicy krwi. Z tego powodu lepiej nie łączyć z nimi potasu. Wynika to z tego, że IPP mogą zmniejszyć syntezę hormonów kory nadnerczy – w tym aldosteronu. Bywa to obserwowane szczególnie przy długotrwałej terapii dużymi dawkami. Należy wtedy ostrożnie podchodzić do suplementacji potasem [9].

Przykładowe leki z grupy IPP to:

• Pantoprazol (Anesteloc, Contix, Controloc, Nolpaza, Ozzion, Panzol);
• Omeprazol (Bioprazol, Helicid, Polprazol);
• Esomeprazol (Helides, Emanera, Texibax, Mesopral);
• Lanzoprazol (Lanzul S, Zalanzo);
• Rabeprazol (Zulbex).

Inne leki

Z suplementacją potasu trzeba uważać również przy innych lekach stosowanych w chorobach serca i układu krążenia:

• Glikozydy nasercowe (np. digoksyna) – hamują pompę sodowo-potasową w błonie komórkowej, co zaburza wymianę jonów i może podnieść stężenie potasu w surowicy; podczas terapii digoksyną (preparat Digoxin Teva) poziom potasu należy regularnie kontrolować [10].
• Heparyna i heparyny drobnocząsteczkowe (np. enoksaparyna – Clexane, Neoparin) – mogą osłabiać działanie aldosteronu, co sporadycznie prowadzi do retencji potasu; choć dowody na dużą istotność kliniczną są ograniczone, podczas leczenia warto okresowo oznaczać stężenie potasu [11].
• Cyklosporyna (Euoral, Cyclaid) – zwiększa ryzyko nadmiernej retencji potasu; w czasie terapii suplementację potasu zwykle się odstawia lub ogranicza [2].

W każdej z powyższych sytuacji decyzję o przyjmowaniu preparatów potasu należy podejmować wspólnie z lekarzem, uzależniając ją od aktualnych wyników badań laboratoryjnych i oceny ryzyka hiperkaliemii.

Potas – z czym nie łączyć oprócz leków?

Kiedy jeszcze rozważyć zaprzestanie suplementacji potasem? Dotyczy to diety bogatej w produkty obfite w potas. Należą do nich banany, pomidory, sok pomarańczowy, ale również rośliny, np. liście i korzenie mniszka lekarskiego. Ten ostatni często występuje w innych suplementach, dlatego należy zwrócić na to uwagę [2]. Przed rozpoczęciem suplementacji potasem zawsze warto zrobić kontrolne badania krwi (głównie elektrolitów) i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Podsumowanie

Suplementuj potas głównie wtedy, gdy jego niedobór (hipokaliemia) wynika z wymiotów, biegunki lub problemów z wchłanianiem, bo niski poziom zaburza pracę serca i mięśni. Nie łącz preparatów potasu z lekami na nadciśnienie, takimi jak inhibitory konwertazy angiotensyny, sartany, diuretyki oszczędzające potas ani aliskiren, a także z niektórymi β-blokerami i inhibitorami pompy protonowej. Zachowaj ostrożność przy digoksynie, heparynie oraz cyklosporynie, które również mogą podnieść stężenie potasu. Uważaj na dietę obfitującą w banany, pomidory, sok pomarańczowy i zioła z mniszkiem lekarskim, bo one też zwiększają poziom tego elektrolitu. Przed rozpoczęciem suplementacji wykonaj badanie krwi i ustal dawkę z lekarzem. Regularnie kontroluj stężenie potasu, by uniknąć zarówno niedoboru, jak i groźnej hiperkaliemii.